Dự án An sinh xã hội DGD đã triển khai nhiều giải pháp thiết thực nhằm đảm bảo an sinh và an toàn lao động cho nông dân chuỗi lúa gạo, tôm tại Đồng bằng sông Cửu Long. Qua đó, dự án giúp nâng cao năng lực sản xuất, cải thiện điều kiện làm việc và thúc đẩy nông nghiệp phát triển bền vững và bao trùm hơn...

Trong khuôn khổ chuyến điền dã Đồng bằng sông Cửu Long do Oxfam tổ chức từ ngày 17-20/6/2026, ngày 18/6, đoàn công tác đã đến cánh đồng lúa tại Ấp Thành An 1, xã Thạnh Thới An, thành phố Cần Thơ. Tại đây, đoàn công tác đã chứng kiến những thay đổi tích cực trong sản xuất lúa theo hướng an toàn và hiệu quả hơn. 

ĐỒNG HÀNH CÙNG NÔNG DÂN TRÊN ĐỒNG RUỘNG

Đồng hành cùng bà con trên cánh đồng là ông Trần Hoàng Hôn, Tổ trưởng Tổ bảo vệ an ninh, trật tự ở Ấp Thành An 1. Trước đó, ông có 11 năm công tác tại xã và giữ cương vị Chủ tịch Hội Nông dân xã trong 4 năm. Sau khi chính quyền địa phương hai cấp được sáp nhập, ông tự nguyện nghỉ công tác từ tháng 7/2025 và trở về địa phương tham gia lực lượng bảo vệ an ninh, trật tự cơ sở.

Ông Hôn cho biết ấp Thành An 1 hiện có 557 hộ dân. Thông qua các hoạt động tại hợp tác xã, ông luôn dành sự quan tâm đặc biệt đến vấn đề an toàn lao động trong sản xuất lúa.

"Người nông dân thường xuyên phải đối mặt với nhiều rủi ro nghề nghiệp. Điển hình như trước đây, việc phun thuốc bảo vệ thực vật bằng phương pháp thủ công khiến bà con phải tiếp xúc trực tiếp với hóa chất, dễ gây ngộ độc và để lại những hệ lụy sức khỏe lâu dài. Trên đồng ruộng cũng thường xuất hiện các mảnh chai, lọ hóa chất bị vứt bỏ, tiềm ẩn nguy cơ gây thương tích cho người lao động. Bên cạnh đó, nhiều nông dân chưa có thói quen sử dụng đầy đủ trang bị bảo hộ nên dễ bị say nắng hoặc gặp các tai nạn trong quá trình lao động", ông Hôn chia sẻ.

Theo ông Hôn, việc sử dụng bảo hộ lao động không chỉ giúp hạn chế nguy cơ ngộ độc thuốc bảo vệ thực vật mà còn giảm thiểu các tai nạn như đứt chân do giẫm phải vỏ ốc, mảnh chai hay bị thương khi làm cỏ, sử dụng dụng cụ sản xuất.

Thông qua các hoạt động tập huấn và truyền thông của dự án do Oxfam hỗ trợ, nhận thức của người dân, đặc biệt là phụ nữ nông thôn, đã có nhiều chuyển biến tích cực. Nếu như trước đây chị em thường ra đồng với trang bị bảo hộ sơ sài thì nay đã chủ động sử dụng quần áo, găng tay, ủng và các phương tiện bảo hộ phù hợp.

Bên cạnh nâng cao nhận thức về an toàn lao động, dự án còn thúc đẩy ứng dụng cơ giới hóa trong sản xuất lúa. Một ví dụ điển hình là việc sử dụng thiết bị bay không người lái để phun thuốc bảo vệ thực vật. Giải pháp này không chỉ giúp giảm lượng hóa chất sử dụng mà còn hạn chế tối đa việc người lao động tiếp xúc trực tiếp với thuốc.

Dự án cũng hỗ trợ nông dân nghiên cứu và áp dụng nhiều công cụ lao động cải tiến. Chiếc cào đa năng được sử dụng trên cánh đồng tại Thành An 1 là một trong những sáng kiến tiêu biểu. Dụng cụ này vừa giúp làm cỏ, vừa hỗ trợ nhổ và cấy dặm lúa một cách thuận tiện, giảm đáng kể công lao động và nguy cơ tai nạn.

