Theo đề xuất của Bộ Công thương, có 17 loại khoáng sản với quy định chặt chẽ về mức độ chế biến trong nước được phép xuất khẩu. Dự thảo quy định sản phẩm đất hiếm chỉ được xuất khẩu khi thuộc danh mục này và đáp ứng tiêu chuẩn chế biến sâu theo quy định của Bộ Công Thương.

Ngày 8/10, Bộ Công thương đã hoàn tất dự thảo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ ban hành Danh mục và mức độ chế biến của một số khoáng sản khai thác trong nước được phép xuất khẩu. Hồ sơ được chuyển sang Bộ Tư pháp để thẩm định.

DỰ KIẾN DANH MỤC KHOÁNG SẢN ĐƯỢC PHÉP XUẤT KHẨU

Theo Bộ Công thương, ngày 17/9/2025, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Danh mục khoáng sản chiến lược, quan trọng của Việt Nam giai đoạn 2025 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045, gồm 19 loại khoáng sản (đất hiếm; urani, thori; vàng; thiếc; wolfram; antimon; đồng; bô-xít; titan; liti; sắt; mangan; molybden; niken; coban; cromit; than antraxit; apatit và graphit).

Danh mục trên xác định phạm vi khoáng sản cần rà soát nhưng không đồng nghĩa với việc 19 khoáng sản đều đương nhiên thuộc danh mục được phép xuất khẩu. Do đó, việc lựa chọn phải được xem xét riêng theo từng khoáng sản, từng chuỗi công nghệ và mức độ chế biến phù hợp.

Bộ Công thương đã xây dựng báo cáo đánh giá thực trạng việc khai thác, chế biến, sử dụng và xuất khẩu một số khoáng sản chiến lược, quan trọng.

Báo cáo này cho thấy pháp luật hiện hành chưa thiết lập ranh giới chung theo dạng sản phẩm hoặc công đoạn chế biến để xác định từ thời điểm nào kim loại, oxit, muối, hợp chất, hợp kim hoặc hàng hóa công nghiệp tạo ra từ khoáng sản đương nhiên không còn thuộc phạm vi có liên quan đến pháp luật về địa chất và khoáng sản.

Do đó, nếu chỉ liệt kê một số sản phẩm đang được xuất khẩu mà không xác định nguyên tắc đối với các công đoạn chế biến tiếp theo thì có thể phát sinh khoảng trống hoặc cách hiểu không thống nhất trong tổ chức thực hiện.

Theo đó, dự thảo chỉ quy định danh mục đối với các khoáng sản được xác định có mức độ chế biến đáp ứng yêu cầu để được phép xuất khẩu, không quy định riêng danh mục các khoáng sản chưa có sản phẩm được phép xuất khẩu.

Đối với khoáng sản có nhiều hướng công nghệ chế biến, danh mục quy định các mức độ chế biến tương ứng với từng hướng công nghệ; mức độ chế biến của mỗi hướng công nghệ được áp dụng độc lập.

Bộ Công thương cho biết cách tiếp cận này phản ánh đúng đặc điểm công nghệ và tránh cách hiểu sản phẩm phải tuần tự đi qua tất cả các mức độ chế biến được nêu trong danh mục.

Theo dự thảo phụ lục đính kèm thì có 17 loại khoáng sản với quy định chặt chẽ về mức độ chế biến được phép xuất khẩu.

Chẳng hạn, đối với đất hiếm yêu cầu chế biến sâu đến một trong các sản phẩm sau: oxide riêng rẽ của các nguyên tố đất hiếm; kim loại đất hiếm; hợp kim đất hiếm; bột hợp kim đất hiếm; nam châm vĩnh cửu đất hiếm.

CƠ CHẾ ĐẶC THÙ ĐỐI VỚI ĐẤT HIẾM VÀ PHƯƠNG ÁN VỚI VÀNG

Theo Bộ Công thương, đất hiếm là trường hợp áp dụng cơ chế đặc thù. Dự thảo đồng thời xác định các sản phẩm đất hiếm chế biến sâu được phép xuất khẩu. Khoản 4 Điều 2 dự thảo quy định sản phẩm đất hiếm chỉ được xuất khẩu khi thuộc danh mục này và đáp ứng tiêu chuẩn chế biến sâu theo quy định của Bộ Công Thương.

Do đó, đối với đất hiếm không áp dụng nguyên tắc chung là mọi sản phẩm được chế biến tiếp sau mốc đều mặc nhiên đáp ứng yêu cầu xuất khẩu.

Đối với vàng, qua rà soát, Bộ Công thương không đưa quặng vàng, tinh quặng vàng và các sản phẩm trung gian từ chế biến quặng vàng vào danh mục. Khi hàng hóa thuộc phạm vi “vàng nguyên liệu”, việc xuất khẩu thực hiện theo pháp luật về quản lý hoạt động kinh doanh vàng và các quy định pháp luật có liên quan.

Vụ Kế hoạch - Tài chính – Bộ Công thương đề nghị nghiên cứu quy định lộ trình áp dụng đối với một số nhóm khoáng sản hoặc hợp đồng đã ký kết, giúp doanh nghiệp kịp thời cân đối nguồn vốn và nâng cấp dây chuyền, tránh cú sốc tài chính.

Theo Bộ Công thương, dự thảo quy định chuyển tiếp theo thời điểm đăng ký tờ khai hải quan để có mốc pháp lý khách quan, thống nhất; không thiết lập lộ trình hoặc bảo lưu chung đối với hợp đồng đã ký vì có thể làm kéo dài đồng thời hai cơ chế quản lý.

Thời điểm có hiệu lực của Quyết định được xác định theo pháp luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật và là căn cứ để doanh nghiệp chủ động kế hoạch sản xuất, kinh doanh.