Một nghiên cứu mới cho thấy việc làm sáng các đám mây trên Thái Bình Dương bằng cách phun muối biển vào khí quyển có thể giúp suy yếu, thậm chí ngăn chặn hiện tượng El Niño nếu được triển khai đúng thời điểm. Tuy nhiên, công nghệ này vẫn còn cách xa khả năng ứng dụng thực tế và đi kèm nhiều rủi ro về môi trường cũng như địa chính trị…

El Niño là một trong những hiện tượng khí hậu có sức ảnh hưởng lớn nhất trên Trái đất, làm thay đổi mô hình nhiệt độ và lượng mưa trên phạm vi toàn cầu. Mỗi đợt El Niño mạnh đều có thể kéo theo nắng nóng, hạn hán, lũ lụt và những thiệt hại kinh tế lên tới hàng nghìn tỷ USD. Chính vì vậy, ý tưởng chủ động can thiệp để làm suy yếu hoặc ngăn chặn hiện tượng này đang thu hút sự quan tâm của giới khoa học, dù vẫn gây ra nhiều tranh luận về tính khả thi và những hệ lụy khó lường.

Ý TƯỞNG CAN THIỆP TRỰC TIẾP VÀO SỰ HÌNH THÀNH EL NIÑO

Trong bối cảnh thế giới chuẩn bị đối mặt với nguy cơ xuất hiện một chu kỳ El Niño mạnh, kéo theo các đợt nắng nóng, hạn hán và lũ lụt nghiêm trọng trên nhiều khu vực, các nhà khoa học đang tìm kiếm những giải pháp mới nhằm giảm thiểu tác động của hiện tượng khí hậu này.

Một nghiên cứu vừa được công bố trên tạp chí Science Advances đã đưa ra đề xuất gây chú ý: sử dụng công nghệ làm sáng mây biển nhân tạo (marine cloud brightening) để làm suy yếu, thậm chí ngăn chặn El Niño ngay từ giai đoạn đầu hình thành.

Khác với nhiều nghiên cứu về địa kỹ thuật khí hậu (geoengineering) trước đây vốn hướng đến mục tiêu làm mát toàn bộ Trái đất, nghiên cứu mới tập trung vào việc can thiệp vào một hiện tượng khí hậu cụ thể có phạm vi ảnh hưởng toàn cầu.

Những biện pháp can thiệp ngắn hạn như vậy có thể trở thành một công cụ quan trọng bổ sung cho các giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu trong tương lai. Ý tưởng này bắt nguồn từ một "thí nghiệm tự nhiên" xảy ra trong mùa cháy rừng lịch sử "Black Summer" tại Australia giai đoạn 2019-2020.

 Bà Jessica Wan,  Tác giả chính, nhà nghiên cứu sau tiến sĩ tại Đại học Chicago 

Các nghiên cứu trước đây cho thấy mùa cháy rừng lịch sử "Black Summer" tại Australia giai đoạn 2019- 2020 đã góp phần thúc đẩy sự hình thành hiện tượng La Niña - pha lạnh của chu kỳ ENSO. Khi lượng lớn hạt khói từ các đám cháy bay vào khí quyển, chúng làm các đám mây trở nên sáng hơn và phản xạ nhiều bức xạ Mặt Trời trở lại không gian, góp phần làm mát bề mặt Thái Bình Dương. Sự thay đổi này được cho là đã tạo điều kiện để La Niña kéo dài trong nhiều năm sau đó.

Từ "thí nghiệm tự nhiên" này, nhóm nghiên cứu đặt câu hỏi liệu con người có thể chủ động tạo ra hiệu ứng tương tự hay không?

Để kiểm chứng giả thuyết, các nhà khoa học đã sử dụng mô hình dự báo khí hậu có độ phân giải cao để mô phỏng việc làm sáng mây trên một vùng rộng lớn thuộc khu vực xích đạo Thái Bình Dương trong hai sự kiện El Niño rất mạnh của các năm 1997-1998 và 2015-2016.

