Hiện nay, ngày càng nhiều doanh nghiệp đã chủ động áp dụng mô hình sản xuất xanh, kinh tế tuần hoàn, chuyển đổi năng lượng sạch… Đặc biệt đến thời điểm này, đã có 6 doanh nghiệp Việt Nam đạt chứng nhận trung hòa carbon theo tiêu chuẩn quốc tế PAS 2060:2014.

Tại phiên tọa đàm trong khuôn khổ tập huấn “Nâng cao năng lực truyền thông báo chí về trung hòa carbon” diễn ra tại Nghệ An vừa qua, đại diện nhiều doanh nghiệp và cơ quan chức năng đã chia sẻ góc nhìn, giải pháp và tinh thần chủ động của doanh nghiệp Việt trong nỗ lực giảm phát thải khí nhà kính, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net Zero).

DOANH NGHIỆP VIỆT TIÊN PHONG HÀNH ĐỘNG XANH

Theo TS. Nguyễn Tuấn Quang, Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), sau cam kết của Việt Nam tại COP26, ngày càng nhiều doanh nghiệp đã chủ động áp dụng mô hình sản xuất xanh, nâng cấp công nghệ và chuyển đổi năng lượng sạch.

Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) đang triển khai dự án điện gió ngoài khơi đầu tiên của Việt Nam với công suất 1 GW, đồng thời cải tiến công nghệ lọc – hóa dầu nhằm giảm phát thải khí nhà kính. Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) xây dựng lộ trình thay thế nhiên liệu tại các nhà máy nhiệt điện than cũ và tăng mạnh tỷ lệ năng lượng tái tạo trong cơ cấu nguồn điện quốc gia.

Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) phát triển hệ thống phân phối nhiên liệu thân thiện môi trường, trong khi Tập đoàn Viettel thực hiện chương trình “mạng lưới viễn thông xanh”, giảm 5% năng lượng tiêu thụ toàn hệ thống thông qua việc sử dụng anten đa băng tần, pin lithium và ngầm hóa hàng nghìn km cáp quang.

Ở lĩnh vực khai khoáng, Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam (Vinacomin) đẩy mạnh tiết kiệm điện, nhiên liệu để giảm phát thải CO₂. Ngành hàng không cũng ghi nhận bước tiến khi Vietnam Airlines tiên phong thử nghiệm nhiên liệu hàng không bền vững (SAF), thể hiện cam kết giảm phát thải từ hoạt động bay.

Trong lĩnh vực nông nghiệp và lâm nghiệp, Tổng Công ty Lâm nghiệp Việt Nam (VinaFor) phát triển mô hình nông nghiệp sinh thái, trồng rừng hấp thụ carbon và quản lý rừng bền vững theo tiêu chuẩn quốc tế FSC.

Đáng chú ý, Tập đoàn Vingroup đã trở thành biểu tượng giao thông xanh với hơn 97.000 ô tô và xe buýt điện cùng 71.000 xe máy điện bàn giao trên toàn cầu. Hệ thống VinBus với 302 xe buýt điện tại Hà Nội, TP.HCM và Phú Quốc giúp giảm gần 41.000 tấn CO₂ chỉ trong ba năm.

Tập đoàn TH (TH True Milk) được xem là doanh nghiệp đi đầu trong mô hình kinh tế tuần hoàn, mỗi năm tái chế hơn 28.000 tấn chất thải chăn nuôi thành phân bón hữu cơ, lắp đặt điện mặt trời mái nhà và chuyển sang sử dụng nhiên liệu sinh khối, giúp giảm hơn 7.000 tấn CO₂/năm. Bên cạnh đó, Vinamilk đã có ba đơn vị đạt chứng nhận trung hòa carbon quốc tế, hoàn tất kiểm kê phát thải và mở rộng sử dụng năng lượng tái tạo.

Các doanh nghiệp FDI như: LEGO, Heineken Việt Nam hay Erex cũng góp phần thúc đẩy chuyển dịch xanh bằng các cam kết Net Zero toàn cầu và đầu tư năng lượng tái tạo tại Việt Nam.

"Hành trình trung hòa carbon là nỗ lực của bốn trụ cột: Nhà nước – kiến tạo hành lang pháp lý; Doanh nghiệp – hành động thực chất; Báo chí – lan tỏa và phản biện; Cộng đồng – thay đổi hành vi tiêu dùng

Nhờ báo chí, người dân hiểu rằng trung hòa carbon không xa vời, mà bắt đầu từ những hành động giản dị: tiết kiệm năng lượng, trồng cây, tiêu dùng bền vững. Khi tri thức xanh được lan tỏa, ý thức bảo vệ môi trường sẽ trở thành giá trị chung của xã hội”.

