Cuối tháng 3/2026, cơ quan quản lý liên tiếp siết hoạt động vàng và tiền số, từ kiểm tra Bảo Tín Minh Châu đến xử lý sai phạm tại ONUS. Những động thái tưởng như gây “rung chấn” này thực chất là bước đi chủ động nhằm bảo vệ sự ổn định kinh tế vĩ mô; đặc biệt là an ninh tài chính quốc gia trước những cơn gió ngược từ thị trường năng lượng và tài chính quốc tế.

Hiện nay, kinh tế thế giới đang bước vào thời điểm nhạy cảm nhất kể từ khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008. Xung đột tại Trung Đông kéo dài đã đẩy giá dầu Brent duy trì ở mức cao, tạo áp lực lạm phát chi phí đẩy trên phạm vi toàn cầu.

SỰ TƯƠNG TÁC GIỮA ĐỊA CHÍNH TRỊ THẾ GIỚI VÀ ÁP LỰC NỘI TẠI

Tại Mỹ, chỉ số Dow Jones 30 đã rơi vào vùng điều chỉnh (correction), lợi suất trái phiếu Mỹ kỳ hạn 10 năm đang hướng tới mốc 4,5 - 5% phản ánh những lo ngại về một chu kỳ thắt chặt tiền tệ kéo dài khi lạm phát quay trở lại. Các tổ chức quốc tế liên tục nâng dự báo giá dầu: Goldman Sachs dự báo giá dầu có thể lên 135 USD/thùng trong kịch bản tiêu cực, Macquarie Group dự báo giá dầu có thể lên 200 USD/thùng nếu xung đột kéo dài đến hết tháng 6/2026 (xác suất 40%), S&P Global Energy nhận định giá dầu có thể lên tới 200 - 250 USD/thùng nếu xung đột kéo dài.

Trong nước, sự biến động của giá vàng thế giới, giá xăng dầu, xung đột địa chính trị và sức ép tỷ giá đã kích thích tâm lý phòng vệ của khu vực dân cư lên mức cao nhất kể từ dịch Covid-19. Khi dòng vốn dân cư có xu hướng dịch chuyển mạnh sang các tài sản đầu cơ hoặc các kênh tài chính phi chính thống, đã tạo ra những thách thức rất lớn cho ổn định vĩ mô và an ninh tài chính quốc gia.

Thứ nhất, dòng tiền thay vì chảy vào sản xuất kinh doanh hoặc kênh tiết kiệm ngân hàng lại bị hút vào các tài sản tích trữ, làm giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực quốc gia, gây nên tình trạng căng thẳng thanh khoản kéo dài của hệ thống ngân hàng do chênh lệch giữa huy động vốn và tín dụng. Nếu dòng tiền gửi dân cư chưa quay trở lại, chi phí huy động vốn cho các dự án trọng điểm sẽ gia tăng đáng kể.

Thứ hai, bối cảnh cán cân thương mại đang thâm hụt từ đầu năm 2026, khối ngoại liên tục bán ròng trên thị trường chứng khoán và áp lực trả nợ ngoại tệ, việc để ngoại tệ tiếp tục “chảy máu” qua biên giới kỹ thuật số càng làm khó khăn hơn cho công tác điều hành tỷ giá và dự trữ ngoại hối.

Do vậy, động thái các cơ quan chức năng can thiệp vào thị trường vàng và thị trường tài sản số trong tuần qua mang những ý nghĩa quản trị quan trọng. Cụ thể, các biện pháp kiểm tra giúp ngăn chặn các hành vi trục lợi, rửa tiền, làm chậm lại đà đầu cơ thái quá. Điều này giúp ổn định tâm lý thị trường, bảo vệ người dân trước những rủi ro khi mua đuổi tài sản “trú ẩn” ở vùng giá đỉnh.

