Kinh tế số, kinh tế xanh và AI đang tạo ra yêu cầu đổi mới đối với ngành du lịch. Nếu trước đây lợi thế cạnh tranh chủ yếu đến từ tài nguyên và hạ tầng, thì nay dữ liệu, công nghệ và nguồn nhân lực trở thành những yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của điểm đến…

Một chiếc điện thoại thông minh, vài thao tác chạm màn hình và du khách đã có thể tìm thấy lộ trình phù hợp, đặt dịch vụ lưu trú, khám phá lịch sử di tích hay cập nhật tình trạng lượng khách tại các điểm tham quan. Đó không còn là hình dung về một nền du lịch của tương lai mà đang hiện hữu tại nhiều điểm đến Việt Nam.

Là địa phương sở hữu hệ thống di sản văn hóa và thiên nhiên đặc sắc, Ninh Bình xác định chuyển đổi số không chỉ là xu thế mà còn là giải pháp để bảo tồn, phát huy giá trị di sản, đồng thời nâng cao sức cạnh tranh của ngành du lịch trong bối cảnh mới. Điểm nổi bật trong cách làm của Ninh Bình là không dừng lại ở việc số hóa các dịch vụ mà là xây dựng Hệ thống dữ liệu số và trí tuệ nhân tạo (AI) phục vụ quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản.

Ngay sau khi thực hiện sáp nhập đơn vị hành chính cấp tỉnh, ngành du lịch đã nhanh chóng tích hợp dữ liệu của ba tỉnh trước đây để hình thành một cơ sở dữ liệu thống nhất. Hàng trăm di tích, hiện vật, danh lam thắng cảnh, di sản văn hóa vật thể và phi vật thể cùng hơn 200 "địa chỉ đỏ" được số hóa, tạo thành kho dữ liệu số phục vụ các nền tảng du lịch thông minh. Trên nền dữ liệu ấy, AI trở thành "bộ não" giúp phân tích xu hướng, dự báo dòng khách, nhận diện nguy cơ quá tải tại các điểm đến...

Hiện tại, hệ thống kiosk điện tử, trạm y tế thông minh và 32 điểm phát wifi miễn phí tại các khu, điểm du lịch Ninh Bình đã phục vụ hơn 5.000 lượt truy cập chỉ trong 6 tháng đầu năm. Những chuyển biến đó góp phần đưa ngành Du lịch Ninh Bình tiếp tục tăng trưởng mạnh. Chỉ trong 6 tháng đầu năm, toàn tỉnh đón gần 17,6 triệu lượt khách, tăng hơn 23% so với cùng kỳ; tổng thu từ hoạt động du lịch đạt gần 17.836 tỷ đồng.

Tương tự, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Khánh Hòa và Grab Việt Nam vừa ký kết biên bản hợp tác nhằm thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực du lịch. Thỏa thuận hợp tác có hiệu lực đến năm 2030, hướng tới nâng cao trải nghiệm của du khách thông qua ứng dụng công nghệ số.

Theo nội dung hợp tác, hai bên sẽ phối hợp xây dựng tính năng "Bản đồ Khánh Hòa phải thử" trên ứng dụng Grab. Trong đó có danh mục “Các điểm đến phải thử” giới thiệu các điểm đến và trải nghiệm tiêu biểu dựa trên danh mục do cơ quan quản lý đề xuất và xác thực.

Các địa điểm sẽ được hiển thị trên bản đồ số và kết nối với các dịch vụ trên ứng dụng Grab, giúp du khách thuận tiện tra cứu thông tin, định vị, đặt xe và tiếp cận các dịch vụ phù hợp trong hành trình khám phá địa phương.