Theo bà Lưu Thị Thu Hiền, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Thực phẩm Sữa TH, trong số 6 doanh nghiệp Việt Nam đạt chứng nhận trung hòa carbon theo tiêu chuẩn PAS 2060:2014 (tiêu chuẩn quốc tế về tính trung hòa carbon do Viện Tiêu chuẩn Anh (BSI) ban hành), có hai đơn vị chủ lực của Tập đoàn TH là Công ty Cổ phần Sữa TH và Công ty TNHH Nước tinh khiết Núi Tiên. “Đây là minh chứng cho vai trò tiên phong của doanh nghiệp Việt trong lộ trình phát triển xanh và bền vững,” bà Hiền nhấn mạnh.

Ở góc nhìn truyền thông, bà Lưu Thị Thu Hiền cho rằng báo chí chính là “cầu nối tri thức” giữa doanh nghiệp, Nhà nước và cộng đồng, giúp chuyển hóa những khái niệm kỹ thuật phức tạp như Net Zero, PAS 2060 hay tín chỉ carbon thành ngôn ngữ gần gũi với công chúng. 

Ở góc độ thương hiệu, báo chí còn là đối tác chiến lược, giúp doanh nghiệp chuyển đổi hình ảnh từ “sản xuất sạch” sang “trách nhiệm với hành tinh”. 

TỪ TRUNG HOÀ CARBON ĐẾN NET ZERO

Ông Hoàng Anh Dũng, Tổng Giám đốc Công ty Intraco, nhận định thị trường tín chỉ carbon tự nguyện của Việt Nam hiện ở mức trung bình thấp so với thế giới. Giá tín chỉ tại Việt Nam còn thấp, tuy nhiên số lượng dự án và tín chỉ phát hành lại tương đối nhiều.

Đáng chú ý, một số doanh nghiệp Việt Nam đã bán thành công tín chỉ carbon cho các tổ chức quốc tế lớn như Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) với giá khoảng 10 USD/tín chỉ và Giải bóng đá FIFA khoảng 5 USD/tín chỉ. Trong đó, tín chỉ carbon bán cho Diễn đàn Kinh tế Thế giới được hình thành từ các dự án cung cấp nước sạch cho hộ nghèo vùng Đồng bằng sông Cửu Long sử dụng, thông qua máy lọc nước để giúp giảm tiêu thụ năng lượng nhờ không cần đun nước. Trong khi đó, tín chỉ carbon bán cho giải bóng đá của FIFA là dự án điện mặt trời do doanh nghiệp Việt Nam vận hành.

"Việt Nam hiện nằm trong top 4 quốc gia có dự án bán tín chỉ carbon tự nguyện nhiều nhất thế giới, với hơn 300 dự án đã được đăng ký.

Thị trường tín chỉ carbon tự nguyện của Việt Nam hiện ở mức trung bình thấp so với thế giới. Giá tín chỉ tại Việt Nam còn thấp, tuy nhiên số lượng dự án và tín chỉ phát hành lại tương đối nhiều".

Ông Hoàng Anh Dũng cũng nêu ra các khái niệm: “Carbon Neutral” (trung hòa carbon) là trạng thái cân bằng giữa lượng khí carbon phát thải và lượng carbon được hấp thụ hoặc bù đắp qua tín chỉ carbon. Trong khi đó, “Net Zero” (phát thải ròng bằng 0) là sự cân bằng tổng thể giữa toàn bộ lượng khí nhà kính phát thải và lượng được loại bỏ khỏi khí quyển.

Điểm khác biệt là Net Zero chỉ chấp nhận tín chỉ loại bỏ carbon thực sự, chứ không chỉ bù đắp. Để đạt mục tiêu này vào năm 2050, Việt Nam cần nâng tỷ lệ năng lượng tái tạo lên hơn 90%, mở rộng rừng trồng thêm 1,7 triệu ha mỗi năm, giảm phát thải các khí HFCs, PFCs, N₂O trong sản xuất công nghiệp, thu hồi trên 90% khí metan từ rác thải và chăn nuôi.

Ông Dũng cho rằng doanh nghiệp phải bắt đầu bằng việc đo đạc phát thải, trung hòa carbon rồi mới tiến tới Net Zero. “Đây là quá trình dài hơi, đòi hỏi nguồn lực tài chính, kỹ thuật và quản trị đáng kể,” ông Dũng nói.

PGS.TS Phạm Thị Mai Thảo, Trưởng Bộ môn Quản lý môi trường, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội, cho rằng Việt Nam đang đối mặt với bốn rào cản lớn trên hành trình Net Zero: thể chế – điều phối, tài chính – nguồn lực, công nghệ và năng lực kỹ thuật giám sát.

Để vượt qua thách thức này, bà Thảo nhấn mạnh vai trò truyền thông: “Báo chí cần giải thích dễ hiểu các khái niệm chuyên ngành, lan tỏa câu chuyện truyền cảm hứng, phản biện chính sách và chống lại thông tin sai lệch về biến đổi khí hậu”.