Một thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn vừa công bố kết quả gây chấn động: các viên uống dầu cá omega-3 không cải thiện trí nhớ hay làm chậm những biến đổi não bộ liên quan đến bệnh Alzheimer...

Người Mỹ chi hơn 1 tỷ USD mỗi năm cho thực phẩm bổ sung dầu cá, phần lớn vì những tuyên bố rằng các axit béo omega-3 có thể hỗ trợ sức khỏe não bộ. Những dưỡng chất thiết yếu này được cho là có vai trò quan trọng trong việc xây dựng và duy trì các kết nối giữa tế bào thần kinh - nền tảng của tư duy và trí nhớ.

Tuy nhiên, nghiên cứu mới từ Keck Medicine thuộc Đại học Nam California (USC) cho thấy việc bổ sung omega-3 qua viên uống có thể không mang lại những lợi ích cho não bộ như nhiều người kỳ vọng. Nghiên cứu được đăng trên tạp chí eBioMedicine phát hiện rằng dù omega-3 từ dầu cá có thể đến được não, chúng không cải thiện các chỉ số sức khỏe não bộ ở những người cao tuổi có nguy cơ cao mắc Alzheimer.

Trong một thử nghiệm lâm sàng kéo dài hai năm, có đối chứng giả dược và mù đôi, các nhà nghiên cứu kết luận rằng sử dụng liều cao omega-3 không cải thiện trí nhớ, khả năng nhận thức, hay làm chậm quá trình mất tế bào thần kinh ở những vùng não liên quan đến Alzheimer.

"Ai cũng mong có một 'viên đạn bạc' ngăn ngừa bệnh Alzheimer, nhưng phát hiện của chúng tôi cho thấy dầu cá không có tác dụng bảo vệ sức khỏe não bộ," Tiến sĩ Hussein Naji Yassine, Giám đốc Trung tâm Sức khỏe Não bộ Cá nhân hóa USC và trưởng nhóm nghiên cứu, cho biết. "Dù omega-3 đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành các kết nối tế bào thần kinh cần thiết cho nhận thức, kết quả của chúng tôi không ủng hộ việc dùng viên uống dầu cá như một biện pháp phòng ngừa Alzheimer".

OMEGA-3 ĐÃ ĐẾN ĐƯỢC NÃO NHƯNG KHÔNG TẠO RA THAY ĐỔI

Nghiên cứu bao gồm 365 người trưởng thành trong độ tuổi từ 55 đến 80, tất cả đều hiếm khi ăn cá - nguồn cung cấp omega-3 chính từ thực phẩm. Tất cả người tham gia đều được đánh giá là có nguy cơ cao mắc Alzheimer. Gần một nửa (47%) mang gen APOE4 - yếu tố di truyền nguy cơ cao nhất được biết đến hiện nay đối với Alzheimer khởi phát muộn.

Người tham gia được chia ngẫu nhiên thành hai nhóm: một nhóm uống viên bổ sung dầu cá hàng ngày và một nhóm dùng giả dược. Mỗi viên bổ sung chứa 2.000 mg DHA (axit docosahexaenoic) - một loại axit béo omega-3 đóng vai trò quan trọng trong chức năng não bộ.

Một trong những mục tiêu đầu tiên của nhóm nghiên cứu là xác định liệu DHA từ viên uống có thực sự đến được não hay không. Để trả lời câu hỏi đó, họ đo nồng độ DHA trong dịch não tủy - loại dịch bao quanh não và tủy sống. Sau sáu tháng, nồng độ DHA tăng trung bình 17%, xác nhận rằng dưỡng chất này đã đến được đích.

Nhưng việc omega-3 đến được não không đồng nghĩa với việc tạo ra lợi ích nhận thức có thể đo lường được. Các nhà nghiên cứu đánh giá trí nhớ và khả năng tư duy của người tham gia ở đầu và cuối nghiên cứu. Kết quả cho thấy nhóm dùng DHA không có kết quả kiểm tra nhận thức tốt hơn so với nhóm dùng giả dược.

