Trong bối cảnh đất nước đang đặt mục tiêu tăng trưởng cao, nhanh và bền vững, việc sản xuất thành công nhôm thỏi đầu tiên không chỉ là thành quả của một dự án công nghiệp, mà còn là sự khẳng định về năng lực tự chủ, hiện thực hóa khát vọng chế biến sâu và nâng cao giá trị tài nguyên quốc gia...

Sau hơn một thập kỷ triển khai, ngày 26/7/2026, Nhà máy Điện phân nhôm Đắk Nông tại Khu công nghiệp Nhân Cơ, tỉnh Lâm Đồng (tỉnh Đắk Nông cũ) đã chính thức xuất xưởng mẻ nhôm thỏi đầu tiên của Việt Nam. Tham dự sự kiện lịch sử này có Đại tướng Phan Văn Giang, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng.

Việc xuất xưởng mẻ nhôm thỏi đầu tiên có ý nghĩa đặc biệt đối với ngành công nghiệp luyện kim, đánh dấu lần đầu tiên Việt Nam sản xuất thành công nhôm thỏi bằng công nghệ cao, sử dụng công nghệ điện phân nhôm với cường độ dòng điện 500 kA. Đây là công nghệ thuộc nhóm tiên tiến nhất thế giới hiện nay.

Nhà máy điện phân nhôm Đắk Nông là dự án sản xuất nhôm kim loại thí điểm đầu tiên của Việt Nam, được đầu tư xây dựng nhằm hiện thực hóa chủ trương của Đảng và chỉ đạo của Chính phủ về tăng cường chế biến sâu khoáng sản bauxite.

LỜI GIẢI CHO BÀI TOÁN TỰ CHỦ VẬT LIỆU NỀN TẢNG

Việt Nam từ lâu đã được biết đến là quốc gia sở hữu trữ lượng bauxite thuộc nhóm lớn nhất thế giới với khoảng 5,8 tỷ tấn, tập trung chủ yếu tại vùng Tây Nguyên. Tuy nhiên, trong suốt nhiều thập kỷ, chuỗi giá trị này vẫn tồn tại một “khoảng trống” lớn ở khâu điện phân nhôm, đây là công đoạn mang lại giá trị gia tăng cao nhất.

Việc ra đời thỏi nhôm đầu tiên đạt độ tinh khiết 99,71% tại Nhà máy điện phân nhôm Đắk Nông đã chính thức hoàn thiện mắt xích cuối cùng trong chuỗi giá trị, từ khai thác bauxite, sản xuất alumin đến luyện nhôm kim loại.

Đây là thành quả của một hành trình 11 năm đầy kiên trì và thử thách. Theo ông Trần Hồng Quân, Giám đốc Công ty TNHH Luyện kim Trần Hồng Quân, sản phẩm này là kết quả của quá trình đầu tư bài bản, nghiên cứu và làm chủ công nghệ không ngừng nghỉ của đội ngũ chuyên gia, kỹ sư và công nhân viên. Dự án đã phải vượt qua những điều kiện khắc nghiệt của thời tiết Tây Nguyên, những rào cản về hạ tầng và đặc biệt là giai đoạn đứt gãy do dịch COVID-19 kéo dài trong giai đoạn 2019-2021.

Tuy nhiên, với sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của Trung ương, sự quyết liệt của tỉnh Lâm Đồng, đặc biệt là sự nỗ lực, cố gắng và quyết tâm của chủ đầu tư, tổng thầu và các nhà thầu phụ, đến nay, chủ đầu tư đã hoàn thành việc lắp đặt thiết bị và đưa phân kỳ 1 của Nhà máy, với công suất 150.000 tấn/năm vào vận hành.

Chủ đầu tư đang tiếp tục khẩn trương chỉ đạo, phối hợp với tổng thầu lắp đặt thiết bị, bảo đảm tiến độ đưa phân kỳ 2, với công suất 300.000 tấn/năm, vào vận hành trong quý 4/2026; đồng thời hoàn thành đầu tư phân kỳ 3, đạt công suất thiết kế 450.000 tấn/năm trong quý 1/2027.

