Trong xu hướng du lịch trải nghiệm, mua sắm đóng vai trò cầu nối và là động lực thúc đẩy năng lực cạnh tranh của một điểm đến. Trong cấu trúc chi tiêu của du khách quốc tế, chi phí dành cho mua sắm cũng luôn chiếm tỷ trọng lớn…

Với du khách đến từ các thị trường trọng điểm, trải nghiệm mua sắm không đơn thuần là hành vi tiêu dùng mà là một phần thiết yếu để khám phá văn hóa, phong cách sống và đẳng cấp điểm đến. Nhìn sang các quốc gia láng giềng, không khó để thấy những “cỗ máy in tiền” được vận hành vô cùng chuyên nghiệp.

Singapore được ví như “Thiên đường mua sắm” châu Á với trục đường Orchard huyền thoại và hệ thống hoàn thuế điện tử (eTRS) không kẽ hở. Tại Thái Lan, tập đoàn King Power vận hành chuỗi trung tâm miễn thuế ngay giữa Bangkok, trở thành điểm đến không thể thiếu của khách quốc tế, với doanh thu trước dịch Covid-19 từng vượt 3 tỷ USD mỗi năm.

Hàn Quốc tạo ra một “đế chế” mua sắm qua các hệ thống cửa hàng miễn thuế nội đô (Downtown Duty-free). Các “ông lớn” như Lotte Duty Free và Shilla Duty Free đưa mua sắm thành một phần cốt lõi của trải nghiệm du lịch, với doanh thu toàn ngành lên tới hàng chục tỷ USD/năm. Tương tự, du lịch Trung Quốc bứt phá nhanh với các trung tâm miễn thuế quy mô lớn ở khắp nơi, thậm chí có cả Cảng Thương mại Tự do Hải Nam thu hút hàng triệu lượt khách mua sắm mỗi năm.

Điểm chung của các mô hình này mua sắm gắn với hành trình trải nghiệm xuyên suốt. Du khách có thể mua hàng ở bất kỳ đâu trong thành phố, từ đặc sản địa phương đến hàng xa xỉ, rồi hoàn tất thủ tục hoàn thuế tại sân bay. Không ít trường hợp, chi tiêu mua sắm cao hơn chi phí tour, biến du lịch thành hành trình tiêu dùng thực thụ.

TIỀM NĂNG CÓ THẬT TỪ NHU CẦU CỦA DU KHÁCH

Thực tế, nhu cầu mua sắm của du khách đã góp phần thúc đẩy TP.HCM hình thành các tuyến phố và tổ hợp thời trang theo mô hình "mua có bạn, bán có phường". Từ The New Playground - một trong những mô hình tiên phong cách đây hơn 10 năm – đến nhiều tổ hợp mới như 11 Garmentory hay Rue Miche, tạo nên hệ sinh thái thời trang Việt trong cùng một khu vực.

Ông Huỳnh Đăng Quế, nhà sáng lập thương hiệu The Idiot, cho biết: “Trước đây chúng tôi chỉ coi khách quốc tế như một nguồn doanh thu bổ sung, nhưng giờ họ là nhóm khách hàng chính". Còn theo đại diện 11 Garmentory, thay vì chỉ ghé mua một món đồ rồi rời đi, nhiều du khách dành hàng giờ khám phá không gian. Hiện khách quốc tế chiếm khoảng 60 - 70% tổng lượng khách tại 11 Garmentory.

Tương tự tại Hội An, hàng trăm nhà may đang hàng ngày phục vụ du khách với tốc độ hoàn thiện ấn tượng và khả năng cá nhân hóa chất lượng. Trên TikTok, Instagram, YouTube, những câu chuyện về việc đặt may một bộ vest vào buổi sáng và nhận thành phẩm vào ngày hôm sau tại phố cổ đã trở thành lý do khiến nhiều du khách quyết định đặt vé và lên đường.

Thế nhưng, phía sau những mô hình nhỏ lẻ, tự phát trên, các điểm đến Việt Nam còn một tiềm năng rất lớn chưa khai thác, đó là mua sắm miễn thuế. Tháng 10/2023, "vua hàng hiệu" Johnathan Hạnh Nguyễn từng gửi văn bản tới UBND TP.HCM, đề xuất biến Trung tâm thương mại Parkson thành địa điểm kinh doanh cửa hàng miễn thuế dưới phố đầu tiên tại thành phố. Nhưng do không thỏa thuận được mặt bằng nên ý tưởng này đành khép lại.

