Việc hàng triệu người hâm mộ từ hơn 100 quốc gia và vùng lãnh thổ đồng loạt đổ về khu vực Bắc Mỹ, liên tục di chuyển giữa các thành phố náo nhiệt, vô tình tạo ra một môi trường lý tưởng để các loại virus truyền nhiễm có thể lây lan mạnh mẽ…

World Cup 2026 không chỉ là ngày hội bóng đá mà còn là phép thử chưa từng có với hệ thống y tế công cộng của Mỹ, Canada và Mexico. Theo các chuyên gia, ngành y tế vốn có sẵn một "chiến lược" để chuẩn bị và bảo vệ sức khỏe cộng đồng trong các sự kiện đại chúng. Tuy nhiên, World Cup năm nay với hàng triệu du khách đổ về Bắc Mỹ đang đặt ra những bài toán chưa từng có cho hệ thống y tế công cộng.

Ngoài dịch bệnh, giới chức y tế địa phương cũng lo ngại về nhiệt độ tăng cao, chất lượng không khí suy giảm, tình trạng quá liều thuốc và các vấn đề liên quan đến an toàn thực phẩm. TS. Katelyn Jetelina, nhà dịch tễ học và cựu cố vấn cấp cao của CDC Mỹ, cho biết: “Đám đông cộng với ánh nắng, nhiệt độ mùa hè, vận động nhiều và chất cồn là công thức đưa vô số người dân đến thẳng phòng cấp cứu mỗi năm”.

Trong khi đó, nếu xuất hiện ca bệnh liên quan đến sân vận động, khách sạn lưu trú hoặc khu tập luyện của các đội tuyển tham dự World Cup, công tác truy vết, cách ly và kiểm soát dịch sẽ trở nên vô cùng phức tạp. Trong bối cảnh hàng triệu người liên tục di chuyển giữa các thành phố, đây có thể là thách thức hậu cần lớn không kém bất kỳ vấn đề an ninh nào mà ba nước chủ nhà phải đối mặt.

Để chủ động ứng phó, Trung tâm Điều hành An ninh Y tế Mỹ (Health Security Operations Center) đã ra mắt đầu tháng này. Đây là đầu mối chuyên theo dõi các mối đe dọa bệnh truyền nhiễm tiềm ẩn, đồng thời phát hành báo cáo tình hình hàng ngày tới hàng trăm tổ chức và cá nhân, bao gồm các nhà quản lý khẩn cấp bệnh viện, cơ quan y tế bang, địa phương, cơ quan liên bang và ban tổ chức giải đấu.

Sẽ có gần 20 nhà phân tích dữ liệu, chuyên gia dịch tễ học và nhân viên y tế công cộng liên tục rà soát những dòng thông tin được gửi về trung tâm theo thời gian thực từ khắp nơi trên thế giới. Các chuyên gia tìm kiếm những ca sốt bất thường, các ổ dịch mới xuất hiện hoặc bất kỳ dấu hiệu nào có thể trở thành mối đe dọa đối với hàng triệu người trong thời gian diễn ra World Cup.

Rebecca Katz, Giám đốc HSOC, cho biết những dữ liệu này được tổng hợp thành báo cáo gửi tới các cơ quan y tế công cộng và những người phụ trách công tác tổ chức của FIFA vào sáng sớm. Không chỉ dựa vào các nguồn dữ liệu chính thức, HSOC còn hợp tác với nhiều tổ chức chuyên theo dõi xu hướng sức khỏe thông qua các cuộc thảo luận trên mạng xã hội, nhằm phát hiện những tín hiệu bất thường trước khi chúng xuất hiện trong các báo cáo chính thức.

Theo tờ The Conversation, song song với hệ thống giám sát cấp quốc gia, các thành phố đăng cai cũng đang triển khai nhiều biện pháp theo dõi sức khỏe cộng đồng theo thời gian thực. Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Mỹ (HHS) cho biết CDC đã xây dựng một bảng dữ liệu theo dõi dịch bệnh chuyên biệt nhằm giúp các bang và địa phương nhanh chóng phát hiện, đánh giá và xử lý các nguy cơ y tế phát sinh trong thời gian diễn ra giải đấu.

