Bộ Nội vụ đang đề xuất sửa đổi chính sách mức đóng bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, theo hướng đơn giản, minh bạch, dễ thực hiện, phù hợp với khả năng cân đối của Quỹ. Đồng thời, cắt giảm thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ và kịp thời hỗ trợ doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp trong quá trình phục hồi, phát triển sản xuất, kinh doanh...

Nhằm hoàn thiện chính sách mức đóng bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, Bộ Nội vụ đã xây dựng dự thảo Nghị định quy định mức đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc vào Quỹ bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp. Hiện hồ sơ dự thảo Nghị định đang được Bộ Tư pháp thẩm định.

LỘ TRÌNH ÁP DỤNG CÁC MỨC ĐÓNG

Bộ Nội vụ cho biết theo quy định hiện hành tại Nghị định số 58/2020/NĐ-CP, đã được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 158/2025/NĐ-CP, mức đóng bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp bình thường bằng 0,5% quỹ tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc. Doanh nghiệp muốn áp dụng mức đóng 0,3% phải đáp ứng các điều kiện và lập hồ sơ đề nghị để cơ quan có thẩm quyền xem xét, quyết định.

Tuy nhiên, sau 5 năm thực hiện, kết quả tổng kết thi hành cho thấy cơ chế áp dụng mức đóng 0,3% hầu như chưa được thực hiện trên thực tế, do điều kiện áp dụng chặt chẽ, hồ sơ, trình tự, thủ tục còn qua nhiều bước và phát sinh chi phí tuân thủ.

Để khắc phục bất cập nêu trên, dự thảo Nghị định bãi bỏ thủ tục hành chính về mức đóng thấp hơn đối với từng doanh nghiệp, và quy định mức đóng chung bằng 0,3% đối với người sử dụng lao động thuộc đối tượng áp dụng của Nghị định từ ngày Nghị định có hiệu lực thi hành, đến hết ngày 31/12/2027, trừ trường hợp doanh nghiệp được áp dụng mức đóng 0%.

Theo Bộ Nội vụ, việc áp dụng trực tiếp mức đóng 0,3% vừa cắt giảm thủ tục hành chính, vừa hỗ trợ người sử dụng lao động giảm chi phí đóng trong thời gian có giới hạn. Từ ngày 1/1/2028, mức đóng được áp dụng bằng 0,5%.

Bộ Nội vụ lý giải, việc giới hạn thời gian áp dụng mức đóng 0,3% trong năm 2027, nhằm bảo đảm thận trọng khi quyết định chính sách làm giảm nguồn thu của Quỹ.

Trong thời gian tới, áp lực chi có xu hướng gia tăng, cả về số người hưởng và mức chi trả, do điều chỉnh tiền lương và định hướng nâng mức hưởng theo quy định của Luật An toàn, vệ sinh lao động (sửa đổi).

Theo tính toán sơ bộ, nếu số trường hợp tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp tăng bình quân khoảng 3%/năm, thì số phát sinh mới sẽ tăng từ khoảng 6,9 nghìn người/năm giai đoạn 2020 - 2025 lên khoảng 7,3 nghìn người vào năm 2027, và khoảng 7,5 nghìn người vào năm 2028.

Đồng thời, giả sử điều chỉnh một số khoản chi sang mức lương tối thiểu (khi bỏ lương cơ sở) dự kiến làm tăng chi tương ứng trên 90% so với hiện hành.

Khả năng cân đối Quỹ trong trung hạn và dài hạn còn phụ thuộc vào sự biến động của số người tham gia, tiền lương làm căn cứ đóng, số người hưởng, mức hưởng, thu từ hoạt động đầu tư và các nghĩa vụ chi trả phát sinh.

