Góp ý dự thảo Luật Bảo hiểm xã hội (sửa đổi), một số doanh nghiệp cho rằng tỷ lệ đóng bảo hiểm xã hội hiện nay đang ở mức cao so với nhiều quốc gia trong khu vực, làm gia tăng chi phí sử dụng lao động. Trên cơ sở đó, có ý kiến đề xuất giảm mức đóng vào Quỹ bảo hiểm thất nghiệp do quỹ đang kết dư lớn...

Theo quy định của pháp luật về bảo hiểm xã hội hiện hành, tỷ lệ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc là 32%.

Trong đó, người sử dụng lao động đóng 21,5%, bao gồm: 14% vào quỹ hưu trí và tử tuất; 3% vào quỹ ốm đau - thai sản; 0,5% bảo hiểm tai nạn lao động - bệnh nghề nghiệp; 1% bảo hiểm thất nghiệp và 3% bảo hiểm y tế. Người lao động đóng 10,5%, gồm 8% vào quỹ hưu trí và tử tuất; 1% bảo hiểm thất nghiệp và 1,5% bảo hiểm y tế.

Mặc dù mức đóng gắn với quyền lợi thụ hưởng các chế độ bảo hiểm, một số doanh nghiệp cho rằng tổng tỷ lệ đóng hiện nay vẫn ở mức cao, làm gia tăng chi phí sử dụng lao động.

MỨC ĐÓNG ĐI KÈM VỚI TỶ LỆ HƯỞNG CHẾ ĐỘ

Góp ý vào dự thảo Luật Bảo hiểm xã hội sửa đổi, một số đơn vị, doanh nghiệp phản ánh tỷ lệ đóng bảo hiểm bảo xã hội của người sử dụng lao động hiện là rất cao.

Công ty Canon Việt Nam phản ánh, so với khu vực và thế giới, tỷ lệ đóng bảo hiểm xã hội của Việt Nam đang cao hơn rất nhiều nước. Cụ thể, Malaysia đóng 16,5%, Ấn Độ 15,25%, Indonesia 10,26%, Campuchia 6,1%, Thái Lan 5%, Myanmar 2%...

Hầu hết các nước này đều đóng bảo hiểm xã hội trên nền đóng giống Việt Nam. Tại Thái Lan, nguồn Quỹ bảo hiểm xã hội không chỉ từ người lao động và người sử dụng lao động, mà Chính phủ cũng đóng góp thêm.

Đối với Quỹ bảo hiểm thất nghiệp, đơn vị này cho rằng hiện tại quỹ đang kết dư nhiều. Trong khi mục đích của quỹ này là nhằm đảm bảo an sinh xã hội cho người lao động. Khi quỹ đã kết dư quá nhiều, thì cần giảm mức đóng để điều chỉnh quỹ về mức cân bằng.

Từ phân tích trên, công ty kiến nghị giảm tỷ lệ đóng vào Quỹ bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động. Đồng thời, tăng thu nhập, tăng chi tiêu thực tế và nâng cao chất lượng cuộc sống cho họ.

Mức lương hưu cũng cần điều chỉnh cho phù hợp với mức trượt giá hằng năm. Trên thực tế, tại thời điểm đóng vào quỹ thì tỷ lệ và giá trị tiền không hề thấp, nên đơn vị này kiến nghị cơ quan có thẩm quyền cần xem xét tổng thể cách quản lý một cách hiệu quả Quỹ bảo hiểm xã hội, cũng như cách tính trượt giá nói riêng và nền kinh tế vĩ mô nói chung.

Từ đó, đảm bảo tiến tới có lộ trình giảm dần tỷ lệ đóng bảo hiểm xã hội, nhưng vẫn đảm bảo lương hưu của người lao động thoải mái chi tiêu cho cuộc sống.

Làm rõ trước ý kiến của Công ty Canon Việt Nam, Bộ Nội vụ cho biết chính sách bảo hiểm xã hội ở mỗi quốc gia được thiết kế khác nhau, và phụ thuộc vào điều kiện kinh tế, lịch sử của mỗi nước.

