Theo bà Linda Bilmes, giáo sự tại Trường Chính sách công Harvard Kennedy thuộc Đại học Harvard, chiến sự Iran có thể khiến ngân sách Mỹ chịu sức ép lớn hơn nhiều so với các con số chính thức hiện nay...

Sau khi các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran cuối tuần qua rơi vào bế tắc, hải quân Mỹ hôm thứ Hai (13/4) đã bắt đầu phong tỏa nhằm ngăn tàu thuyền ra vào các cảng của Iran. Tuy nhiên, theo diễn biến mới nhất, Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày thứ Ba cho biết các cuộc đàm phán hòa bình với Tehran có thể được nối lại tại Pakistan trong vòng hai ngày tới.

Trong bối cảnh triển vọng đàm phán vẫn chưa rõ ràng, chi phí quân sự của Mỹ đang tăng nhanh. Theo báo cáo Bộ Quốc phòng Mỹ gửi Quốc hội, 6 ngày đầu tiên của chiến dịch quân sự phối hợp giữa Mỹ và Israel tại Iran, bắt đầu từ ngày 28/2, đã tiêu tốn 11,3 tỷ USD.

Theo hãng tin CNBC, trong nghiên cứu công bố hai ngày trước khi lệnh ngừng bắn tạm thời được thông báo vào đầu tuần trước, bà Bilmes cho rằng chiến dịch quân sự tại Iran có thể để lại hệ quả nghiêm trọng đối với ngân sách và nợ công Mỹ trong nhiều năm tới.

"Chi phí cho toàn bộ cuộc chiến này đối với Mỹ có thể lên tới 1 nghìn tỷ USD", vị giáo sư nhận định.

Theo ước tính của bà Bilmes, chi phí phát sinh ngay trong giai đoạn xung đột vào khoảng 2 tỷ USD/ngày trong 40 ngày giao tranh. Khoản này bao gồm chi phí đạn dược, triển khai binh sĩ và thiệt hại đối với khí tài quân sự, trong đó có ba tiêm kích F-15 bị hệ thống phòng không của Kuwait bắn nhầm

Tuy nhiên, bà Bilmes cho rằng chi phí thực tế cao hơn đáng kể so với con số được công bố của Bộ Quốc phòng Mỹ. Lý do là Lầu Năm Góc thường tính theo giá trị ghi sổ của kho dự trữ, thay vì tính theo chi phí phải bỏ ra hiện nay - vốn cao hơn nhiều - để mua mới hoặc bổ sung số vũ khí, khí tài đó.

“Chênh lệch trong cách tính này là một trong những nguyên nhân khiến mức thiệt hại 11,3 tỷ USD mà Lầu Năm Góc công bố trên thực tế có thể lên tới gần 16 tỷ USD hơn. Điều này cũng cho thấy số liệu được công bố trong lúc chiến sự diễn ra thường thấp hơn đáng kể so với chi phí thực tế”, bà Bilmes chỉ ra.

Bên cạnh đó, bà Bilmes cho rằng chi phí tái bổ sung kho dự trữ của Mỹ sẽ tăng mạnh do Chính phủ phải mua thêm tên lửa đánh chặn và nhiều loại tên lửa khác theo các hợp đồng dài hạn với tập đoàn Lockheed Martin và Boeing. Theo bà, mỗi tên lửa đánh chặn mà Mỹ sử dụng có giá khoảng 4 triệu USD, trong khi chi phí sản xuất một máy bay không người lái do mà Iran sử dụng chỉ vào khoảng 30.000 USD.

Trong dài hạn, chi phí chiến sự có thể tăng mạnh do Mỹ phải sửa chữa các cơ sở quân sự bị hư hại tại Trung Đông, bổ sung lại kho dự trữ, cũng như hỗ trợ các đồng minh vùng Vịnh như Kuwait, Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) và Bahrain khôi phục một phần hạ tầng bị hư hại vì các cuộc tấn công trả đũa của Iran.

Theo bà Bilmes, sức ép lên ngân sách còn lớn hơn nếu tính thêm chi phí trợ cấp thương tật suốt đời cho khoảng 55.000 binh sĩ Mỹ được triển khai trong khu vực, những người đã phơi nhiễm với chất độc và rủi ro môi trường.

Trong khi đó, Nhà Trắng đã đề nghị Quốc hội nâng ngân sách quốc phòng Mỹ cho năm tài khóa 2027 lên 1,5 nghìn tỷ USD. Con số này chưa bao gồm 200 tỷ USD mà Lầu Năm Góc đề nghị dành riêng cho chiến sự Iran.

“Ngay cả khi Quốc hội không phê chuẩn toàn bộ mức tăng đề xuất của chính phủ, ngân sách quốc phòng cơ bản của Mỹ nhiều khả năng vẫn sẽ tăng thêm ít nhất 100 tỷ USD mỗi năm. Nếu không có cuộc chiến với Iran, khoản tăng này có thể không được thông qua”, bà Bilmes nói.

Theo bà, các khoản chi như vậy sẽ làm gia tăng sức ép lên mức thâm hụt ngân sách vốn đã phình to của Mỹ.

Trong giai đoạn chiến tranh Iraq - cuộc chiến khiến ngân sách Mỹ tốn khoảng 2 nghìn tỷ USD - nợ do công chúng nắm giữ của Mỹ vẫn dưới 4 nghìn tỷ USD. Hiện nay, con số này đã vượt 31 nghìn tỷ USD và theo bà Bilmes, phần lớn là hệ quả tích tụ từ các cuộc chiến trước đây ở Iraq và Afghanistan.

“Mỹ đang phải vay nợ với chi phí cao hơn để tài trợ cho chiến sự Iran, trong bối cảnh gánh nặng nợ hiện nay đã lớn hơn nhiều so với trước. Vì vậy, riêng tiền lãi vay cũng có thể làm tổng chi phí cuộc chiến tăng thêm hàng tỷ USD. Khác với các khoản chi phát sinh trước mắt, phần chi phí này sẽ trở thành gánh nặng để lại cho các thế hệ sau”, bà Bilmes nhận định.