Khi Tổng thống Donald Trump bắt đầu áp thuế quan mạnh tay lên hàng hóa nhập khẩu sau khi nhậm chức nhiệm kỳ thứ hai, nhiều nhà kinh tế đã dự báo lạm phát ở Mỹ sẽ tăng mạnh...

Song trên thực tế, dự báo đó đã không trở thành hiện thực, ít nhất là cho tới thời điểm này.

Nguyên nhân vì sao thuế quan không khiến lạm phát ở Mỹ leo thang đã được làm rõ qua hai nghiên cứu mới đây, một từ Cục Dự trữ Liên bang (Fed) chi nhánh San Francisco và một từ Đại học Northwestern.

Theo tờ báo Wall Street Journal, nghiên cứu của các nhà kinh tế tại Fed San Francisco đã phân tích dữ liệu từ năm 1886 đến 2017 và phát hiện thấy rằng các đợt tăng thuế quan trước đây thường không dẫn đến lạm phát cao hơn.

Ngược lại, nghiên cứu cho thấy thuế quan thường làm chậm lại tốc độ tăng giá. Cụ thể, mức tăng 1 điểm phần trăm trong thuế quan thường đi kèm với mức giảm 0,6 điểm phần trăm trong lạm phát. Như vậy, theo nghiên cứu này, thay vì đẩy giá cả lên cao, thuế quan có thể tạo ra một hiệu ứng ngược lại, làm giảm tốc độ tăng giá.

Một nghiên cứu khác từ Đại học Northwestern, dựa trên dữ liệu từ năm 1840 đến năm 2024, cũng cho thấy rằng lạm phát có tăng sau khi thuế quan tăng, nhưng mức tăng này rất nhỏ. Nguyên nhân chính được cho là do chi phí nhập khẩu tăng lên đã được bù đắp bởi sự giảm sút trong nhu cầu tiêu dùng và kinh doanh, khi hoạt động nhập khẩu và xuất khẩu đều giảm và hoạt động sản xuất bị thu hẹp.

Nói cách khác, một trong những lý do chính khiến thuế quan không gây ra lạm phát mạnh là do tác động tiêu cực của thuế quan đối với nền kinh tế - hai nghiên cứu kết luận.

Việc áp thuế quan dẫn tới sự bất định trong kinh tế, ảnh hưởng đến cả doanh nghiệp và người tiêu dùng. Khi nền kinh tế tăng trưởng chậm lại, nhu cầu về hàng hóa và dịch vụ giảm, từ đó làm giảm áp lực tăng giá. Tác động tiêu cực của thuế quan cũng được thể hiện qua việc tỷ lệ thất nghiệp tăng lên khi thuế quan tăng, cho thấy sự bấp bênh kinh tế làm giảm nhu cầu lao động.

Thực tế ở Mỹ, lạm phát có tăng lên kể từ tháng 4 năm ngoái - thời điểm ông Trump công bố kế hoạch thuế quan đối ứng - và đang ở ngưỡng khoảng 3%, cao hơn nhiều so với mục tiêu 2% của Fed, nhưng mức tăng chậm và nhỏ giọt. Tốc độ tăng trưởng việc làm trong nền kinh tế chậm lại và tốc độ thất nghiệp tăng, song nền kinh tế vẫn giữ nhịp tăng trưởng. Ngoài ra, dự báo của chính quyền ông Trump về một sự phục hưng trong nền sản xuất của Mỹ vẫn chưa trở thành hiện thực.

Một số nhà kinh tế cho rằng tác động của thuế quan lên lạm phát ở Mỹ có thể sẽ lớn hơn trong tương lai khi các công ty dần dần tăng giá. Tuy nhiên, một số khác lại chỉ ra rằng mức thuế thực tế mà các công ty phải trả thấp hơn so với con số công bố, nhờ vào các lỗ hổng và miễn trừ trong chính sách thuế. Một nghiên cứu mới từ các nhà kinh tế tại Harvard và Đại học Chicago cho thấy rằng mức thuế quan bình quân có hiệu lực thực tế chỉ là 14,1% tại thời điểm cuối tháng 9, thấp hơn nhiều so với con số công bố là 27,4%.

Mặc dù các mức thuế quan cao không gây ra lạm phát mạnh, vẫn có những tác động tiêu cực đến nền kinh tế. Từ khi các mức thuế mới này có hiệu lực, tăng trưởng kinh tế Mỹ vẫn duy trì ở mức lành mạnh, nhưng các dấu hiệu suy yếu đã bắt đầu xuất hiện. Tốc độ tuyển dụng đã chậm lại đáng kể từ tháng 4, khiến Fed phải hạ lãi suất 3 lần trong nửa cuối năm 2025. Đồng thời, một chỉ số quan trọng theo dõi hoạt động của lĩnh vực sản xuất đã giảm xuống mức thấp nhất 14 tháng trong tháng 12 vừa qua.

Theo nhà kinh tế Jonathan Ostry của Đại học Toronto, đúng là thuế quan trước đây gây tác động tiêu cực tới nền kinh tế nhưng không dẫn tới lạm phát cao hơn, song không có gì đảm bảo chắc chắn lịch sử sẽ lặp lại. Thời kỳ thuế quan ở Mỹ cao như hiện nay là những năm 1930, khi nước này còn áp dụng chế độ bản vị vàng và trung tâm tài chính Manhattan ở New York ngày nay còn là một vùng đất của các nhà máy.

“Thế giới ngày nay đã khác”, ông Ostry nhấn mạnh.