Việc sản xuất thành công nhôm thỏi tại Việt Nam đánh dấu bước chuyển quan trọng trong quá trình phát triển công nghệ theo hướng chế biến sâu, gia tăng giá trị tài nguyên, giảm phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu và tạo nền tảng cho sự phát triển của các ngành công nghiệp sử dụng nhôm như cơ khí chế tạo, ô tô, điện - điện tử, xây dựng, năng lượng tái tạo và hàng không.

Theo ông Trần Hồng Quân, bước ngoặt này không chỉ có ý nghĩa đối với doanh nghiệp, mà còn phản ánh bước tiến quan trọng của ngành công nghiệp vật liệu Việt Nam trong quá trình nâng cao năng lực tự chủ, từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Phát biểu tại sự kiện, Đại tướng Phan Văn Giang, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng khẳng định: “Trong giai đoạn phát triển mới, khi đất nước đặt mục tiêu tăng trưởng cao, nhanh và bền vững, việc công bố sản phẩm nhôm thỏi đầu tiên của Việt Nam là sự kiện có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, đánh dấu mốc lịch sử khi nước ta chính thức làm chủ công nghệ điện phân để sản xuất nhôm kim loại trong nước, tạo động lực mới cho ngành công nghiệp luyện kim Việt Nam trong quá trình phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo, từng bước nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế.”

Việc Việt Nam làm chủ công nghệ điện phân nhôm với cường độ dòng điện lên tới 500 kA là một bước chuyển mình quan trọng. Thay vì dừng lại ở việc xuất khẩu nguyên liệu thô hoặc bán thành phẩm (alumin), chúng ta đã tiến sâu vào giai đoạn sản xuất vật liệu cơ bản. Điều này không chỉ giúp giảm phụ thuộc vào nguồn nhôm nhập khẩu – vốn tiêu tốn khoảng 1,5 tỷ USD mỗi năm, mà còn giúp hạn chế rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu, cải thiện cán cân thương mại và tăng khả năng chống chịu của nền kinh tế trước những biến động từ bên ngoài.

KIẾN TẠO HỆ SINH THÁI CÔNG NGHIỆP MỚI

Sự hình thành ngành sản xuất nhôm kim loại không chỉ có ý nghĩa trong phạm vi một nhà máy mà còn mở ra triển vọng hình thành một hệ sinh thái công nghiệp quy mô lớn. Với công suất thiết kế đạt 450.000 tấn nhôm thỏi mỗi năm vào quý 1/2027, dự án dự kiến sẽ tạo ra giá trị sản xuất hằng năm khoảng 1,35 - 1,40 tỷ USD (tương đương 35.000 - 36.000 tỷ đồng).

Đại tướng Phan Văn Giang nhấn manh: “Nguồn nhôm thỏi ổn định trong nước sẽ trở thành thị trường đầu vào quan trọng cho các ngành công nghiệp hạ nguồn như: cơ khí chế tạo, sản xuất ô tô, điện tử, hàng không, quốc phòng và năng lượng tái tạo.

Đồng thời, sự hình thành ngành sản xuất nhôm kim loại sẽ tạo thị trường đầu vào cho các ngành cán, kéo, đúc, ép đùn và sản xuất hợp kim, từ đó hình thành một cụm liên kết ngành có giá trị kinh tế bền vững”.

Đối với địa phương, việc sử dụng hơn 1.000 lao động trực tiếp có trình độ chuyên môn, kỹ thuật và quản lý, dự án có thể tạo thêm khoảng 3.500-4.000 việc làm trong các lĩnh vực cung ứng nguyên liệu, năng lượng, vận tải, logistics, sửa chữa cơ khí, thiết bị, dịch vụ kỹ thuật và thương mại.

Chia sẻ tại sự kiện, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Lâm Đồng Y Thanh Hà Niê Kđăm chia sẻ: “Sản phẩm nhôm thỏi đầu tiên là kết quả của quá trình đồng hành, tháo gỡ khó khăn giữa Trung ương, địa phương và doanh nghiệp trong suốt nhiều năm qua. Từ nền tảng này, Lâm Đồng và khu vực Tây Nguyên sẽ có thêm cơ hội thu hút các ngành công nghiệp phụ trợ, cơ khí chế tạo, vật liệu mới, linh kiện điện tử, năng lượng tái tạo và các lĩnh vực chế biến sâu.”

