Bất ổn địa chính trị toàn cầu do chiến lược “Vì nước Mỹ trên hết” của Tổng thống Mỹ Donald Trump đang đẩy Nhật Bản, Trung Quốc và Hàn Quốc xích lại gần nhau hơn...

Ngày thứ Bảy (22/3), cuộc họp bộ trưởng ngoại giao Nhật Bản, Trung Quốc và Hàn Quốc diễn ra tại Tokyo với trọng tâm chính là thảo luận về việc thúc đẩy hợp tác kinh tế giữa ba nền kinh tế.

Đây là cuộc họp bộ trưởng đầu tiên giữa Bộ trưởng Ngoại giao ba nước - gồm Takeshi Iwaya của Nhật Bản, Vương Nghị của Trung Quốc và Cho Tae-yul của Hàn Quốc - kể từ năm 2023.

Theo các nhà phân tích, trong bối cảnh trật tự thế giới chứng kiến sự thay đổi lớn do chính quyền Trump, Bắc Kinh đang đứng trước cơ hội chia rẽ liên minh ba nước Mỹ, Nhật Bản và Hàn Quốc.

“Nền kinh tế toàn cầu đang có sự thay đổi lớn về cấu trúc. Chủ nghĩa đơn phương và chủ nghĩa bảo hộ đang trở nên phổ biến”, ông Vương Nghị phát biểu trong phiên đối thoại kinh tế cấp cao giữa Nhật Bản và Trung Quốc cũng diễn ra ngày 22/3.

Ngoại trưởng Trung Quốc kêu gọi sớm khởi động lại các cuộc đàm phán thương mại tự do giữa Bắc Kinh, Tokyo và Seoul. Ông cũng nhấn mạnh Bắc Kinh quan tâm tới việc tham gia Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) mà Nhật Bản hiện cũng là 1 trong số 12 thành viên.

Đến nay, chính quyền Trump nhiệm kỳ thứ hai đã áp thuế quan bổ sung 20% với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc, đồng thời áp thuế quan bổ sung 25% với toàn bộ nhôm và thép nhập khẩu vào Mỹ. Theo dự kiến, ông Trump sẽ công bố áp thêm thuế quan có đi có lại, cùng thuế quan ô tô và các sản phẩm khác từ đầu tháng 4. 

Thời gian qua, thông qua đối thoại cấp chính phủ, Nhật Bản yêu cầu được Mỹ miễn trừ thuế quan nhưng chưa được Washington đồng ý. Đầu tháng này, ông Trump nói rằng Nhật Bản đang được hưởng lợi từ sự bảo vệ về an ninh của quân đội Mỹ cũng như hưởng lợi lớn về mặt kinh tế nhờ Mỹ.

Là một đồng minh thân cận của Mỹ như Nhật Bản, Hàn Quốc cũng muốn được miễn trừ thuế quan nhưng bất thành. Ông Trump từng chỉ trích Hàn Quốc áp thuế quan với hàng Mỹ cao gấp 4 lần so với thuế quan Mỹ với hàng hóa Hàn Quốc. Tuy nhiên, Seoul sau đó bác bỏ thông tin này và cho biết thuế quan thực tế của Hàn Quốc với hàng nhập khẩu Mỹ thực tế thấp hơn theo các điều khoản của một thỏa thuận thương mại tự do.

Trong bối cảnh đất nước rơi vào biến động chính trị lớn sau khi Tổng thống Yoon Suk Yeol đang bị xét xử luận tội, Seoul gặp khó khăn trong việc xây dựng mối quan hệ với chính quyền Trump. Hàn Quốc cũng đang gặp rắc rối khi bị Bộ Năng lượng Mỹ gắn mác là “quốc gia nhạy cảm”, theo đó cần được xem xét đặc biệt trong các lĩnh vực gồm an ninh, khủng bố và không phổ biến vũ khí hạt nhân.

Cả Hàn Quốc và Nhật Bản hiện nhận được hỗ trợ về an ninh của quân đội Mỹ. Tuy nhiên, ông Trump thời gian qua nhiều lần phàn nàn về chi phí liên quan tới hoạt động quân sự của Mỹ tại hai quốc gia này.

Theo các nhà phân tích, trong bối cảnh liên minh Mỹ - Hàn - Nhật có dấu hiệu rạn nứt, Trung Quốc có thể “ngư ông đắc lợi”. Bắc Kinh đang tìm cách xích lại gần Hàn Quốc và Nhật Bản thông qua một cơ chế ba bên không có Mỹ. Bên cạnh đó, việc Mỹ và Nga xích gần nhau trong vấn đề liên quan tới chiến tranh ở Ukraine cũng đang thúc đẩy Bắc Kinh tìm cách thân thiết hơn với hai nước láng giềng.

Tuy nhiên, một số chính trị gia tại Nhật tỏ ra thận trọng khi Tokyo tăng cường hợp tác kinh tế với Trung Quốc do các vấn đề căng thẳng giữa hai bên chưa được giải quyết.

“Nếu các vấn đề không được giải quyết, như Trung Quốc không nối lại nhập khẩu một số mặt hàng thực phẩm Nhật, chúng ta có thể sẽ bị Bắc Kinh lợi dụng”, một nghị sĩ Đảng Dân chủ Tự do (LDP) cầm quyền của Nhật nhận xét với tờ báo Nikkei Asia.

Trung Quốc và Hàn Quốc cũng đang đối mặt nhiều bất đồng. Bắc Kinh gần đây lắp đặt một kết cấu thép trên vùng biển Hoàng Hải, nơi hai bên có tranh cấp về đặc quyền kinh tế.

Sau cuộc họp bộ trưởng ngoại giao ngày 22/3, Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc dự kiến tổ chức hội nghị thượng đỉnh tại Nhật Bản trong năm nay nhưng chưa ấn định ngày cụ thể.

Cả Nhật Bản và Hàn Quốc đều đang trải qua bất ổn chính trị trong nước.

Thủ tướng Nhật Bản Shigeru Ishiba đang vấp phải chỉ trích vì tặng quà cho các nghị sĩ đảng LDP. Một số nghị sĩ đảng này đang cân nhắc bãi chức thủ tướng của ông trước cuộc bầu cử thượng viện vào mùa hè này. Theo các nhà phân tích, những rắc rối chính trị có thể khiến ông Ishiba khó tập trung vào chính sách ngoại giao.

Còn tại Hàn Quốc, phiên tòa luận tội tổng thống tại Tòa án Hiến pháp vẫn đang diễn ra và chưa rõ liệu ông Yoon Suk Yeol sẽ bị cách chức hay trở lại nắm quyền.

“Bắc Kinh có thể cho rằng họ sẽ giành được lợi thế khi Nhật Bản và Hàn Quốc đang bận rộn với các vấn đề chính trị trong nước”, ông Ryo Sahashi, giáo sư chính trị quốc tế tại Đại học Tokyo, nhận xét.