Chủ thể giao dịch hạn ngạch phát thải, tín chỉ carbon trên sàn carbon trong nước cần có tài khoản tại các công ty chứng khoán và chỉ được sử dụng 1 tài khoản giao dịch chứng khoán. Các doanh nghiệp có thể sử dụng ngay tài khoản chứng khoán hiện có để tham gia sàn...

Tại sự kiện phổ biến chính sách, quy định pháp luật về xây dựng thị trường carbon trong nước vừa diễn ra, đại diện Phòng Thị trường carbon, Cục Biến đổi khí hậu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết hàng hóa giao dịch trên sàn gồm hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon. 

DOANH NGHIỆP ĐƯỢC PHÉP BÙ TRỪ TỐI ĐA 30% HẠN NGẠCH PHÁT THẢI BẰNG TÍN CHỈ CARBON

Đến nay, hạn ngạch phát thải hiện đã được phân bổ cho 110 cơ sở phát thải lớn trong lĩnh vực nhiệt điện, sắt thép và xi măng, với tổng lượng phân bổ hơn 500 triệu tấn trong giai đoạn 2025- 2026. 110 cơ sở được cấp hạn ngạch phát thải cho giai đoạn 2025-2026, gồm 34 cơ sở nhiệt điện, 25 cơ sở sắt thép và 51 cơ sở xi măng. Đây là nhóm doanh nghiệp đầu tiên được phép giao dịch trên sàn carbon trong nước.

Theo quy định, nếu cơ sở phát thải vượt mức cho phép sẽ phải mua thêm hạn ngạch theo quy định pháp luật. Ngược lại, nếu giảm phát thải hiệu quả, doanh nghiệp có thể tiết kiệm hoặc bán lại hạn ngạch dư thừa để thu lợi nhuận.

Về tín chỉ carbon, các doanh nghiệp và nhà đầu tư có thể phát triển các dự án giảm phát thải để tạo ra tín chỉ, sau đó đưa vào thị trường. Đáng chú ý, Việt Nam cho phép các doanh nghiệp sử dụng tín chỉ carbon để bù trừ cho phần phát thải vượt hạn ngạch, với tỷ lệ lên tới 30%.

Theo đại diện Phòng thị trường carbon, đây là điểm khác biệt so với một số thị trường quốc tế nhằm tạo điều kiện linh hoạt cho doanh nghiệp trong giai đoạn đầu chuyển đổi, đầu tư giảm phát thải.

Tuy nhiên, kinh nghiệm quốc tế cho thấy, hạn ngạch phát thải có xu hướng ngày càng siết chặt. Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp phải chủ động thích ứng, đồng thời tăng cường đầu tư đổi mới công nghệ.

Phòng thị trường carbon cũng lưu ý đối với các dự án tạo tín chỉ carbon, có 3 loại tín chỉ đủ điều kiện đưa vào giao dịch ở thị trường carbon trong nước, đó là tín chỉ theo cơ chế trao đổi, bù trừ tín chỉ carbon trong nước; cơ chế song phương, đa phương theo Điều 6.2 Thỏa thuận Paris và cơ chế theo Điều 6.4 Thỏa thuận Paris.

Các tín chỉ theo cơ chế quốc tế như: Verra, Gold Stanrdart... nếu không đáp ứng các điều kiện đưa vào thị trường trong nước vẫn có thể trao đổi trên thị trường quốc tế theo quy định tại Nghị định số 112/2026/NĐ-CP ngày 1/4/2026 của Chính phủ. Tuy nhiên, tổ chức có chương trình, dự án tạo tín chỉ phải đăng ký số lượng tín chỉ trên Hệ thống đăng ký quốc gia nhằm phục vụ công tác quản lý phát thải trên phạm vi lãnh thổ Việt Nam.