Không chỉ dừng lại ở lĩnh vực sản xuất, dự án còn chú trọng nâng cao năng lực cho phụ nữ nông thôn thông qua các lớp đào tạo kỹ năng giao tiếp, kỹ năng tham gia các tổ, nhóm sản xuất và hợp tác xã. Đặc biệt, các nội dung về an sinh xã hội cho lao động nữ thời vụ trong chuỗi giá trị lúa gạo được triển khai rộng rãi, giúp người dân hiểu rõ hơn về quyền lợi và chính sách bảo hiểm xã hội tự nguyện.

GIÚP NÔNG DÂN GIẢM RỦI RO SẢN XUẤT

Dự án "Thúc đẩy tiếp cận an sinh xã hội và điều kiện lao động tốt hơn cho nữ nông dân và lao động thời vụ nông nghiệp trong chuỗi giá trị tôm và lúa gạo tại Việt Nam" do Tổng vụ Hợp tác Phát triển Bỉ (DGD) tài trợ giai đoạn 2022–2026, được triển khai bởi Oxfam tại Việt Nam phối hợp với Hội Nông dân Việt Nam và Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam. Dự án hướng tới mục tiêu giúp 25.800 nữ nông dân và lao động trong chuỗi giá trị tôm, lúa tiếp cận việc làm bền vững, các chính sách an sinh xã hội đầy đủ và nâng cao khả năng ứng phó với những biến động về kinh tế, xã hội và khí hậu.

Theo đánh giá của dự án, nông nghiệp là một trong những lĩnh vực có nguy cơ tai nạn lao động cao tại Việt Nam. Nông dân thường xuyên tiếp xúc với thuốc bảo vệ thực vật, hóa chất trong nuôi trồng thủy sản và ngày càng sử dụng nhiều máy móc nhưng còn thiếu kiến thức, kỹ năng về an toàn lao động. Bên cạnh đó, tỷ lệ tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện của nông dân và lao động thời vụ vẫn còn thấp do thu nhập bấp bênh và hạn chế trong tiếp cận thông tin về các chính sách an sinh.

Ngoài những rủi ro về sức khỏe và thu nhập, nhiều hộ sản xuất nhỏ còn gặp khó khăn do sản xuất manh mún, khả năng thương lượng với doanh nghiệp và thương lái hạn chế, trong khi tác động của biến đổi khí hậu và biến động thị trường ngày càng gia tăng.

Để khắc phục những thách thức này, dự án tập trung hỗ trợ xây dựng và củng cố các tổ nhóm nông dân, hợp tác xã; nâng cao kỹ năng đàm phán, kết nối thị trường và tổ chức các lớp tập huấn về an toàn vệ sinh lao động, sản xuất tôm – lúa bền vững, sơ cứu tai nạn lao động cũng như tiếp cận các chính sách an sinh xã hội.

Một sáng kiến nổi bật là thí điểm Quỹ dự phòng rủi ro và an sinh xã hội tại các hợp tác xã nhằm hỗ trợ người dân ứng phó với thiên tai, dịch bệnh và các cú sốc kinh tế. Dự án cũng thúc đẩy đối thoại giữa nông dân, doanh nghiệp và chính quyền địa phương để xây dựng môi trường sản xuất công bằng, an toàn và bền vững hơn.

Không chỉ hỗ trợ nông dân, dự án còn hướng tới cải thiện điều kiện làm việc tại các doanh nghiệp chế biến tôm và lúa gạo. Thông qua các hoạt động đào tạo và tư vấn, doanh nghiệp được hỗ trợ áp dụng các tiêu chuẩn sản xuất bền vững, cải thiện môi trường lao động và bảo đảm tốt hơn quyền lợi cho người lao động, đặc biệt là lao động nữ.

Sau hơn bốn năm triển khai, dự án đã đạt nhiều kết quả tích cực. Tính đến tháng 5/2026, hơn 22.900 nông dân cùng gần 9.900 lao động và cán bộ quản lý doanh nghiệp đã được nâng cao nhận thức về an toàn lao động và an sinh xã hội. Hơn 90% nông dân trong vùng dự án đã tham gia bảo hiểm y tế; 26% nông dân nòng cốt tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện. Các hợp tác xã giảm tới 43% lượng hóa chất đầu vào trong sản xuất, trong khi 102 doanh nghiệp đã cải thiện điều kiện làm việc và từng bước đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường quốc tế.