Thông qua việc phân tích mẫu nước thải, cơ quan y tế có thể nhanh chóng phát hiện các tác nhân gây bệnh đang lưu hành trong cộng đồng mà không cần xét nghiệm từng cá nhân.

Hiện các chuyên gia đặc biệt quan tâm đến nguy cơ từ bệnh sởi, Ebola và sốt xuất huyết hay chikungunya. Mặc dù Ebola nằm trong danh sách các mối đe dọa cần theo dõi, phần lớn chuyên gia đều đánh giá nguy cơ thực tế đối với World Cup ở mức thấp hơn nhiều so với bệnh sởi hoặc các bệnh hô hấp khác.

Để giảm thiểu rủi ro, chính phủ liên bang Mỹ đã triển khai quy trình sàng lọc đặc biệt đối với hành khách quốc tế. Theo Reuters, những người từng có mặt tại DRC, Uganda hoặc Nam Sudan trong vòng 21 ngày trước khi nhập cảnh Mỹ bắt buộc phải hạ cánh tại Atlanta, Houston hoặc sân bay Dulles ở ngoại ô Washington để được kiểm tra y tế.

Trong khi đó, số liệu từ Tổ chức Y tế Liên châu Mỹ (PAHO) cho thấy một bức tranh đáng báo động khi số ca mắc sởi tại châu Mỹ đã tăng gấp 4 lần so với cùng kỳ năm ngoái. Mexico là quốc gia dẫn đầu và chịu ảnh hưởng nặng nề với hơn 10.900 trường hợp nhiễm bệnh cùng 13 ca tử vong. Tình hình tại các nước đồng chủ nhà cũng không mấy khả quan, khi Mỹ ghi nhận gần 2.000 ca và Canada đã vượt mốc 1.000 ca. 

Phân tích về nguy cơ này, một nhà virus học từ Đại học Johns Hopkins (Mỹ) cảnh báo những không gian như khán đài sân vận động, sân bay hay các quán bar đông đúc chính là môi trường hoàn hảo để virus sởi bùng phát. Đáng lưu ý, sởi có thời gian ủ bệnh kéo dài lên tới 3 tuần. Điều này đồng nghĩa với việc nhiều cổ động viên có thể đã mang mầm bệnh trong người và vô tình vận chuyển virus về quốc gia của họ sau khi giải đấu kết thúc.

Bên cạnh bóng ma dịch sởi, danh sách giám sát đặc biệt của ban tổ chức World Cup 2026 còn bao gồm các bệnh lây qua đường tiêu hóa như virus noro, dịch cúm mùa dịch chuyển từ bán cầu Nam, cùng các bệnh truyền nhiễm từ muỗi... Các chuyên gia y tế cho rằng, trong khi Ebola đòi hỏi các con đường tiếp xúc phức tạp hơn và khó lây qua không khí, thì sởi và cúm lại có khả năng phát tán vô cùng dễ dàng ở những nơi ngột ngạt và đông người.

Bên cạnh đó, trước thềm FIFA World Cup 2026, Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) cũng khuyến nghị du khách quốc tế tuân thủ các quy định về thực phẩm và sản phẩm nông nghiệp khi nhập cảnh nhằm ngăn ngừa nguy cơ dịch tả lợn châu Phi (ASF) xâm nhập vào nước này. Cơ quan này cho biết ASF hiện đã được phát hiện tại hơn 70 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới, trong đó có CH Dominicana và Haiti.

USDA cho biết Mỹ hiện chưa ghi nhận trường hợp nào nhiễm ASF và đang nỗ lực duy trì tình trạng này. Du khách cũng được khuyến nghị khai báo đầy đủ các loại thực phẩm, sản phẩm động vật và nông sản với cơ quan hải quan khi nhập cảnh.

Cùng với đó, FIFA cũng đã công bố những quy định mới dành cho khán giả. Đáng chú ý là quyết định cấm mang kèn vuvuzela cùng các thiết bị tạo tiếng ồn khác như còi, kèn hơi... vào các sân vận động World Cup 2026. Các vật dụng này được cho là sẽ gây ô nhiễm tiếng ồn cho khu vực quanh sân vận động.