Bên cạnh đó, giải pháp cũng nhằm bảo vệ chủ quyền tiền tệ. Việc xử lý các nền tảng như ONUS giúp thu hẹp các kênh chuyển vốn không chính thức ra nước ngoài. Đây là giải pháp cần thiết để giảm bớt áp lực lên tỷ giá USD/VND, từ đó giữ ổn định giá cả hàng hóa nhập khẩu, đặc biệt là xăng dầu.

Cuối cùng là tập trung nguồn lực cho hạ tầng. Khi các kênh đầu cơ được kiểm soát, dòng vốn nhàn rỗi sẽ có xu hướng quay trở lại hệ thống ngân hàng chính quy. Đây là nguồn lực then chốt để đảm bảo tài chính cho các dự án hạ tầng trọng điểm, tạo động lực tăng trưởng kinh tế.

THÁCH THỨC VÀ LỘ TRÌNH THÍCH ỨNG 2026- 2027

Bên cạnh các biện pháp nêu trên, nền kinh tế và thị trường tài chính Việt Nam vẫn cần chuẩn bị cho những thách thức dài hơi hơn trong giai đoạn 2026-2027. Cụ thể là thích ứng với chi phí năng lượng cao nếu giá dầu tiếp tục neo ở mức cao thậm chí có thể lên tới 150 USD hoặc hơn trong các kịch bản cực đoan. Việc duy trì các chính sách hỗ trợ trực tiếp như đưa các sắc thuế xăng dầu về 0% và bổ sung nguồn lực cho Quỹ Bình ổn giá xăng dầu là vô cùng cấp thiết.

Bên cạnh đó, Việt Nam cần ưu tiên cao độ cho việc đầu tư và khai thác năng lượng thượng nguồn. Việc đẩy nhanh tiến độ các dự án khí, nâng cao năng lực khai thác tại các mỏ dầu hiện hữu và tìm kiếm các đối tác chiến lược để bảo đảm nguồn cung dầu thô ổn định là chìa khóa để giảm bớt sự phụ thuộc vào khu vực Trung Đông. Tự chủ năng lượng từ gốc sẽ giúp nền kinh tế có sức đề kháng tự nhiên trước các cuộc khủng hoảng địa chính trị, dự báo tiếp tục diễn biến phức tạp trong kỷ nguyên hiện nay.

Thị trường tiền tệ đang đứng trước một bài toán cân bằng đầy thách thức. Một mặt, cần điều chỉnh lãi suất linh hoạt để thu hẹp khoảng cách với lợi suất trái phiếu Mỹ, nhằm giữ ổn định tỷ giá và ngăn dòng vốn ngoại thoái lui. Mặt khác, phải duy trì mặt bằng lãi suất cho vay hợp lý để không làm đứt gãy chuỗi sản xuất. Đây là giai đoạn đòi hỏi sự điều hành khéo léo, tập trung dòng vốn vào các lĩnh vực tạo ra giá trị thực, hỗ trợ các doanh nghiệp có năng lực xuất khẩu và các ngành công nghiệp phụ trợ, thay vì để dòng tiền chảy vào các kênh đầu cơ rủi ro.

Những sự kiện tại Bảo Tín Minh Châu hay ONUS chính là thông điệp đanh thép của nhà điều hành về bảo vệ kỷ cương tài chính. Trong một thế giới đầy biến động, kỷ cương tài chính chính là “chiếc mỏ neo” giúp con tàu kinh tế không bị cuốn đi bởi những cơn sóng dữ. Mục tiêu cuối cùng của mọi chính sách không chỉ là những con số tăng trưởng mà còn là sự ổn định trong đời sống của mỗi người dân. Việc dọn dẹp các điểm nóng đầu cơ là bước chuẩn bị cần thiết để chúng ta có đủ nguồn lực đối phó với những kịch bản tiêu cực hơn của thị trường năng lượng và thị trường tài chính thế giới trong những tháng tới.

(*) Hồng Hà - Chuyên gia độc lập.