MÔ HÌNH CHO THẤY CÓ THỂ ĐẢO NGƯỢC PHẦN LỚN TÁC ĐỘNG CỦA EL NIÑO

El Niño là pha nóng của chu kỳ Dao động phương Nam (ENSO), xảy ra khi nhiệt độ bề mặt nước biển ở phía đông vùng nhiệt đới Thái Bình Dương tăng cao bất thường. Hiện tượng này làm thay đổi mô hình hoàn lưu khí quyển trên phạm vi toàn cầu, gây hạn hán tại Australia và nhiều khu vực Đông Nam Á, làm gia tăng mưa tại Đông Phi, đồng thời đẩy nhiệt độ trung bình toàn cầu lên mức cao hơn.

Theo kết quả mô phỏng, việc làm sáng mây đạt hiệu quả cao nhất nếu được triển khai từ tháng 6, trước khi El Niño phát triển mạnh, và duy trì liên tục đến khoảng tháng 2 năm sau.

Theo nhóm nghiên cứu, điều quan trọng không phải là nhiệt độ tại khu vực Thái Bình Dương, mà là khả năng giảm thiểu những tác động của El Niño đối với đời sống và nền kinh tế trên đất liền.

Trong nhiều thập kỷ qua, các hiện tượng thời tiết cực đoan liên quan đến El Niño đã khiến hàng nghìn người thiệt mạng và gây thiệt hại kinh tế lên tới hàng nghìn tỷ USD trên toàn cầu. Nếu công nghệ này hoạt động như mô hình dự báo, nhiều quốc gia có thể giảm đáng kể thiệt hại do hạn hán, lũ lụt, mất mùa hoặc nắng nóng cực đoan.

CÔNG NGHỆ VẪN CÒN XA MỚI CÓ THỂ TRIỂN KHAI

Dù kết quả mô phỏng khá khả quan, các nhà khoa học nhấn mạnh rằng công nghệ hiện vẫn chưa đủ điều kiện để triển khai ngoài thực tế. Hiện nhiều nhóm nghiên cứu trên thế giới đang phát triển các thiết bị phun hạt muối biển vào khí quyển, song các nguyên mẫu hiện nay vẫn chưa tạo được lưu lượng đủ lớn.

Theo tính toán của nhóm nghiên cứu, ngay cả khi hoàn thiện được công nghệ vòi phun, thế giới cũng sẽ cần khoảng 2.400 tàu chuyên dụng hoạt động đồng thời trên Thái Bình Dương mới có thể tạo ra hiệu quả mong muốn. Không chỉ đối mặt với những thách thức về kỹ thuật và chi phí, công nghệ này còn đặt ra nhiều câu hỏi về tác động ngoài ý muốn.

Nhóm nghiên cứu cũng thừa nhận họ chưa đánh giá được những ảnh hưởng tích lũy nếu công nghệ làm sáng mây được sử dụng nhiều lần để liên tục ngăn chặn các chu kỳ El Niño trong tương lai.

Địa kỹ thuật khí hậu từ lâu vẫn là chủ đề gây tranh cãi trong giới khoa học. Những người phản đối cho rằng các công nghệ làm mát khí hậu có thể tạo ra "rủi ro đạo đức", khiến các quốc gia và doanh nghiệp giảm động lực cắt giảm phát thải khí nhà kính vì cho rằng con người đã có thể can thiệp trực tiếp vào hệ thống khí hậu.

Tuy nhiên, Jessica Wan cho rằng hai hướng tiếp cận này không loại trừ lẫn nhau. Thế giới đã bước vào giai đoạn mà ngay cả khi dừng hoàn toàn phát thải ngay hôm nay, Trái đất vẫn sẽ tiếp tục nóng lên trong nhiều năm tới do lượng khí nhà kính đã tích tụ trong khí quyển.

Sẽ là vô trách nhiệm nếu chúng ta không tiếp tục nghiên cứu những công nghệ này trong bối cảnh hiện nay.

Bà JessicaWan Nhà nghiên cứu sau tiến sĩ tại Đại học Chicago 

Vì vậy, chuyên gia này cho rằng các công nghệ địa kỹ thuật khí hậu chỉ nên được xem là giải pháp hỗ trợ nhằm hạn chế những tác động nghiêm trọng nhất của biến đổi khí hậu, song song với nỗ lực cắt giảm phát thải và chuyển đổi sang nền kinh tế carbon thấp.