Lãnh đạo tỉnh Lâm Đồng cam kết tiếp tục đầu tư phát triển hệ thống hạ tầng giao thông, logistics, năng lượng; đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và thu hút các dự án công nghiệp công nghệ cao nhằm từng bước hình thành hệ sinh thái công nghiệp nhôm hiện đại.

Nhấn mạnh sự kiện công bố sản phẩm nhôm thỏi đầu tiên là một mốc son vinh quang, đáng nhớ, nhưng cũng là điểm khởi đầu cho nhiệm vụ phát triển dài hạn, để dự án vận hành an toàn, phát huy tối đa hiệu quả kinh tế và tạo sức lan tỏa mạnh mẽ, thay mặt Thủ tướng Chính phủ, Đại tướng Phan Văn Giang đề nghị Bộ Công Thương, Bộ Tài chính, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục rà soát, hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách phát triển ngành công nghiệp nhôm theo hướng đồng bộ, hiện đại. Các bộ cần chủ động hỗ trợ doanh nghiệp nghiên cứu khoa học, làm chủ công nghệ luyện kim hiện đại; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; đẩy mạnh chuyển đổi số, tự động hóa trong sản xuất để nâng cao sức cạnh tranh.

Đối với UBND tỉnh Lâm Đồng và chính quyền địa phương, cần phát huy tối đa tiềm năng, dư địa phát triển mới sau hợp nhất. Tỉnh cần chủ động hoàn thiện quy hoạch không gian công nghiệp, đô thị, hệ thống năng lượng và hạ tầng logistics đồng bộ; đồng thời đẩy nhanh tiến độ nghiên cứu, hoàn thiện Đề án thành lập Khu kinh tế ven biển phía Nam nhằm kết nối liên vùng Tây Nguyên với Duyên hải Nam Trung Bộ. Tiếp tục đẩy mạnh cải cách hành chính, tạo môi trường đầu tư minh bạch để thu hút các dự án chế biến sâu sau nhôm, tạo dựng cụm liên kết ngành hoàn chỉnh ngay trên địa bàn.

Đối với chủ đầu tư là Công ty TNHH Luyện kim Trần Hồng Quân, doanh nghiệp cần tiếp tục tập trung nguồn lực để hoàn thành toàn bộ các phân kỳ đầu tư theo đúng tiến độ được phê duyệt; bảo đảm nhà máy vận hành an toàn tuyệt đối, ổn định và đạt hiệu quả kinh tế cao.

Doanh nghiệp phải coi trọng công tác quản trị hiện đại, nâng cao năng suất lao động để hạ giá thành sản phẩm; đặc biệt, thực hiện nghiêm các quy định về bảo vệ môi trường và tiết kiệm năng lượng, kiên trì mục tiêu xây dựng nhà máy xanh, nhà máy thông minh đạt tiêu chuẩn quốc tế.

Với các viện nghiên cứu, trường đại học và cộng đồng doanh nghiệp, Đại tướng Phan Văn Giang đề nghị tăng cường liên kết chặt chẽ trong nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao công nghệ luyện kim tiên tiến. Cần chú trọng đào tạo đội ngũ kỹ sư, chuyên gia trình độ cao, từng bước hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực vật liệu mới.

Nhìn lại hành trình hơn 1 thập kỷ, từ những viên gạch đầu tiên tại Khu công nghiệp Nhân Cơ đến thỏi nhôm tinh khiết ra đời, có thể khẳng định đây là một “mốc son vinh quang”. Thỏi nhôm đầu tiên của Việt Nam không chỉ là một sản phẩm công nghiệp, mà còn là biểu tượng của ý chí tự lực tự cường, năng lực tiếp cận công nghệ cao của doanh nghiệp nội địa và sự định hướng đúng đắn của Đảng, Nhà nước trong việc nâng cao giá trị tài nguyên quốc gia, xây dựng nền công nghiệp độc lập, tự chủ và hiện đại.