Biến động địa chính trị và đứt gãy chuỗi cung ứng đang gia tăng áp lực về chi phí và thị trường, buộc doanh nghiệp Việt không chỉ thích ứng mà còn chủ động chuyển đổi mô hình tăng trưởng, khơi thông logistics và nâng cao năng lực cạnh tranh bền vững...

Chiều 24/3/2026, dưới sự chỉ đạo của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp phối hợp với các cơ quan liên quan tổ chức Diễn đàn thường niên - Diễn đàn Doanh nghiệp 2026, với chủ đề “Doanh nghiệp Việt Nam trên bản đồ kinh tế toàn cầu: Đổi mới để bứt phá”.

DOANH NGHIỆP ĐỐI MẶT VỚI ÁP LỰC ĐA CHIỀU

Phát biểu khai mạc diễn đàn, ông Võ Tân Thành, Phó Chủ tịch VCCI, cho biết kinh tế thế giới đang trải qua giai đoạn đầy bất ổn. Dù doanh nghiệp Việt Nam đã chứng minh được khả năng thích ứng linh hoạt và đang từng bước chuyển dịch từ vị thế “tham gia” sang “tạo dựng giá trị” trong chuỗi giá trị toàn cầu, nhưng thách thức vẫn còn rất lớn.

Theo ông Thành, những kết quả tích cực hiện nay chủ yếu tập trung ở nhóm doanh nghiệp lớn, trong khi phần lớn cộng đồng doanh nghiệp vẫn đối mặt với nhiều rào cản.

“Trong bối cảnh hiện nay, đổi mới không còn là một lựa chọn mang tính chiến lược, mà đã trở thành điều kiện tiên quyết. Doanh nghiệp Việt Nam cần thực hiện những chuyển dịch mang tính căn bản từ gia công sang sáng tạo và làm chủ giá trị; từ thị trường nội địa sang tư duy toàn cầu; từ tăng trưởng nhanh sang tăng trưởng bền vững”, ông Thành nhấn mạnh.

Theo ông Nguyễn Ngọc Hòa, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TP.Hồ Chí Minh (HUBA), đối với nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam, mọi biến động từ thị trường quốc tế đều tác động gần như tức thì đến sản xuất trong nước, đòi hỏi điều hành linh hoạt và sát thực tế. Đơn cử như căng thẳng Trung Đông thời gian gần đây, đang gây áp lực lớn lên thị trường năng lượng, kéo theo chi phí toàn chuỗi cung ứng gia tăng.

“Đáng chú ý, rủi ro không chỉ nằm ở chi phí hay logistics, mà còn ở tâm lý thị trường. Sự bất định gia tăng khiến doanh nghiệp thận trọng hơn trong quyết định đầu tư, làm chậm nhịp phục hồi, trong bối cảnh các cú sốc toàn cầu ngày càng khó dự báo”, ông Hòa nhận định.

Từ thực tế doanh nghiệp, trước những biến động khó lường của thị trường quốc tế, ông Phan Minh Thông, Chủ tịch Tập đoàn Phúc Sinh, cho biết thời gian doanh nghiệp cũng đã nhận thấy những tác động trực tiếp từ xung đột tại Trung Đông, bởi tính bất ngờ, nghiêm trọng và kéo dài hơn dự kiến.

Nếu như trước đây các diễn biến tương tự chỉ kéo dài khoảng một tuần, thì hiện nay đã sang tuần thứ ba và chưa có dấu hiệu kết thúc. Hệ quả là giá nhiên liệu toàn cầu tăng mạnh, hoạt động vận tải bị gián đoạn và thị trường Trung Đông gần như không thể tiếp cận do nhiều hãng tàu cắt giảm hoặc dừng tuyến.

Tại Tập đoàn Phúc Sinh, doanh nghiệp vốn có tỷ trọng xuất khẩu khoảng 10-11% sang Trung Đông đã buộc phải chuyển hướng sang các thị trường châu Á, châu Âu và Bắc Mỹ nhiều hơn để bù đắp. Bên cạnh đó, dù giá cước vận tải quốc tế đi châu Âu và Mỹ vẫn tương đối ổn định (một số tuyến tăng khoảng 4 - 5% hoặc giữ nguyên), nhưng riêng tuyến Trung Đông nếu còn hoạt động, chi phí có thể tăng gấp 5 - 6 lần.

