Iran chỉ có 60 ngày để đưa dầu thô ra thị trường, trong khi các điều kiện cung - cầu hiện không thuận lợi cho nước này…

Theo hãng tin Bloomberg, quyết định của Mỹ cho phép Iran bán dầu trong 60 ngày là một bước ngoặt bất ngờ, sau gần một thập kỷ Washington duy trì các biện pháp trừng phạt với hoạt động xuất khẩu dầu của quốc gia Trung Đông.

Về lý thuyết, lệnh miễn trừ trừng phạt này mở ra cơ hội để Tehran bán ra hàng triệu thùng dầu thô, nối lại xuất khẩu và bắt đầu giải phóng lượng dầu đang lưu trữ trên các tàu ngoài biển, trong lúc các cuộc đàm phán hòa bình vẫn tiếp diễn.

Iran đang gấp rút tận dụng khoảng thời gian ngắn ngủi này để tiếp cận một số khách mua dầu lớn nhất châu Á. Theo một số nguồn tin của Bloomberg, ngay cả trước khi giấy phép miễn trừ chính thức được cấp ngày 22/6, các bên bán dầu, gồm trung gian và đại diện Công ty Dầu mỏ Quốc gia Iran, đã liên hệ với các nhà máy lọc dầu ở Ấn Độ, Nhật Bản, Hàn Quốc và một số thị trường khác. Sau khi lệnh miễn trừ có hiệu lực, nỗ lực tìm khách mua của Iran càng trở nên gấp rút hơn.

Do chịu tác động từ các lệnh trừng phạt, Iran từ lâu chủ yếu bán dầu cho Trung Quốc. Hiện Tehran muốn mở rộng nhóm khách hàng và giải phóng lượng dầu đang nằm trên các tàu chở dầu.

Việc Mỹ miễn trừ trừng phạt có thể làm suy yếu phần nào lợi thế của Trung Quốc trên thị trường dầu Iran. Trước đây, Bắc Kinh là khách hàng chủ lực của Tehran, nhưng nay Iran có thể tiếp cận thêm các nước nhập khẩu lớn khác ở châu Á, khiến Trung Quốc không còn nắm ưu thế mặc cả lớn như trước.

Tuy nhiên, các khách mua ở châu Á không vội vàng. Phần lớn đã có đủ nguồn cung, sau khi tìm được dầu thay thế để ứng phó với nhiều tháng eo biển Hormuz bị phong tỏa.

Thị trường cũng vẫn lo ngại chính sách thay đổi thất thường của chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump. Trong khi đó, các hạn chế của Liên minh châu Âu (EU) và Anh vẫn còn hiệu lực, khiến việc tài trợ và mua bảo hiểm cho các chuyến hàng dầu Iran trở nên phức tạp. Không phải cảng nào cũng sẵn sàng tiếp nhận tàu thuộc đội tàu “bóng đêm” - được dùng để né tránh trừng phạt - vẫn đang vận chuyển dầu Iran.

Người phát ngôn của công ty lọc dầu Nhật Bản Taiyo Oil cho biết doanh nghiệp này hiện chưa cân nhắc mua dầu thô Iran và sẽ tiếp tục phối hợp với chính phủ trong hoạt động mua dầu.

“Châu Á khó có thể cam kết nhập khẩu dầu thô Iran trong lúc chính sách trừng phạt của Mỹ vẫn thay đổi thất thường và tình hình địa chính trị còn rất khó lường. Quan trọng hơn, các nhà máy lọc dầu ở châu Á ngoài Trung Quốc đã chủ động thu xếp thêm nguồn dầu thô để bảo đảm nhu cầu năng lượng”, ông Sumit Ritolia, nhà phân tích trưởng về nguồn cung lọc dầu tại công ty dữ liệu Kpler, nhận định.

Ông Ritolia cho biết thêm các nhà máy lọc dầu Ấn Độ, một trong những khách hàng nhập khẩu dầu hàng đầu châu Á, đã tìm được nguồn dầu giao đến tháng 8.

Thông thường, các nhà máy lọc dầu Ấn Độ tránh mua dầu bị trừng phạt. Tuy nhiên, vị trí địa lý gần Iran cho phép các khách mua Ấn Độ nhận hàng rất nhanh. Đây có thể là lợi thế khi Ấn Độ đàm phán với Tehran. Dầu Iran có thể đến các nhà máy lọc dầu Ấn Độ chỉ trong 2-3 ngày, giúp các bên có đủ thời gian hoàn tất giao dịch trong giai đoạn được miễn trừ trừng phạt.

“Các lĩnh vực có khả năng hợp tác thực tế hơn là khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG), hóa dầu, phân bón và hợp tác năng lượng rộng hơn. Tuy nhiên, ngay cả ở những lĩnh vực này, tôi cũng thận trọng với kỳ vọng về kết quả cụ thể, vì vẫn còn nhiều bất định quanh việc nới lỏng trừng phạt và lập trường chính sách của Washington”, ông Ritolia nhận định.

Thách thức lớn hơn đối với Iran có thể nằm ở tình trạng dư cung. Ngay cả sau nhiều tháng gián đoạn, châu Á hiện không thiếu dầu thô. Các nước nhập khẩu có nhiều lựa chọn trên thị trường giao ngay, từ dầu của Nga, Mỹ cho đến nguồn cung từ Trung Đông. Tại Vùng Vịnh, xuất khẩu của nhiều nhà sản xuất đầu khác cũng đang bắt đầu phục hồi.

Do châu Á hiện không thiếu dầu thô, các nhà máy lọc dầu sẽ ít có động lực mua dầu Iran vì có nguy cơ đối mặt rủi ro trừng phạt, trừ khi Tehran đưa ra mức chiết khấu đủ hấp dẫn. Thị trường cũng đang phát tín hiệu dư cung ngắn hạn, khi các loại dầu chuẩn của Trung Đông như Dubai và Murban của Abu Dhabi rơi vào trạng thái contango - tức giá giao thời hạn gần thấp hơn giá giao thời hạn xa.

Trung Quốc cũng chưa có nhu cầu mua thêm dầu ngay, do nhu cầu trong nước đang suy yếu. Lệnh miễn trừ trừng phạt của Mỹ có thể khuyến khích một số nhà máy lọc dầu quốc doanh Trung Quốc mua dầu Iran. Tuy nhiên, nhóm khách hàng quan trọng nhất của dầu Iran tại Trung Quốc thường là các nhà máy lọc dầu tư nhân, trong khi công suất vận hành của nhóm này hiện đã xuống mức thấp nhất trong 9 năm.

“Lệnh miễn trừ giúp Iran có thêm cơ hội bán dầu vào châu Á, thay vì gần như chỉ phụ thuộc vào Trung Quốc”, ông Warren Patterson, Giám đốc chiến lược hàng hóa của công ty ING Groep NV tại Singapore, nhận định. Theo ông, điều này có thể giúp thu hẹp mức chiết khấu của dầu Iran.

Tuy nhiên, theo ông Patterson, nguồn cung dầu Iran chỉ có thể tăng mạnh hơn nếu các biện pháp trừng phạt được nới lỏng trong thời gian dài, thay vì chỉ được miễn trừ tạm thời.