Nếu hạn chế về dịch vụ phóng không sớm được tháo gỡ, chi phí đưa vệ tinh lên quỹ đạo có thể sẽ lại tăng lên...

Vệ tinh hiện được xem là xương sống của nền kinh tế toàn cầu, từ giúp tàu biển, máy bay xác định vị trí; đến đồng bộ thời gian cho các hệ thống tài chính và mạng lưới viễn thông; hay truyền dữ liệu qua đại dương và đến những khu vực hẻo lánh,... Nhưng khi nhu cầu phóng vệ tinh tăng cao, thì năng lực tên lửa lại chưa theo kịp. 

Sự kiện ngày 21/12/2015, tên lửa Falcon 9 của SpaceX lần đầu tiên trở về Trái đất và hạ cánh thành công sau khi bay vào không gian, từng đánh dấu mốc khởi đầu cho một thập kỷ phát triển vượt bậc của ngành công nghiệp vũ trụ.

Thông qua Falcon 9, SpaceX đã giúp ngành cắt giảm đáng kể chi phí đưa thiết bị lên quỹ đạo. Tần suất phóng tên lửa tăng lên và nhờ công nghệ tái sử dụng, hoạt động phóng tên lửa vốn trước đây diễn ra không thường xuyên, đòi hỏi quy trình riêng biệt cho từng nhiệm vụ, dần trở thành hoạt động mang tính thường lệ.

Tuy nhiên, SpaceX hiện đang chuyển sang đẩy mạnh phát triển Starship, hệ thống tên lửa đẩy hạng siêu nặng hai tầng. Trong khi đó, Falcon 9 dự kiến tiếp tục hoạt động đến khoảng năm 2030, hiện không còn nhận đặt chỗ phóng mới.

Trung tâm sản xuất và kỹ thuật chính của các dòng tên lửa Falcon 9 và Falcon Heavy tại Hawthorne, bang California, đang dần thu hẹp hoạt động.

Đáng chú ý, tháng 9 vừa qua, Starship lần đầu tiên đưa được phương tiện lên quỹ đạo, bất chấp sự cố động cơ, đồng thời triển khai một loạt vệ tinh Starlink. Nếu hoạt động đúng như thiết kế, năng lực vận chuyển của Starship sẽ vượt xa Falcon 9.

Tuy nhiên, bản thân SpaceX vốn đã có nhu cầu phóng tên lửa rất lớn. Starlink của SpaceX hiện là chòm vệ tinh lớn nhất thế giới, và công ty vẫn đang tham vọng mở rộng mạng lưới.

NASA cũng phụ thuộc vào Starship để thực hiện tham vọng đưa con người lên Mặt Trăng, hay nhu cầu sử dụng dịch vụ của SpaceX từ Bộ Quốc phòng Mỹ ngày càng tăng.

Như vậy, dù Starship có thể tạo ra năng lực phóng khổng lồ, nhu cầu sử dụng từ chính SpaceX và các cơ quan chính phủ Mỹ cũng có thể tăng tương ứng.

Vậy các doanh nghiệp khai thác vệ tinh thương mại sẽ phải làm gì? 

Theo ông Martin Halliwell, đối tác tại NewSpace Capital, quỹ đầu tư tư nhân chuyên rót vốn vào các doanh nghiệp công nghệ vũ trụ, đúng là thị trường vẫn có những nhà cung cấp tên lửa thay thế và năng lực của họ ngày càng được cải thiện, nhưng phần lớn vẫn đi sau SpaceX nhiều năm.

Tên lửa Ariane 6 của châu Âu đã đi vào hoạt động thường xuyên, Các dòng tên lửa New Glenn (phát triển bởi Blue Origin của tỷ phú Jeff Bezos) và Vulcan (Phát triển bởi United Launch Alliance (ULA) – liên doanh giữa Boeing và Lockheed Martin) cũng đang góp phần mở rộng lựa chọn cho thị trường. Tuy nhiên, chưa có dòng tên lửa nào kết hợp được cả ba yếu tố mà Falcon 9 đã đạt được: tần suất phóng cao, độ tin cậy và chi phí thấp.

Trong khi đó, áp lực về năng lực phóng đang gia tăng khi nhu cầu triển khai các chòm vệ tinh quy mô lớn đang tăng lên. Chẳng hạn, Amazon Leo, nhà cung cấp dịch vụ Internet dựa trên mạng lưới vệ tinh đang trong quá trình phát triển, đã đặt hơn 100 chuyến phóng với nhiều doanh nghiệp vũ trụ.

Theo các chuyên gia, nếu hạn chế về dịch vụ phóng không sớm được tháo gỡ, chi phí đưa vệ tinh lên quỹ đạo có thể sẽ lại tăng lên. 

Những doanh nghiệp có tiềm lực tài chính mạnh sẽ có lợi thế đặt chỗ phóng trước nhiều năm, phân bổ đơn hàng cho nhiều nhà cung cấp khác nhau và đủ khả năng gánh chịu chi phí phát sinh nếu lịch phóng bị trì hoãn hoặc xảy ra sự cố.

Ngược lại, các doanh nghiệp nhỏ dù sở hữu công nghệ tiên tiến vẫn có thể gặp khó khăn trong việc tìm kiếm phương thức phóng thiết bị lên quỹ đạo đúng thời hạn.

Do đó, không chỉ vấn đề chi phí, áp lực khả năng tiếp cận dịch vụ phóng còn khiến doanh nghiệp không có cơ hội chứng minh khả năng vận hành thực tế của công nghệ trên quỹ đạo.

Khi đó, doanh nghiệp sẽ khó thu hút vốn đầu tư, quá trình phát triển sản phẩm và đổi mới công nghệ vì thế cũng có nguy cơ bị đình trệ.

Từ các trạm mặt đất phục vụ liên lạc bằng laser, ăng-ten mảng pha, vệ tinh cỡ lớn đến camera vệ tinh có độ phân giải siêu cao... tất cả đều không thể phát huy giá trị nếu thiếu phương tiện đưa lên quỹ đạo.