Dù vậy, từ góc độ doanh nghiệp cung cấp giải pháp, Kiến trúc sư Đinh Việt Phương, Giám đốc Công ty Cổ phần Tư vấn thiết kế và Giải pháp công nghệ 3DART, cho rằng việc nhiều địa phương đều phát triển ứng dụng du lịch riêng, sử dụng các tiêu chuẩn khác nhau, dẫn đến thiếu khả năng kết nối và chia sẻ dữ liệu. Điều này khiến công tác quảng bá trở nên phân tán, trong khi du khách lại có xu hướng tiếp tục sử dụng những nền tảng quen thuộc như Google Maps, Agoda, Booking hay Airbnb.

Để tối ưu hóa tài nguyên và nâng cao năng lực cạnh tranh cho du lịch Việt Nam, KTS Đinh Việt Phương đề xuất giải pháp thay thế các ứng dụng đơn lẻ bằng một ứng dụng du lịch quốc gia thống nhất. Theo ông, ứng dụng này sẽ đóng vai trò là hệ sinh thái chung, nơi tất cả các tỉnh, thành phố tham gia như những đơn vị thành viên, chủ động cập nhật thông tin, xây dựng tour, giới thiệu sản phẩm, quảng bá dịch vụ và kết nối với các doanh nghiệp địa phương.

Sự thống nhất cũng chính là cơ sở để Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch định hướng xây dựng hệ sinh thái dữ liệu du lịch Việt Nam theo mô hình “1+1+34+N”.

Trong đó, “1” là Bộ VHTTDL, “1” là Bộ Công an, “34” là các tỉnh, thành phố và “N” là các bộ, ngành, doanh nghiệp cùng các tổ chức liên quan. Mục tiêu là kết nối những nguồn dữ liệu còn phân tán, hình thành hệ thống dữ liệu lõi của ngành, tạo nền tảng cho phương thức quản trị hiện đại.

Giai đoạn 2026 - 2027, ngành sẽ tập trung kết nối dữ liệu giữa Trung ương, địa phương và doanh nghiệp; xây dựng các bộ dữ liệu về du khách quốc tế, dòng khách và trải nghiệm du lịch, tiến tới hình thành hồ sơ du khách số. Sau năm 2027, hệ thống tiếp tục được hoàn thiện và mở rộng trên phạm vi toàn quốc, tạo nền tảng cho dự báo thị trường, điều hành chính sách và phát triển các sản phẩm, dịch vụ mới dựa trên dữ liệu.

Tại cuộc họp báo cáo chuyên đề về Giải pháp ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số trong các lĩnh vực của ngành văn hóa, thể thao và du lịch vừa qua, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh đề nghị các đơn vị đề xuất các giải pháp đột phá, tháo gỡ điểm nghẽn nhằm triển khai đồng bộ các nghị quyết của Trung ương, Chính phủ và các nhiệm vụ phát triển ngành trên nền tảng số.

Phát biểu tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hồ An Phong cho rằng xu hướng của thị trường du lịch đang chuyển mạnh từ mô hình B2B (doanh nghiệp với doanh nghiệp) sang B2C (doanh nghiệp với khách hàng) khi phần lớn khách du lịch quốc tế chủ động tìm kiếm thông tin, đặt dịch vụ và tổ chức chuyến đi thông qua các nền tảng số. Vì vậy, quá trình chuyển đổi số của ngành cần bám sát xu hướng này để đáp ứng nhu cầu thực tiễn của thị trường.

Thứ trưởng cũng lưu ý việc chuẩn hóa dữ liệu phải được thực hiện trước khi số hóa theo nguyên tắc "đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung", nhằm đảm bảo chất lượng dữ liệu và tránh lãng phí nguồn lực.

Đối với các dự án chuyển đổi số đang triển khai, Thứ trưởng đề nghị khẩn trương rà soát toàn diện, đánh giá các nội dung đã thực hiện, xác định nhiệm vụ có thể kế thừa, điều chỉnh. Đồng thời hoàn thiện hồ sơ điều chỉnh chủ trương đầu tư, tổng mức đầu tư và nhiệm vụ của dự án để làm cơ sở bố trí nguồn vốn và triển khai trong giai đoạn tiếp theo.