Quy định đặc thù về bảo hiểm thất nghiệp tại Luật Việc làm năm 2025 và Nghị định 374/2025/NĐ-CP đã mở đường tháo gỡ điểm nghẽn “chốt sổ” bảo hiểm, kịp thời chi trả trợ cấp cho người lao động tại doanh nghiệp giải thể, phá sản…

Thực tế trong một số trường hợp như doanh nghiệp giải thể, phá sản, hoặc nghiêm trọng hơn là tình trạng chủ sử dụng lao động đột ngột bỏ trốn thường để lại những khoản nợ bảo hiểm lớn ảnh hưởng tới hệ thống an sinh.

Lúc này người lao động thường phải gánh chịu thiệt hại kép: vừa mất việc làm, vừa bị “giam” quyền lợi bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) do doanh nghiệp chưa hoàn thành nghĩa vụ đóng và không có người ký xác nhận chấm dứt hợp đồng lao động.

LUẬT VIỆC LÀM 2025 VÀ QUY TRÌNH XÁC NHẬN ĐẶC THÙ

Trước thực trạng đó, khung pháp lý mới từ Luật Việc làm năm 2025 và Nghị định số 374/2025/NĐ-CP đã có những quy định xử lý các tình huống này. Đó là cho phép thiết lập quy trình xử lý hồ sơ đặc thù và tăng cường cơ chế phối hợp giữa các cơ quan quản lý, giúp Nhà nước bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người lao động, đồng thời củng cố tính vững chắc, linh hoạt của lưới an sinh quốc gia.

Trước đây, khi doanh nghiệp nợ đóng bảo hiểm hoặc không có người đại diện ký quyết định thôi việc, hồ sơ hưởng trợ cấp thất nghiệp của người lao động gần như bị đóng băng do cơ quan Bảo hiểm xã hội (BHXH) không thể thực hiện quy trình chốt sổ.

Tuy nhiên, Nghị định 374/2025/NĐ-CP đã mang lại sự thay đổi quan trọng. Theo Điều 3 của Nghị định, người lao động nghỉ việc tại các đơn vị không còn khả năng đóng BHTN (theo quy định tại Nghị định 158/2025/NĐ-CP về bảo hiểm xã hội bắt buộc) vẫn được xác định là đang tham gia BHTN để làm căn cứ giải quyết quyền lợi.

Đối với các trường hợp đặc biệt như chủ doanh nghiệp bỏ trốn hoặc đơn vị không còn người đại diện theo pháp luật, quy định mới tạo điều kiện cho người lao động được giải quyết hồ sơ trên cơ sở xác nhận của cơ quan nhà nước có thẩm quyền về tình trạng của doanh nghiệp (như thông báo đang làm thủ tục giải thể, phá sản hoặc xác nhận chủ bỏ trốn).

Người lao động nộp hồ sơ đề nghị kèm sổ BHXH và các giấy tờ liên quan. Cơ quan BHXH xác nhận thời gian tham gia dựa trên số liệu thực đóng; phần thời gian bị nợ sẽ được bảo lưu và xác nhận bổ sung sau khi thu hồi được.

Quy trình này tách bạch rõ ràng giữa việc xử lý nợ của doanh nghiệp và quyền lợi cá nhân của người lao động, giúp người lao động không phải “chờ đợi doanh nghiệp” và được giải quyết chế độ trong thời hạn quy định (15 ngày làm việc để xem xét, trình quyết định hưởng trợ cấp; sau đó cơ quan BHXH chi trả trong 5 ngày làm việc).

CƠ CHẾ PHỐI HỢP LIÊN NGÀNH ĐỂ TĂNG TỐC AN SINH

Để quy trình đặc thù trên vận hành hiệu quả, sự phối hợp giữa Tòa án nhân dân, Cơ quan Thuế và Cơ quan BHXH ngày càng được tăng cường trên nền tảng dữ liệu quốc gia và chuyển đổi số. Khi Tòa án thụ lý đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản, thông tin được cập nhật và chia sẻ với các cơ quan liên quan.

Tương tự, khi Cơ quan Thuế xác nhận doanh nghiệp ngừng hoạt động hoặc chủ bỏ trốn, dữ liệu này trở thành căn cứ để cơ quan BHXH xác định đơn vị không còn khả năng đóng bảo hiểm. Nhờ đó, hồ sơ của người lao động tại các đơn vị khủng hoảng được ưu tiên xử lý.

Việc xác định thời điểm và lý do chấm dứt hợp đồng lao động dựa trên đối chiếu dữ liệu đóng bảo hiểm thực tế và thông tin quản lý thuế, giúp người lao động được miễn trừ trách nhiệm cung cấp giấy tờ từ phía người sử dụng lao động đã không còn hiện diện.

Cơ chế phối hợp này góp phần rút ngắn thời gian xét duyệt, đảm bảo chiếc “phao cứu sinh” BHTN đến tay người lao động kịp thời hơn.

Sự ra đời của Luật Việc làm năm 2025 và Nghị định 374/2025/NĐ-CP chính là lời giải quan trọng cho bài toán bảo vệ người lao động yếu thế tại các doanh nghiệp mất khả năng thanh toán.

Việc thiết lập quy trình xử lý hồ sơ đặc thù, kết hợp với sự phối hợp liên ngành và ứng dụng công nghệ số không chỉ thể hiện tư duy quản lý hiện đại mà còn mang giá trị nhân văn sâu sắc.

Đây là minh chứng cho thấy hệ thống lập pháp Việt Nam đang ngày càng hoàn thiện, biến Quỹ BHTN thực sự trở thành điểm tựa an sinh vững chắc bảo vệ người lao động trước mọi biến cố của thị trường.