Đến tháng 4/2024, sự kiện tập đoàn du lịch hàng đầu Trung Quốc đến TP.HCM ký kết hợp tác nghiên cứu xây dựng khu trung tâm thương mại miễn thuế, một lần nữa hâm nóng tham vọng đưa TP.HCM trở thành "thiên đường mua sắm" của cả nước. Thế nhưng từ đó đến nay, vẫn chưa có tiến triển gì mới.

ĐỂ HÀNG MIỄN THUẾ "TIẾP SỨC" DU LỊCH

Dự báo đến năm 2030, Việt Nam sẽ có hơn 50 triệu người thuộc tầng lớp trung lưu, sức mua và nhu cầu về hàng hóa chất lượng cao sẽ tăng mạnh. Trong khi đó, chi tiêu du lịch của khách quốc tế tại Việt Nam hiện vẫn thấp hơn nhiều nước trong khu vực. Trung bình mỗi du khách quốc tế chỉ chi khoảng 1.050 - 1.150 USD tại Việt Nam.

Trong bối cảnh đó, dự thảo Đề án “Phát triển các mô hình outlet và cửa hàng miễn thuế tại Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045” đang được Bộ Công Thương hoàn thiện. Tại hội thảo tham vấn Đề án do Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) tổ chức, Cục trưởng Trần Hữu Linh đã nhấn mạnh việc phát triển outlet và cửa hàng miễn thuế là bước chuyển dịch quan trọng sang hệ sinh thái bán lẻ hiện đại, tạo ra sự lan tỏa mạnh mẽ sang các ngành logistics, du lịch và dịch vụ.

Theo dự thảo Đề án, lộ trình phát triển được định hướng rõ rệt với những cột mốc tham vọng. Đến năm 2030, Việt Nam đặt mục tiêu hình thành ít nhất 5 trung tâm outlet gắn với du lịch tại Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng, Quảng Ninh và Phú Quốc (An Giang). Đến năm 2045, các “làng outlet cao cấp” sẽ được phát triển đồng bộ tại cả ba miền.

Song song với đó, hệ thống cửa hàng miễn thuế dự kiến sẽ phủ kín 100% các sân bay quốc tế và cửa khẩu lớn, đồng thời mở rộng vào nội đô tại các trung tâm du lịch lớn, cho phép kết hợp phục vụ cả khách nội địa và khách ưu đãi miễn thuế để tối ưu hóa không gian tiêu dùng. Đặc biệt, Đề án đặt mục tiêu nâng tỷ lệ hàng Việt trong các hệ thống này lên mức 30 - 40%, biến đây thành nơi quảng bá các nhóm “quà tặng quốc gia”, thúc đẩy giá trị xuất khẩu tại chỗ.

Theo bà Lê Hồng Thủy Tiên, Tổng Giám đốc Tập đoàn Liên Thái Bình Dương (IPPG), nếu muốn biến Việt Nam thành điểm đến mua sắm mới của châu Á, điều quan trọng không chỉ nằm ở thương hiệu quốc tế mà còn ở bản sắc Việt Nam. CEO IPPG cũng lấy mô hình IconSiam (Thái Lan) làm ví dụ, nơi thương mại, văn hóa, ẩm thực và du lịch được tích hợp thành một hệ sinh thái trải nghiệm. 

Theo ông Lại Minh Duy, Tổng Giám đốc TSTtourist, những sản phẩm như sâm Ngọc Linh, cà phê đặc sản, trà cổ thụ cao cấp hay đặc sản vùng miền cần được đầu tư sâu về chất lượng, thiết kế bao bì và câu chuyện thương hiệu. Khi được trưng bày trong không gian mua sắm miễn thuế sang trọng, mỗi sản phẩm sẽ trở thành một “đại sứ văn hóa” được du khách trân trọng mang về nước.

Tại Hội nghị Thường trực Chính phủ với cộng đồng doanh nghiệp sáng 18/7, bà Nguyễn Thị Nga, Quyền Chủ tịch Hội Doanh nhân Tư nhân Việt Nam, Chủ tịch Tập đoàn BRG, cũng đề xuất phát triển hệ sinh thái mua sắm, lưu trú, giải trí chất lượng cao và kinh tế đêm. Từ đó gia tăng sức mua tại thị trường nội địa, nâng cao sức cạnh tranh của hàng Việt.

Trong nỗ lực đưa đề án vào thực tiễn, TP.HCM đang thể hiện rõ vai trò đầu tàu khi chủ động chuẩn bị quỹ đất và hạ tầng cho các tổ hợp "làng outlet" tích hợp. Thành phố cũng đề xuất thí điểm mô hình mua sắm miễn thuế nội đô theo cơ chế “mua tại chỗ, nhận hàng tại sân bay” nhằm tạo thuận tiện tối đa cho du khách.