Tại dự thảo lần 2 sửa đổi Luật Đất đai, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã đề xuất bổ sung thêm các trường hợp thu hồi đất do vi phạm pháp luật về đất đai, đặc biệt là việc áp dụng chế tài xử lý tài chính theo lũy tiến tăng dần đối với thời gian không đưa đất vào sử dụng, chậm sử dụng đất trong thời gian 60 tháng…

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Luật Đất đai năm 2024 hướng tới mục tiêu giải quyết triệt để các vướng mắc, khơi thông nguồn lực đất đai, phát triển thị trường bất động sản minh bạch và bảo đảm tốt nhất quyền lợi của người dân.

CÒN TÌNH TRẠNG CHẬM TIẾN ĐỘ SỬ DỤNG ĐẤT

Bên cạnh những kết quả đạt được, Luật Đất đai 2024 đã bộc lộ một số hạn chế. Đặc biệt, pháp luật hiện hành chưa quy định rõ hành vi “không đưa đất vào sử dụng” và hành vi “tiến độ sử dụng đất chậm 24 tháng so với tiến độ ghi trong dự án đầu tư”.

Điều này dẫn đến trong quá trình triển khai thực hiện còn gặp nhiều vướng mắc về cách xác định từng hành vi vi phạm, nhất là đối với hành vi “không đưa đất vào sử dụng” cần phải xử lý nhanh chóng, dứt điểm để thu hồi đất.

Đối với hành vi chậm tiến độ sử dụng đất còn được tiếp tục gia hạn làm cho tổng thời gian đưa đất vào sử dụng quá dài, dẫn đến lãng phí nguồn lực đất đai. Do đó cần phải có quy định để buộc nhà đầu tư rút ngắn thời gian đưa đất vào sử dụng và có biện pháp mạnh để kiên quyết thu hồi đất trong trường hợp này.

Ngoài ra, quy định hiện hành về thẩm quyền giải quyết tranh chấp đang phân biệt đối tượng tranh chấp là cá nhân, tổ chức.

Việc giải quyết tranh chấp còn có nhiều bước không còn phù hợp với bộ máy chính quyền địa phương 02 cấp (do cơ quan hành chính giải quyết lần một và lần hai, sau đó nếu không đồng tình với quyết định giải quyết lần hai của cơ quan hành chính thì lại khởi kiện tại tòa án).

Hệ quả là nhiều vụ việc tranh chấp đất đai kéo dài nhiều năm chưa được giải quyết dứt điểm.

Nhiều vụ việc đã có quyết định giải quyết tranh chấp của cơ quan hành chính nhà nước ở cấp cuối cùng nhưng lại chuyển thành vụ việc khiếu nại, dẫn đến tranh chấp cứ tồn tại nhiều năm, kéo dài, vượt cấp.

Mặt khác, quy định về thẩm quyền giải quyết còn chưa thống nhất giữa pháp luật về đất đai, pháp luật về khiếu nại và pháp luật về tố tụng hành chính nên cần được rà soát, sửa đổi để đảm bảo minh bạch, đưa nội dung hòa giải tranh chấp đất đai vào trình tự giải quyết tranh chấp đất đai…

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết việc sửa đổi Luật Đất đai 2024 không chỉ nhằm hoàn thiện về mặt kỹ thuật lập pháp mà còn là quá trình thể chế hóa các chủ trương, định hướng lớn của Đảng về đổi mới tư duy xây dựng pháp luật.

QUÁ 60 THÁNG KHÔNG ĐƯA ĐẤT VÀO SỬ DỤNG SẼ BỊ THU HỒI

Tại điều 38 dự thảo luật, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất bổ sung thêm các trường hợp thu hồi đất do vi phạm pháp luật về đất đai.

Trong đó có trường hợp “đất để thực hiện dự án đầu tư mà không sử dụng hoặc chậm sử dụng đất thì Nhà nước thu một khoản tiền lũy tiến hàng năm tăng dần theo thời gian không sử dụng đất hoặc chậm sử dụng đất; trường hợp quá 60 tháng mà chủ đầu tư vẫn không đưa đất vào sử dụng thì Nhà nước thu hồi đất”.

Làm rõ đề xuất này, cơ quan soạn thảo cho biết đã bám sát Nghị quyết 21-NQ/TW và thể chế hóa tại khoản 7, khoản 8 Điều 38 dự thảo Luật quy định xử lý về tài chính sau đó mới thu hồi đất đối với đất để thực hiện dự án đầu tư mà không sử dụng đất, chậm sử dụng đất…

Góp ý về đề xuất này, UBND tỉnh Lai Châu, Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Hải Phòng, Bộ Tài chính đề nghị quy định rõ về thời gian chậm đưa đất vào sử dụng để áp dụng “thu một khoản tiền lũy tiến” để thuận lợi trong quá trình xác định tiền luỹ tiến.

Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng đề nghị đổi tư duy "chậm đưa đất vào sử dụng" thành "chậm hoàn thành dự án đưa vào sử dụng"; áp dụng chế tài nộp phạt bằng tiền tương ứng với thời gian chậm tiến độ. Đồng thời giao cơ quan đăng ký đầu tư làm đầu mối chủ trì theo dõi, xử lý, cơ quan quản lý đất đai phối hợp cung cấp thông tin theo chức năng.

Theo đó, việc đánh giá bằng tiến độ hoàn thành dự án mới phản ánh đúng hiệu quả đầu tư và giá trị thặng dư mang lại. Việc phạt tiền đóng vai trò là thước đo năng lực tài chính minh bạch, hiệu quả hơn việc gia hạn 24 tháng cơ học.

Còn việc giao đầu mối cho cơ quan đầu tư sẽ chấm dứt tình trạng đùn đẩy trách nhiệm, trong khi cơ quan quản lý đất đai chỉ nên làm nhiệm vụ phối hợp cung cấp thông tin.

Ủy ban nhân dân tỉnh Lào Cai cũng đề nghị bổ sung điều khoản giao cho Chính phủ quy định chi tiết về tiêu chí xác định chậm sử dụng đất; thời điểm bắt đầu tính thời gian chậm; cơ chế gia hạn trong trường hợp bất khả kháng và trường hợp chậm do cơ quan nhà nước, chỉ áp dụng biện pháp thu hồi đất đối với phần trách nhiệm thuộc về nhà đầu tư và sau khi đã thực hiện đầy đủ các bước xử lý, tạo điều kiện khắc phục theo quy định.

Tiếp thu các ý kiến góp ý, cơ quan soạn thảo cho biết sẽ rà soát và quy định tại nghị định hướng dẫn thi hành Luật Đất đai về thời hạn, điều kiện, căn cứ xác định vi phạm, cách xác định phải nộp khoản tiền lũy tiến đối với dự án không sử dụng đất, chậm sử dụng đất.