Chuyển dịch năng lượng sang mô hình năng lượng xanh và bền vững không chỉ là vấn đề công nghệ hay thị trường, mà còn là hành trình dài của xây dựng thể chế, chuẩn hóa pháp lý và tạo cơ chế hỗ trợ thực thi chính sách một cách hiệu quả và ổn định...

Trong khi Việt Nam cam kết đạt mục tiêu Net-Zero vào năm 2050, việc hoàn thiện và thực thi các chính sách liên quan là điều kiện tiên quyết biến các cam kết thành hiện thực.

TẦM QUAN TRỌNG CỦA KHUNG CHÍNH SÁCH NĂNG LƯỢNG XANH

Việc chuyển dịch năng lượng xanh gồm nhiên liệu sinh học, năng lượng tái tạo (gió, mặt trời, sinh khối) và các công nghệ mới như hydrogen xanh, cần được hỗ trợ bởi một khung chính sách đầy đủ, nhất quán và linh hoạt theo thị trường. Điều này vừa tạo minh bạch cho nhà đầu tư, vừa bảo đảm thực thi ổn định theo lộ trình quốc gia.

Theo Hiệp hội Doanh nghiệp Đầu tư Nước ngoài (VAFIE), thể chế hiện nay vẫn thiếu các quy định chi tiết về tiêu chí dự án năng lượng xanh, tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế phân loại dự án để tạo ưu đãi hoặc hỗ trợ tín dụng xanh. VAFIE đã kiến nghị Quốc hội và các cơ quan liên quan sớm hoàn thiện các quy định pháp luật về năng lượng mới, công nghệ hydrogen và thu giữ carbon nhằm thu hút đầu tư và thúc đẩy triển khai các dự án năng lượng xanh quy mô lớn.

Trước tiên là chính sách hỗ trợ cho nhiên liệu sinh học, điển hình là quy định phối trộn nhiên liệu sinh học xăng E10 (từ ngày 01/6/20260). Theo đó, việc bắt buộc sử dụng E10 trên toàn quốc được xem là bước tiến trong định hướng năng lượng xanh và sạch. Quy định này được ban hành theo Thông tư số 50/2025/TT-BCT của Bộ Công Thương, sau khi đã chuẩn bị kỹ lưỡng về mặt pháp lý, hạ tầng phân phối và nguồn cung nhiên liệu sinh học.

Các nhà quản lý cho rằng quy định này không chỉ giúp giảm phát thải mà còn tạo điều kiện cho phát triển ngành ethanol trong nước, nâng cao giá trị nông sản và mở rộng chuỗi cung ứng xanh. Ông Phạm Thanh Trung, Vụ phó Vụ Pháp chế Bộ Công Thương, khẳng định: "Việc hoàn thiện các nghị định, tiêu chuẩn kỹ thuật và quy trình kiểm định chất lượng nhiên liệu mới là trọng tâm nhằm bảo đảm sự ổn định và an toàn trong thị trường năng lượng".

Tiếp đến là thị trường carbon và các chính sách kèm theo. Ngoài nhiên liệu sinh học, Việt Nam đã tiến thêm một bước lớn khi ban hành Nghị định 29/2026/NĐ-CP về thị trường carbon nội địa, khởi tạo cơ chế giao dịch và phân bổ hạn ngạch khí thải trong các ngành có cường độ phát thải cao. Đây được coi là bước chuyển từ cam kết khí hậu sang hành động cụ thể, khuyến khích doanh nghiệp giảm phát thải thông qua cơ chế thị trường.

Thị trường carbon sẽ giúp định giá chi phí phát thải, thúc đẩy đầu tư vào công nghệ sạch và tạo ra một kênh tài chính mới cho các dự án năng lượng xanh. Việc này đồng thời tạo cơ chế minh bạch khiến các doanh nghiệp có thể đưa ra quyết định đầu tư dài hạn thay vì chỉ dựa vào các chính sách tạm thời.

CÁC CÔNG CỤ CHÍNH SÁCH KHÁC ĐANG ĐƯỢC XÂY DỰNG

Song song với đó, chính sách về điện mặt trời, điện gió và hydrogen xanh cũng đang được phát triển. Bộ Công Thương, Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với các tổ chức quốc tế như Chương trình Hỗ trợ Năng lượng (GIZ) nhằm thúc đẩy các chương trình đổi mới sáng tạo trong năng lượng sạch, qua đó tạo điều kiện thuận lợi cho tiếp nhận và ứng dụng công nghệ tiên tiến.

Chính sách ưu đãi tài chính cho các dự án năng lượng tái tạo như thuế thu nhập doanh nghiệp ưu đãi, giảm phí đất đai cho trang trại gió/mặt trời và hỗ trợ tín dụng xanh…  cũng là một phần quan trọng trong chiến lược thúc đẩy chuyển đổi năng lượng.

Chuẩn hóa pháp luật, hoàn thiện thể chế và thiết lập các công cụ thị trường như thị trường carbon sẽ tạo đà cho Việt Nam thực hiện mục tiêu phát triển năng lượng sạch một cách có hệ thống và bền vững.

Mặc dù nỗ lực soạn thảo chính sách đang diễn ra nhưng vẫn còn một số rào cản thể chế cần khắc phục. Chẳng hạn như Bộ tiêu chuẩn kỹ thuật năng lượng xanh chưa đồng bộ giữa các bộ, ngành, dễ gây hiểu lầm và cản trở triển khai dự án. Việc thiếu cơ chế thu hút đầu tư công nghệ cao trong lĩnh vực năng lượng sạch cũng đã khiến nhiều doanh nghiệp còn e dè chuyển dịch mô hình.

Không chỉ vậy, quy trình phê duyệt và cấp phép vẫn còn phức tạp, đặc biệt đối với các công nghệ mới như hydrogen xanh.

Để khắc phục những rào cản này cần hoàn thiện khung pháp lý một cách xuyên suốt và liên ngành. Đồng thời, việc tăng cường đối thoại giữa chính quyền, doanh nghiệp và các tổ chức quốc tế sẽ góp phần tạo sự thống nhất trong thực thi.

Có thể khẳng định rằng chính sách đóng vai trò then chốt, là nền tảng của quá trình chuyển dịch năng lượng. Bởi khi thị trường năng lượng ngày càng kết nối sâu với yêu cầu bảo vệ môi trường và cam kết khí hậu toàn cầu, chính sách năng lượng xanh không còn là lựa chọn mà là một điều kiện sống còn cho tăng trưởng bền vững.