Những nỗ lực tháo gỡ điểm nghẽn, đẩy mạnh cải cách hệ thống và hoàn thiện hành lang pháp lý đều hướng tới mục tiêu đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia và tạo động lực phát triển bền vững cho ngành điện...

Tại buổi họp báo thường kỳ quý 2/2026 của Bộ Công Thương diễn ra vào chiều 7/7, ông Bùi Quốc Hùng, Phó Cục trưởng Cục Điện lực đã có những giải đáp và thông tin cụ thể xoay quanh các cơ chế hỗ trợ điện mặt trời mái nhà, hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS), biểu giá điện theo giờ và lộ trình hiện đại hóa hành lang pháp lý điện lực...

Về cơ chế hỗ trợ điện mặt trời mái nhà, ông Hùng cho biết Chính phủ đã giao Bộ Công Thương xây dựng dự thảo Quyết định nhằm ban hành cơ chế chính sách khuyến khích phát triển loại hình năng lượng này. Trong dự thảo, Bộ đã đề xuất hai nhóm hỗ trợ: Thứ nhất là hỗ trợ một phần nhỏ kinh phí đầu tư từ nguồn ngân sách nhà nước (cả trung ương và địa phương); thứ hai là tạo điều kiện cho hộ dân tiếp cận các khoản vay vốn ưu đãi để lắp đặt hệ thống.

Sau khi dự thảo được trình Chính phủ, Bộ Công Thương đã tổ chức lấy ý kiến Bộ Tài chính, Bộ Tư pháp, Ngân hàng Nhà nước cùng các bộ, ngành liên quan. Tuy nhiên, theo ý kiến từ Bộ Tài chính hiện nay Nhà nước chưa có chính sách chính thức cũng như chưa bố trí được nguồn ngân sách cho việc hỗ trợ đầu tư điện mặt trời mái nhà. Về phía ngân hàng, vẫn chưa xác định Ngân hàng Thương mại hay Ngân hàng Chính sách xã hội sẽ đứng ra chịu trách nhiệm cho các khoản vay ưu đãi này. Do chưa thống nhất được phương án tài chính, Quyết định này hiện vẫn chưa được ban hành.

Dẫu vậy, ông Hùng cũng cho biết Chính phủ vừa ban hành Nghị định 243/2026/NĐ-CP (sửa đổi các nghị định về mua bán điện trực tiếp và năng lượng tái tạo) nhằm mở rộng cơ chế phát triển; trong đó bổ sung một số chính sách nhằm khuyến khích phát triển điện mặt trời mái nhà để các địa phương và người dân có thể triển khai theo quy định mới.

Liên quan đến đề xuất lắp đặt 1.700 MW hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), ông Hùng cho biết theo Quy hoạch điện 8 điều chỉnh, đến năm 2030 toàn hệ thống cần phát triển khoảng 10.000-16.000 MW hệ thống lưu trữ năng lượng.

Bộ Công Thương đã thực hiện phân bổ chỉ tiêu này cho các địa phương và EVN. Hiện tại, EVN đã giao nhiệm vụ cho các Tổng công ty Điện lực thành viên (miền Bắc, miền Trung, miền Nam, Hà Nội và TP.Hồ Chí Minh). Trong đó, Tổng công ty Điện lực miền Bắc và Tổng công ty Điện lực Hà Nội đang triển khai xây dựng và lắp đặt.

Theo tính toán cân đối của Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO), khu vực miền Trung và miền Nam hiện chưa có nhu cầu cấp thiết về hệ thống BESS do phụ tải và khả năng cung cấp điện tại chỗ vẫn đang ở mức cân bằng. Ngược lại, miền Bắc thường xuyên đối mặt với tình trạng phụ tải tăng cao đột biến trong khi khả năng cung cấp còn hạn chế, đặc biệt trong các đợt nắng nóng.

Trong tương lai, không chỉ EVN mà các địa phương cũng sẽ tiếp tục đầu tư vào BESS. Các hệ thống này sẽ được tính toán để đưa vào danh mục dịch vụ phụ trợ, giúp EVN đảm bảo vận hành ổn định và có nguồn dự phòng thiết yếu vào các khung giờ cao điểm.

Về biểu giá điện theo khung giờ, ông Hùng cho biết một trong những điểm mới đáng chú ý trong dự thảo Luật Điện lực sửa đổi là đề xuất áp dụng biểu giá điện theo giờ cao điểm và thấp điểm đối với khách hàng sinh hoạt.