“Nếu chỉ căn cứ vào mức đóng bảo hiểm xã hội, mà cho rằng chi phí bảo hiểm xã hội cao, dẫn đến tăng chi phí doanh nghiệp thì chưa chính xác, vì còn phải tính đến tỷ lệ hưởng. Mức đóng cao thường đi kèm với tỷ lệ hưởng các chế độ cao và ngược lại”, Bộ Nội vụ lý giải.

Theo Bộ Nội vụ, tỷ lệ hưởng bảo hiểm xã hội (lương hưu) ở Việt Nam có thể nói là cao nhất trong khu vực, thậm chí cao nhất trên thế giới. Tỷ lệ hưởng lương hưu tối đa của Việt Nam hiện là 75%.

Tỷ lệ tích lũy (tức tỷ lệ hưởng lương hưu tương ứng với một năm đóng bảo hiểm xã hội) bình quân đối với nam là khoảng 2,14% và 2,5% đối với nữ. Trong khi đó, tỷ lệ hưởng lương hưu của các nước chỉ khoảng 35%-50%, tỷ lệ tích lũy bình quân trên thế giới là 1,7%, đặc biệt Trung Quốc, Hàn Quốc chỉ là 1%.

So với trong khu vực, mức đóng vào quỹ hưu trí và tử tuất của Việt Nam là 22%, tương ứng với mức hưởng tối đa là 75%; trong khi đó Thái Lan và 7% và 20%; Trung Quốc là 28% và 40%; Indonesia là 6% và 13%.

CÓ CHÍNH SÁCH GIẢM ĐÓNG BẢO HIỂM KHI DOANH NGHIỆP KHÓ KHĂN

Từ các phân tích trên, Bộ Nội vụ cho rằng, việc so sánh tỷ lệ đóng bảo hiểm xã hội giữa các nước, cần được đánh giá trong mối quan hệ với mức hưởng các chế độ bảo hiểm xã hội của người lao động; giữa độ bao phủ của các chế độ bảo hiểm xã hội.

Bên cạnh đó, cũng cần xác định số tiền đóng bảo hiểm xã hội không phải là chi phí mà là khoản đầu tư cho tương lai, cho an sinh xã hội.

Theo Bộ Nội vụ, hiện nay, để đồng hành cùng doanh nghiệp vượt qua khó khăn, chính sách bảo hiểm xã hội cũng đã có nhiều quy định, như: Tạm dừng đóng vào quỹ hưu trí và tử tuất trong trường hợp người sử dụng lao động gặp khó khăn.

Pháp luật hiện hành cũng quy định giảm mức đóng vào quỹ bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp. Theo đó, Luật An toàn, vệ sinh lao động quy định mức đóng tối đa là 1%, nhưng hiện nay tùy trường hợp mà quy định mức đóng từ 0,3-0,5%, theo quy định tại Nghị định số 58/2020/NĐ-CP của Chính phủ quy định mức đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc vào quỹ bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp.

Còn theo Bảo hiểm xã hội Việt Nam, việc đánh giá tỷ lệ đóng bảo hiểm xã hội cần được xem xét gắn với mô hình bảo hiểm xã hội tại mỗi nước, mối quan hệ giữa mức đóng với quyền lợi hưởng các chế độ, các yếu tố kinh tế vĩ mô, như sự phát triển kinh tế, GDP bình quân đầu người, cơ cấu kinh tế, sự phát triển của thị trường lao động, chi phí lao động.

Từ kinh nghiệm quốc tế, Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) cũng đánh giá, tỷ lệ đóng bảo hiểm xã hội của Việt Nam đang tương đương mức đóng của các nước có hệ thống bảo hiểm xã hội được thiết kế tương tự Việt Nam, tức có các chế độ tương tự, không tính bảo hiểm y tế.

Một số nước có mức đóng bảo hiểm xã hội thấp hơn nhưng các chế độ cũng ít hơn rất nhiều, một số rủi ro với người lao động doanh nghiệp sẽ phải chi trả khi xảy ra. Do đó, ILO khuyến nghị cần hết sức cẩn trọng khi so sánh mức đóng.