Lưu thông qua eo biển Hormuz bị gián đoạn đã ngay lập tức khiến hai tuyến đường ống dẫn dầu thay thế ở Trung Đông trở thành tâm điểm của thị trường năng lượng toàn cầu - một tại Saudi Arabia và một tại Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE)...

Trong đó, đáng chú ý nhất là mạng lưới đường ống Đông - Tây của Saudi Arabia, hay còn gọi là Petroline. Tuyến này dài khoảng 1.200 km, đưa dầu thô từ Abqaiq ở bờ Vịnh phía Đông của Saudi Arabia sang cảng Yanbu trên Biển Đỏ.

Sau các đợt nâng cấp gần đây, công suất thiết kế của hệ thống này được ước tính vào khoảng 7 triệu thùng/ngày. Tập đoàn dầu khí quốc gia Saudi Aramco cho biết mạng lưới Petroline dự kiến sẽ đạt công suất tối đa trong vài ngày tới.

Tuyến thứ hai có quy mô nhỏ hơn là đường ống Dầu thô Abu Dhabi (ADCOP), hay còn gọi là tuyến Habshan - Fujairah của UAE. Tuyến này dài khoảng 400 km, nối các cơ sở dầu khí trên bờ tại Habshan với cảng Fujairah, hiện có lưu lượng vận chuyển ước tính 1,5 triệu thùng/ngày và công suất tối đa gần 1,8 triệu thùng/ngày.

Điểm đáng chú ý là cả ADCOP và Petroline đều không đi qua eo biển Hormuz - điểm nghẽn chiến lược của dòng chảy dầu mỏ toàn cầu và hiện đang gần như tê liệt sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran hôm 28/2. Đáp lại các cuộc không kích này, Iran đã tấn công các tàu tìm cách đi qua Hormuz. Hàng loạt vụ việc xảy ra trong những ngày gần đây cho thấy rủi ro đối với hoạt động vận chuyển năng lượng trong khu vực đang gia tăng rõ rệt.

Theo các nhà phân tích, Petroline và ADCOP cộng lại có thể san sẻ một phần lưu lượng gần 20 triệu thùng dầu vốn thường đi qua eo biển Hormuz mỗi ngày. Tuy nhiên, như vậy vẫn không đủ bù toàn bộ phần thiếu hụt, trong khi nguy cơ hạ tầng năng lượng tiếp tục trở thành mục tiêu tấn công giữa lúc khủng hoảng Trung Đông lan rộng vẫn là thách thức lớn với thị trường toàn cầu.

“Saudi Arabia và UAE đang tăng cường sử dụng các tuyến đường ống đi vòng qua eo biển Hormuz”, ông Naveen Das, nhà phân tích dầu mỏ cấp cao tại công ty Kpler, cho biết.

Theo ông Das, tại UAE, đường ống ADCOP với công suất danh nghĩa 1,5 triệu thùng/ngày hiện đang hoạt động ở mức 71%, đồng nghĩa vẫn còn khoảng 440.000 thùng/ngày công suất dự phòng. Nếu cần, lưu lượng qua tuyến này có thể tạm thời nâng lên 1,8 triệu thùng/ngày. Tuy nhiên, ông cũng lưu ý rằng nguy cơ các cơ sở hạ tầng năng lượng trên khắp UAE bị tấn công có thể hạn chế khả năng khai thác tối đa công suất của đường ống.

Trong khi đó, một nguồn tin cả CNBC cho biết ADNOC - tập đoàn dầu khí quốc gia của Abu Dhabi, đồng thời là chủ sở hữu và đơn vị vận hành đường ống ADCOP - đã phải đóng cửa cơ sở lọc dầu Ruwais sau khi xảy ra hỏa hoạn tại một hạng mục trong khu liên hợp này. Ruwais được ước tính có công suất xử lý khoảng 922.000 thùng dầu thô/ngày.

“Khi ngày càng nhiều nguồn cung dầu thô bị mắc kẹt ở Vùng Vịnh, các nhà máy lọc dầu có thể sẽ sớm phải điều chỉnh hoạt động. Họ có thể phải giảm công suất chế biến trong bối cảnh hoạt động xuất khẩu sản phẩm đình trệ, đồng thời ưu tiên đầu ra cho thị trường nội địa”, bà Pankaj Srivastava, Phó chủ tịch cấp cao tại công ty nghiên cứu năng lượng Rystad Energy, nhận định.

Theo bà Srivastava, dù đường ống ADCOP giúp UAE đưa dầu thô tới Fujairah mà không cần đi qua eo biển Hormuz, các sản phẩm tinh chế từ tổ hợp Ruwais vẫn chủ yếu phải vận chuyển bằng tàu qua tuyến này. Điều đó đồng nghĩa nếu hoạt động hàng hải qua Hormuz tiếp tục bị gián đoạn, các nhà máy lọc dầu của UAE có thể sẽ phải điều chỉnh kế hoạch xuất khẩu để tránh lượng hàng tồn kho tăng lên.

Từ khi chiến sự tại Iran nổ ra vào cuối tháng trước, thị trường dầu mỏ toàn cầu liên tục chao đảo. Đầu tuần này, giá dầu Brent có lúc leo lên gần 120 USD/thùng, trước khi lùi về quanh 90 USD/thùng.

Tới sáng ngày 12/3, hợp đồng tương lai dầu thô lại giao dịch sát mốc 100 USD/thùng, khi thị trường phản ứng với các vụ tấn công mới nhằm vào tàu thuyền ở Vịnh Ba Tư.

Theo ông Sasha Foss, nhà phân tích thị trường năng lượng tại công ty Marex, xung đột kéo dài đang khiến lượng dầu tồn ngày càng đầy lên, khiến các nhà sản xuất gần như không còn lựa chọn nào khác ngoài việc cắt giảm sản lượng. Ông cho rằng sản lượng dầu của Iraq đã giảm tới 70% vì chiến sự, đồng thời cảnh báo giá dầu có thể tiếp tục leo thang nếu thêm nhiều mỏ dầu phải dừng hoạt động.

“Khi cả Saudi Arabia và UAE cũng bắt đầu giảm sản lượng, tác động lên thị trường dầu mỏ toàn cầu sẽ rất nghiêm trọng”, ông Foss nhận định.