Tuy nhiên, ông Thông chỉ ra rằng thách thức lớn nhất hiện nay lại nằm ở vận tải nội địa với chi phí có nơi tăng tới hơn 50% và tình trạng gián đoạn vận chuyển tại một số khu vực do biến động về giá nhiên liệu.

Hiện nay, những nỗ lực điều hành của Chính phủ đã phần nào giúp hạ nhiệt đà tăng của giá nhiên liệu, tạo điều kiện để chi phí đầu vào ổn định hơn và hỗ trợ hoạt động sản xuất trong nước. Kỳ vọng trong thời gian tới, các giải pháp điều hành sẽ tiếp tục phát huy hiệu quả, góp phần duy trì môi trường kinh doanh thuận lợi.

“Ở chiều tích cực, “điểm sáng” lớn là cước vận tải biển tại các thị trường xuất khẩu trọng điểm của Việt Nam hiện vẫn tương đối ổn định, hoạt động logistics quốc tế chưa ghi nhận biến động lớn, giúp doanh nghiệp duy trì nhịp sản xuất - xuất khẩu”, ông Sinh thông tin.

KHƠI THÔNG HẠ TẦNG LOGISTICS 

Liên quan đến giải pháp để giảm áp lực về chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh hiện nay, ông Nhữ Đình Thiện, Tổng thư ký, Hiệp hội Đại lý và Môi giới Hàng Hải Việt Nam (Visaba), đề xuất phát triển trung tâm hàng hải quốc tế tại khu vực Cái Mép - Thị Vải, gắn với khu thương mại tự do và trung tâm tài chính nhằm hoàn thiện chuỗi dịch vụ logistics, vận tải và tài chính, qua đó giảm chi phí và nâng khả năng kết nối hàng hóa Việt Nam ra thị trường quốc tế.

Bên cạnh đó, để hạ chi phí logistics, cần đẩy mạnh phát triển vận tải thủy nội địa, bởi lĩnh vực còn nhiều dư địa khi mới chiếm chưa đến 20% thị phần, trong khi hệ thống sông ngòi lên tới 80.000 km. Việc tăng đầu tư, đặc biệt nâng cấp luồng tuyến và tĩnh không cầu, sẽ tạo điều kiện cho vận tải container bằng đường thủy phát triển, giảm tải cho đường bộ và góp phần giảm chi phí cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu.

Đưa ra ví dụ cụ thể về bài toán chi phí, ông Thiện cho biết vận tải đường bộ hiện đang có tình trạng ùn tắc và chi phí cao, hiện nay khi vận chuyển một container bằng đường bộ ra khu vực Cái Mép tốn khoảng 4 - 5 triệu đồng, trong khi một sà lan có thể chở cùng lúc 100 - 200 container với chi phí thấp hơn đáng kể.

Mặt khác, dưới góc độ doanh nghiệp, ông Hòa cho rằng trong bối cảnh xung đột quốc tế phức tạp, đa dạng hóa nguồn cung và thị trường xuất khẩu là yêu cầu bắt buộc. Doanh nghiệp cần giảm phụ thuộc vào các thị trường truyền thống, chủ động tìm kiếm nguồn nguyên liệu, năng lượng thay thế và mở rộng thị trường để duy trì đơn hàng.

Cùng với đó, kích cầu nội địa thông qua đẩy mạnh giải ngân đầu tư công được xem là giải pháp quan trọng nhằm tạo lực kéo cho tăng trưởng và việc làm. Theo ông Hòa, sự cộng hưởng giữa nỗ lực tự thân của doanh nghiệp và chính sách hỗ trợ từ Nhà nước sẽ mở ra dư địa phục hồi và bứt phá.

Đồng thời, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số không nên được xem là gánh nặng hay nhiệm vụ riêng lẻ, mà cần tích hợp vào chiến lược phát triển, gắn với nâng cao năng suất và đổi mới công nghệ.