Một nghiên cứu mới cho thấy dân số già đi và thu hẹp không nhất thiết kéo lùi kinh tế. Trái lại, xu hướng này có thể thúc đẩy doanh nghiệp ứng dụng công nghệ mạnh hơn, qua đó nâng cao năng suất lao động...

Theo hãng tin Bloomberg, tỷ lệ sinh giảm trên toàn cầu đang làm dấy lên lo ngại về những hệ lụy đối với nền kinh tế, trong đó có các dự báo cho rằng tăng trưởng sẽ chậm lại và đổi mới sáng tạo suy yếu. Tuy nhiên, một nghiên cứu mới cho thấy thực tế có thể không bi quan như vậy.

Theo nghiên cứu của 4 nhà kinh tế học gồm ông Daron Acemoglu - đồng chủ nhân giải Nobel Kinh tế năm 2024, ông David Autor, ông Keelan Beirne và ông Andrew Scott, dữ liệu lịch sử cho thấy dân số già đi và thu hẹp không đồng nghĩa với việc kinh tế sẽ suy yếu.

Trái lại, các nền kinh tế trong tình trạng này thường ghi nhận sản lượng trên mỗi lao động tăng lên, trong khi tổng sản phẩm trong nước (GDP) nhìn chung không chịu tác động tiêu cực rõ rệt.

Nghiên cứu cho rằng khi lực lượng lao động suy giảm, người lao động và doanh nghiệp có xu hướng tăng cường ứng dụng công nghệ để bù đắp sự thiếu hụt nhân lực. Quá trình này giúp nâng năng suất của từng lao động và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.

“Các phát hiện của chúng tôi thách thức quan điểm bi quan phổ biến hiện nay, khi cho thấy tỷ lệ sinh thấp hơn, cùng với tình trạng dân số già đi và thu hẹp, đã làm tăng chứ không làm giảm GDP trên mỗi lao động”, các tác giả viết trong báo cáo do Cục Nghiên cứu Kinh tế Quốc gia Mỹ (NBER) công bố ngày thứ Hai (6/7).

Theo nhóm tác giả, mức tăng này “đủ lớn để bù đắp hoàn toàn tác động tiêu cực từ sự suy giảm dân số, khiến GDP tổng thể nhìn chung không bị ảnh hưởng đáng kể”.

Trong 70 năm qua, tất cả các châu lục trên thế giới đều ghi nhận tỷ lệ sinh giảm. Theo nghiên cứu, tỷ lệ sinh toàn cầu giảm từ 3,78 trên 100 người vào năm 1950 xuống còn 1,71 vào năm ngoái. Tuy nhiên, xu hướng này không kéo lùi năng suất. Nghiên cứu cho thấy cứ mỗi khi tỷ lệ sinh giảm 1 điểm phần trăm, GDP trên mỗi lao động lại tăng 26,8%.

Khi so sánh dữ liệu giữa các quốc gia, nhóm nghiên cứu nhận thấy tỷ lệ sinh giảm thường đi kèm với năng suất chung của nền kinh tế cao hơn, mức tích lũy vốn lớn hơn, xuất khẩu trong các ngành công nghệ cao tăng mạnh hơn, cũng như nhiều bằng sáng chế liên quan đến công nghệ giúp giảm nhu cầu sử dụng lao động.

Tại Mỹ, xu hướng này thể hiện qua việc lao động dịch chuyển nhiều hơn sang các ngành công nghệ cao cũng như các bằng sáng chế công nghệ giúp doanh nghiệp vận hành với ít nhân lực hơn.

Theo nhóm nghiên cứu, chính phản ứng về công nghệ này đã tạo ra mối liên hệ tích cực giữa các giai đoạn tỷ lệ sinh giảm mạnh và những giai đoạn tăng trưởng bùng nổ sau đó.

Nhóm tác giả cũng xem xét một số khả năng khác để lý giải vì sao tỷ lệ sinh thấp có thể giúp năng suất tăng lên. Chẳng hạn, tỷ lệ sinh thấp có thể giúp nhiều phụ nữ tham gia thị trường lao động hơn, hoặc tạo điều kiện để nền kinh tế chuyển dịch từ nông nghiệp sang sản xuất công nghiệp. Tuy nhiên, nghiên cứu không tìm thấy bằng chứng cho thấy những yếu tố này có tác động đáng kể.

Trong nhóm tác giả nghiên cứu, ông Acemoglu và ông Autor là giáo sư kinh tế tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT), ông Beirne là nghiên cứu sinh tiến sĩ kinh tế tại MIT, còn ông Scott là giáo sư kinh tế tại Trường Kinh doanh London.