Vì vậy, lựa chọn áp dụng mức đóng 0,3% trong năm 2027 như một giải pháp hỗ trợ có thời hạn, vừa kịp thời giảm chi phí cho người sử dụng lao động, vừa hạn chế tác động giảm thu lũy kế và tạo điều kiện theo dõi, đánh giá tình hình thu, chi, khả năng cân đối của Quỹ trước khi xem xét chính sách cho giai đoạn tiếp theo.

Từ ngày 1/1/2028, mức đóng bằng 0,5% được áp dụng nhằm khôi phục nguồn thu ổn định và bảo đảm an toàn, bền vững của Quỹ.

QUY ĐỊNH BỔ SUNG MỨC ĐÓNG BẰNG 0%

Bên cạnh lộ trình áp dụng mức đóng chung nêu trên, dự thảo Nghị định bổ sung mức đóng bằng 0% quỹ tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc trong 12 tháng kể từ tháng thành lập, hoặc chuyển đổi đối với doanh nghiệp mới thành lập từ hợp tác xã, hoặc chuyển đổi từ hộ kinh doanh, có từ 1- 10 người lao động thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc.

Quy định này áp dụng đối với doanh nghiệp được thành lập, hoặc chuyển đổi kể từ ngày Nghị định có hiệu lực thi hành đến hết ngày 31/12/2030.

Bộ Nội vụ cho biết chính sách mức đóng 0% nhằm hỗ trợ có trọng tâm đối với doanh nghiệp mới thành lập từ hợp tác xã, hoặc chuyển đổi từ hộ kinh doanh, có từ 1 - 10 người lao động thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, trong giai đoạn đầu hoạt động theo mô hình doanh nghiệp, khi hoạt động sản xuất, kinh doanh chưa ổn định, và phải tập trung nguồn lực cho các chi phí ban đầu.

Việc lựa chọn mức đóng 0% tạo ra mức hỗ trợ trực tiếp, rõ ràng và có thể áp dụng ngay, không yêu cầu doanh nghiệp lập hồ sơ đề nghị, hoặc thực hiện thủ tục xét duyệt.

Phạm vi chính sách được giới hạn đối với doanh nghiệp mới thành lập từ hợp tác xã, hoặc chuyển đổi từ hộ kinh doanh, có từ 1 - 10 người lao động thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, nhằm tập trung hỗ trợ doanh nghiệp có quy mô lao động nhỏ.

Việc sử dụng tiêu chí số người lao động tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, tạo điều kiện để cơ quan Bảo hiểm xã hội xác định đối tượng trên cơ sở dữ liệu quản lý thu.

Trong thời gian áp dụng mức đóng bằng 0%, nếu doanh nghiệp có trên 10 người lao động thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, thì kể từ tháng có trên 10 người lao động, doanh nghiệp thực hiện mức đóng bằng 0,3% hoặc 0,5% quỹ tiền lương, tương ứng với thời điểm áp dụng.

Thời gian áp dụng mức đóng bằng 0% được xác định là 12 tháng, kể từ tháng doanh nghiệp được thành lập hoặc chuyển đổi. Trong thời gian này, việc áp dụng mức đóng bằng 0% chấm dứt nếu doanh nghiệp có trên 10 người lao động thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc.

Việc xác định thời gian áp dụng thống nhất nhằm bảo đảm công bằng giữa các doanh nghiệp thuộc cùng nhóm đối tượng, không phụ thuộc vào thời điểm thành lập hoặc chuyển đổi trong năm.

Một nội dung đáng chú ý nữa là dự thảo Nghị định đã lược bỏ các quy định liên quan đến điều kiện áp dụng, hồ sơ, trình tự, thủ tục, thời hạn thực hiện và việc xem xét, quyết định áp dụng mức đóng thấp hơn mức đóng bình thường.

Các mức đóng được áp dụng trực tiếp, không phải thông qua cơ chế xem xét, thẩm định và quyết định đối với từng trường hợp riêng lẻ. Qua đó, giảm thành phần hồ sơ, thời gian thực hiện và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.