Trước đây, hệ thống điện chia làm hai thời điểm cao điểm: trưa và tối. Tuy nhiên, sự phát triển mạnh mẽ của năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện mặt trời, đã thay đổi hoàn toàn cục diện. Do lượng điện mặt trời phát lên lưới vào buổi trưa rất lớn, nên đỉnh cao điểm buổi trưa gần như đã được “san phẳng”. Hiện nay, áp lực dồn vào cao điểm tối, dẫn đến việc chuyển đổi giờ cao điểm sang khung từ 17h30 đến 20h30.

Dù hiện tại chưa áp dụng biểu giá này cho nhóm sinh hoạt, nhưng Bộ Công Thương đang nghiên cứu, vì đây là nhóm có công suất tiêu thụ cao thứ hai, chỉ sau khu vực công nghiệp. Mục tiêu của chính sách là khuyến khích các hộ gia đình có công suất sử dụng lớn hoặc sở hữu các thiết bị điện tiêu thụ nhiều chuyển dịch hành vi sử dụng sang giờ thấp điểm, tránh gây áp lực lên hệ thống lúc cao điểm.

Tuy nhiên, để triển khai thực tế, cần đáp ứng hai điều kiện cơ bản, đó là hạ tầng kỹ thuật, phải thay thế hệ thống công tơ lũy tiến hiện tại bằng công tơ đo đếm 3 thời điểm và đảm bảo đường truyền dữ liệu; và đánh giá kỹ lưỡng tác động xã hội và phản ứng của khách hàng. Bộ Công Thương vẫn đang trong quá trình nghiên cứu, tính toán cân đối để xác định thời điểm áp dụng phù hợp nhất.

Về lộ trình phát triển thị trường điện, ông Hùng cho biết hiện nay, Việt Nam đang ở giai đoạn thứ hai của lộ trình: Thị trường bán buôn điện cạnh tranh. Hoạt động mua bán điện vẫn tập trung chủ yếu tại EVN thông qua Công ty Mua bán điện (EPTC) và các Tổng công ty Điện lực.

Tuy nhiên, theo lộ trình mới, khi thị trường bán buôn điện cạnh tranh chính thức đi vào vận hành, ngoài EVN sẽ có sự tham gia của nhiều đơn vị mua bán điện khác như Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng Quốc gia (PVN), Tập đoàn Than – Khoáng sản Việt Nam (TKV), thậm chí là các doanh nghiệp tư nhân có đủ năng lực, điều kiện cũng sẽ có thể tham gia. Sự đa dạng hóa các đơn vị mua bán điện sẽ tránh được việc chỉ có duy nhất EVN là công ty mua bán điện duy nhất.

Liên quan đến phản ánh của dư luận về việc hóa đơn tiền điện tháng 6 tăng đột biến, ông Hùng lý giải đây là hệ quả của sự kết hợp giữa thời tiết và cơ cấu giá điện. Trong những ngày nắng nóng, việc sử dụng các thiết bị làm lạnh, đặc biệt là điều hòa nhiệt độ, khiến sản lượng điện tiêu thụ tăng mạnh.

Đáng chú ý, giá điện sinh hoạt hiện áp dụng theo biểu giá lũy tiến bậc thang. Khi sản lượng tiêu thụ tăng lên, khách hàng dễ bị nhảy bậc từ mức giá thấp lên các bậc cao (bậc 4, bậc 5) với mức giá đắt hơn. Sự cộng hưởng giữa sản lượng tăng và đơn giá bậc cao khiến tổng hóa đơn tiền điện tăng mạnh là điều khó tránh khỏi. Vì vậy, người dân cần nỗ lực tiết kiệm, hạn chế sử dụng điện vào khung giờ cao điểm để tránh rơi vào các bậc thang giá cao.

Về tiến độ sửa đổi Luật Điện lực và các văn bản hướng dẫn, ông Hùng cho biết Bộ Công Thương hiện đang chủ trì việc sửa đổi Luật Điện lực với mục tiêu hiện đại hóa khung pháp lý. Một trong những thách thức lớn là việc xác định số lượng các Nghị định và Thông tư hướng dẫn kèm theo. Theo quy định, khi trình Luật, cơ quan soạn thảo phải trình kèm theo các dự thảo văn bản dưới luật.

Hiện nay, Cục Điện lực đang phối hợp để xây dựng một số Nghị định quan trọng. Quan điểm xuyên suốt trong quá trình soạn thảo là Luật sẽ theo hướng “hướng dẫn trực tiếp”, tức là cụ thể hóa tối đa các nội dung ngay trong Luật để hạn chế thấp nhất việc phải ban hành quá nhiều Nghị định hay Thông tư hướng dẫn sau này. Hiện tại vẫn chưa có con số chính thức về số lượng các văn bản dưới luật, nhưng tinh thần chung là sẽ tiết giảm tối đa để tạo sự thông thoáng và dễ thực thi.