Những cảnh báo từ người đứng đầu BIS được đưa ra trong bối cảnh lợi suất trái phiếu toàn cầu tăng mạnh trong thời gian gần đây...

Các ngân hàng trung ương sẽ tiếp tục đóng vai trò trọng tâm trong việc xử lý các cuộc khủng hoảng tài chính trong tương lai, nhưng tình trạng nợ công gia tăng cùng những thay đổi lớn khác có thể khiến nhiệm vụ này trở nên khó khăn và gây nhiều tranh cãi hơn - Tổng giám đốc Pablo Hernandez de Cos của Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) cảnh báo ngày 5/10.

Phát biểu tại Vienna, ông Hernandez de Cos - một trong những ứng cử viên sáng giá kế nhiệm bà Christine Lagarde ở vị trí Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) vào năm tới - nhận định rằng chuỗi các cuộc khủng hoảng trong hai thập kỷ qua đã chứng minh tầm quan trọng của việc các ngân hàng trung ương hành động nhanh chóng nhằm xoa dịu những biến động trên thị trường.

Tuy nhiên, ông lưu ý rằng bối cảnh cho cuộc khủng hoảng tiếp theo đang thay đổi nhanh chóng. Mức nợ công tại nhiều nền kinh tế đang ở gần mức cao nhất kể từ sau Thế chiến thứ hai, trong khi thâm hụt ngân sách vẫn ở mức lớn và áp lực tài khóa được dự báo sẽ còn tiếp diễn. Thực tế này có thể gây khó khăn cho các ngân hàng trung ương trong việc phân biệt giữa tình trạng rối loạn thị trường cần sự can thiệp và những lo ngại chính đáng của nhà đầu tư về tình hình tài chính của chính phủ.

"Nếu biến động thị trường đe dọa đến sự ổn định tài chính hoặc cơ chế truyền dẫn chính sách tiền tệ, các ngân hàng trung ương cần phải can thiệp. Nhưng khi nợ công ở mức cao và nhu cầu huy động vốn của chính phủ lớn, ngay cả một biện pháp can thiệp được thiết kế kỹ lưỡng cũng có thể bị nhìn nhận dưới góc độ tài khóa”, ông nói.

Những cảnh báo từ người đứng đầu BIS được đưa ra trong bối cảnh lợi suất trái phiếu toàn cầu tăng mạnh trong thời gian gần đây, đồng thời sự gia tăng đột biến của mức chênh lệch (spread) giữa lợi suất trái phiếu chính phủ Pháp và Đức - quốc gia có xếp hạng tín nhiệm AAA - đang khơi lại ký ức về cuộc khủng hoảng nợ công eurozone cách đây 15 năm.

Cùng quan điểm lo ngại về vấn đề này, trong một cuộc trao đổi với hãng tin CNBC ngày 5/10, ông Anthony Gutman, đồng Giám đốc điều hành của Goldman Sachs International - bộ phận quốc tế của ngân hàng Goldman Sachs - kêu gọi các chính phủ đưa ra các biện pháp giảm chi tiêu và tăng thu ngân sách thông qua thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhằm hạn chế sự gia tăng của nợ công, qua đó kiềm chế đà leo thang của trái phiếu chính phủ.

Ông Gutman nhận định rằng lợi suất trái phiếu chính phủ tăng cao đang là thách thức chung của các nước phương Tây, đồng thời nhấn mạnh những biến động gần đây trên thị trường trái phiếu kho bạc Mỹ và trái phiếu chính phủ Pháp.

"Tất cả chúng ta đều hiểu rõ nguyên nhân dẫn đến tình trạng này. Chúng ta đang tập trung vào chi phí năng lượng và thị trường lao động. Tuy nhiên, về mặt cốt lõi, đâu là giải pháp cho vấn đề này? Chúng ta cần giảm thâm hụt ngân sách và cần một nền kinh tế tăng trưởng bền vững hơn”, ông Gutman nói.

Về phần mình, ông Hernandez de Cos cũng nhấn mạnh tầm ảnh hưởng ngày càng lớn của các tổ chức tài chính phi ngân hàng như quỹ đầu tư mạo hiểm, quỹ hưu trí và các công ty quản lý tài sản - nhóm hiện đã trở thành một lực lượng lớn nắm giữ nợ chính phủ.

Ông cho biết các tổ chức này hỗ trợ thanh khoản thị trường trong điều kiện bình thường, nhưng việc sử dụng đòn bẩy và các nguồn vốn dựa trên thị trường của họ có thể làm trầm trọng thêm tình trạng căng thẳng trong những giai đoạn biến động. Ông dẫn chứng sự kiện "đổ xô huy động tiền mặt" trên thị trường trái phiếu chính phủ Mỹ vào tháng 3/2020 và cuộc khủng hoảng thị trường trái phiếu chính phủ Anh năm 2022 làm minh chứng.

Người đứng đầu BIS nhận định cách ứng phó của Ngân hàng Trung ương Anh (BOE) mang lại một "mô hình mẫu" cho việc các ngân hàng trung ương sử dụng biện pháp mua tài sản như một công cụ chống khủng hoảng. Ông cho rằng các cơ chế quản trị, thông tin minh bạch cùng với việc giới hạn chặt chẽ về khối lượng và thời gian mua tài sản đã phát huy hiệu quả tốt, nhưng cũng cảnh báo rằng trong một cuộc khủng hoảng lớn hơn và kéo dài hơn, "những cam kết như vậy có thể sẽ thiếu sức thuyết phục".

Ông  Hernandez de Cos nói thêm rằng ngân hàng trực tuyến, mạng xã hội, stablecoin và trí tuệ nhân tạo (AI) đều có thể đẩy nhanh tốc độ diễn biến của các cuộc khủng hoảng trong tương lai. Việc rút tiền trực tuyến ồ ạt và sự lan truyền nhanh chóng của thông tin, bao gồm cả thông tin sai lệch, có thể buộc các nhà hoạch định chính sách phải phản ứng nhanh hơn so với trước đây.

Ông nhận định cần có các quy định chặt chẽ hơn đối với các tổ chức tài chính phi ngân hàng và các công nghệ tài chính mới nổi nhằm hạn chế rủi ro đạo đức cũng như duy trì hiệu quả của các công cụ quản lý khủng hoảng mà ngân hàng trung ương sử dụng.

"Các ngân hàng trung ương đóng vai trò then chốt, nhưng các cơ quan quản lý và chính phủ cũng đóng vai trò quan trọng không kém”, ông Hernandez de Cos phát biểu, đồng thời nhấn mạnh rằng "hợp tác toàn cầu" vẫn là yếu tố thiết yếu.

"Các thỏa thuận hoán đổi tiền tệ (swap lines) của ngân hàng trung ương vẫn đóng vai trò sống còn trong việc ổn định hệ thống tài chính toàn cầu vào những thời điểm căng thẳng tột độ”, ông nhấn mạnh.