Kết quả quét não cho thấy viên uống dầu cá không làm chậm quá trình thu nhỏ của vùng hải mã - khu vực não đóng vai trò then chốt cho trí nhớ và thường được dùng như một chỉ số đánh giá lão hóa não và nguy cơ Alzheimer.

TẠI SAO OMEGA-3 KHÔNG PHÁT HUY TÁC DỤNG?

Những phát hiện này đã thúc đẩy nhóm nghiên cứu tìm hiểu tại sao omega-3 có thể đến được não mà vẫn không tạo ra cải thiện đáng kể.

Dựa trên các nghiên cứu trước đó, Hussein Naji Yassine và các đồng nghiệp đưa ra giả thuyết rằng:

omega-3 có thể phát huy tác dụng tốt hơn khi được tiêu thụ như một phần của chế độ ăn tổng thể thay vì dưới dạng viên uống bổ sung đơn lẻ.

Chế độ ăn giàu omega-3 tự nhiên như chế độ ăn Địa Trung Hải - chế độ ưu tiên chất béo lành mạnh, protein từ cá, ngũ cốc nguyên hạt và nhiều rau xanh đã được ghi nhận là có liên quan đến nguy cơ thấp hơn mắc Alzheimer.

"Chúng tôi đang tập trung tìm hiểu sâu hơn về cách não bộ xử lý omega-3 và liệu các yếu tố như tình trạng sức khỏe tổng thể, chế độ ăn, nguy cơ di truyền và tuổi tác có ảnh hưởng đến khả năng hấp thu và sử dụng omega-3 của não hay không," Tiến sĩ Hussein Naji Yassine chia sẻ.

"Chúng tôi cũng đang nghiên cứu phát triển các loại thuốc có thể giúp não bộ sử dụng những dưỡng chất này hiệu quả hơn để bảo tồn chức năng nhận thức."

LỐI SỐNG LÀNH MẠNH VẪN LÀ YẾU TỐ QUYẾT ĐỊNH NHẤT

Dù các yếu tố lối sống không được khảo sát trực tiếp trong nghiên cứu này, các nhà khoa học vẫn nhấn mạnh rằng duy trì sức khỏe tổng thể vẫn là một trong những cách hiệu quả nhất để hỗ trợ chức năng não và giảm nguy cơ Alzheimer.

"Sống lành mạnh suốt cuộc đời vẫn là công cụ mạnh mẽ nhất chúng ta có để giảm nguy cơ Alzheimer - bao gồm tập thể dục đều đặn, ngủ đủ giấc và ăn uống cân bằng," Tiến sĩ Hussein Naji Yassine nhấn mạnh. "Sống lành mạnh đối với não bộ cũng giống như việc bảo dưỡng xe định kỳ và thay dầu chất lượng cao. Não có nguy cơ suy giảm chức năng nhiều hơn nếu các vấn đề sức khỏe ở những bộ phận khác của cơ thể không được giải quyết - cũng như động cơ ô tô sẽ hỏng hóc nếu bỏ qua việc bảo trì định kỳ".

Theo TS. Lê Thị Hương Giang, Trưởng Khoa Tiết chế dinh dưỡng, Bệnh viện 19-8, cho biết dù dầu cá và omega-3 đều tốt nhưng không phải ai cũng cần bổ sung viên uống mỗi ngày. Theo WHO/FAO, nếu chế độ ăn của bạn đã có 2 - 3 bữa cá béo/tuần, bạn có thể không cần uống thêm. Tiến sĩ cho biết chỉ sử dụng viên uống bổ sung omega-3 khi cơ thể thực sự thiếu hụt và có hướng dẫn từ người có chuyên môn.

Để đảm bảo cung cấp đầy đủ dưỡng chất cho cơ thể, bạn nên kết hợp cá, thịt đỏ với thực phẩm giàu protein khác. Đồng thời bổ sung nhiều rau xanh và trái cây trong khẩu phần ăn hàng ngày. Cũng như uống nhiều nước, tập thể dục mỗi ngày để cơ thể phát triển toàn diện, TS. Giang nhấn mạnh.