Các chuyên gia nhấn mạnh rằng thị trường carbon không chỉ là nghĩa vụ, mà là cơ hội. Việc tham gia sớm và chủ động sẽ giúp doanh nghiệp tối ưu hóa nguồn lực, chủ động trong lập kế hoạch sản xuất gắn với kiểm soát phát thải, đổi mới công nghệ và tạo dựng lợi thế cạnh tranh trong bối cảnh các rào cản phát thải khí nhà kính đang ngày càng thắt chặt trên toàn cầu.

MÔ HÌNH VẬN HÀNH ĐƯỢC XÂY DỰNG TRÊN NỀN TẢNG HẠ TẦNG SẴN CÓ CỦA THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN

Nếu coi hạn ngạch là giấy phép phát thải được cấp trước, thì tín chỉ carbon là kết quả giảm phát thải đã đạt được. Hai loại hàng hóa này cùng tồn tại và liên kết với nhau thông qua cơ chế bù trừ. Toàn bộ giao dịch sẽ diễn ra trên sàn giao dịch carbon đặt tại Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX), sử dụng hạ tầng kỹ thuật của hệ thống giao dịch chứng khoán hiện hành

Sàn giao dịch carbon trong nước được thiết kế nhằm thiết lập cơ chế xác định giá minh bạch, phản ánh đúng cung cầu của thị trường. Mô hình vận hành được xây dựng trên nền tảng hạ tầng sẵn có của thị trường chứng khoán.

Theo đó, Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội sẽ đảm nhiệm chức năng tổ chức giao dịch; Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VDSC) thực hiện lưu ký và thanh toán. 

Các doanh nghiệp, tổ chức muốn tham gia giao dịch bắt buộc phải có mã số thuế và hoàn tất đăng ký trên Hệ thống đăng ký quốc gia của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Đáng chú ý, chủ thể giao dịch cần có tài khoản tại các công ty chứng khoán và chỉ được sử dụng 1 tài khoản giao dịch chứng khoán. Các doanh nghiệp, tổ chức có thể sử dụng ngay tài khoản chứng khoán hiện có để tham gia sàn. Trong trường hợp chưa có tài khoản cần mở mới. Tuy nhiên, sẽ có sự tách biệt rõ ràng giữa thị trường carbon và thị trường chứng khoán để đảm bảo tính chuyên biệt, minh bạch trong quản lý.

Trước đó, ngày 19/1/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 29/2026/NĐ-CP về sàn giao dịch carbon trong nước, tạo khung pháp lý đầy đủ cho việc tổ chức, vận hành thị trường carbon tại Việt Nam...

Nghị định gồm 6 chương, 35 điều quy định về các hoạt động liên quan đến sàn giao dịch carbon trong nước, bao gồm đăng ký, cấp mã trong nước, chuyển quyền sở hữu, lưu ký, giao dịch và thanh toán giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon đủ điều kiện được giao dịch theo quy định pháp luật; trách nhiệm của cơ quan, tổ chức trong việc quản lý sàn giao dịch carbon trong nước và chế độ báo cáo, công bố thông tin…

Nghị định, đối tượng áp dụng là Tổng công ty lưu ký và bù trừ chứng khoán Việt Nam; sở Giao dịch chứng khoán Việt Nam; sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội.

Cùng với đó là các cơ quan, tổ chức tham gia giao dịch trên sàn giao dịch carbon trong nước theo quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường; các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động tổ chức vận hành sàn giao dịch carbon trong nước, đăng ký, cấp mã trong nước, chuyển quyền sở hữu, lưu ký, giao dịch và thanh toán giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon.

Theo quy định, sàn giao dịch carbon trong nước được xây dựng và tổ chức vận hành theo lộ trình được quy định tại Nghị định số 06/2022/NĐ-CP được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 119/2025/NĐ-CP.

Trong giai đoạn tổ chức vận hành thí điểm sàn giao dịch carbon trong nước đến hết ngày 31/12/2028, Tổng công ty lưu ký và bù trừ chứng khoán Việt Nam, Sở Giao dịch chứng khoán Việt Nam và Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội không thu tiền cung cấp dịch vụ trên sàn giao dịch carbon trong nước.