Dự thảo Nghị định mới về kinh doanh xăng dầu hướng tới vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, trao quyền định giá cho doanh nghiệp, nâng cao năng lực thương nhân đầu mối và bảo đảm vững chắc nguồn cung…

Tại buổi họp báo thường kỳ quý 3/2026 của Bộ Công Thương diễn ra vào chiều 7/10, bà Nguyễn Thúy Hiền, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, cho biết kinh doanh xăng dầu là lĩnh vực tác động sâu rộng đến đời sống nhân dân, hoạt động sản xuất kinh doanh cũng như an sinh xã hội.

Thực hiện ý kiến chỉ đạo của Chính phủ, Dự thảo Nghị định kinh doanh xăng dầu (thay thế các Nghị định hiện hành) sau 4 lần lấy ý kiến của các Thành viên Chính phủ, vẫn tiếp tục được lấy ý kiến từ các đối tượng chịu tác động để hoàn thiện.

Ngày 30/9, Bộ Công Thương đã tổ chức hội nghị lấy ý kiến rộng rãi với sự tham gia của các doanh nghiệp sản xuất, doanh nghiệp đầu mối, thương nhân phân phối, bán lẻ và các bên liên quan. Tại hội nghị, nội dung dự thảo đã được phân tích, thảo luận rất kỹ lưỡng. Trên cơ sở tiếp thu tối đa các ý kiến đóng góp, Bộ Công Thương đang gấp rút hoàn thiện dự thảo để trình Chính phủ.

Về công cụ kiểm soát, giám sát việc hình thành và điều hành giá xăng dầu của doanh nghiệp, nhất là trong trường hợp giá thế giới biến động nhưng doanh nghiệp chưa kịp thời điều chỉnh tương ứng, bà Hiền cho biết mục tiêu xuyên suốt của Dự thảo Nghị định là giá xăng dầu vận hành bám sát theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước. Dự thảo trao quyền quyết định giá cho doanh nghiệp, nhưng việc tính toán giá bán phải tuân thủ đúng công thức do Nhà nước quy định.

Về cơ chế cảnh báo tự động, bà Hiền cho biết hệ thống phần mềm được thiết kế tính năng cảnh báo các yếu tố biến động bất thường. Dữ liệu này được liên thông kịp thời tới Sở Công Thương các địa phương và lực lượng Quản lý thị trường để phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra thường xuyên; kịp thời phát hiện những doanh nghiệp kê khai không hợp lý hoặc không giải trình được yếu tố làm tăng/giảm giá bán.

Liên quan đến nguyên tắc và căn cứ điều chỉnh giá của doanh nghiệp, Nhà nước sẽ không điều hành giá theo chu kỳ hàng tuần cố định như trước. Doanh nghiệp được chủ động xác định giá dựa trên chi phí kinh doanh thực tế và các lô hàng thực tế.

Tuy nhiên, việc điều chỉnh giá bắt buộc phải có căn cứ xác thực khi các yếu tố hình thành giá biến động (chi phí đầu vào, lợi nhuận, chi phí định mức...). Trong đó, chi phí định mức vẫn là yếu tố do Nhà nước quản lý, ban hành khung để doanh nghiệp áp dụng vào công thức. Ngoài ra, doanh nghiệp phải căn cứ vào các kịch bản điều hành bình ổn giá của Nhà nước khi phát sinh tình huống cần thiết.

Hiện nay, giá bán lẻ xăng dầu trong nước thường được tính từ giá mua do thương nhân tự xác định theo thực tế kinh doanh. Tuy nhiên, dư luận cho rằng cách tính này dẫn đến nguyên tắc “mua cao bán cao, mua thấp bán thấp” theo thực tế và không kịp biến động theo ngày của giá thế giới sẽ dễ gây lệch pha, tạo ra nguy cơ xuất lậu xăng dầu ra nước ngoài.

Trao đổi về vấn đề này, bà Hiền cho biết mặt hàng xăng dầu lưu chứa trong kho, bể, bồn, rất khó quy định cứng nhắc việc theo dõi chính xác từng lô hàng mua vào bán ra để áp giá. Mục tiêu điều hành giá xăng dầu là tiến tới cơ chế thị trường minh bạch, cạnh tranh, bám sát tín hiệu giá thế giới, nhưng ưu tiên cao nhất là đảm bảo an ninh năng lượng và nguồn cung.

Liên quan đến quy định thương nhân đầu mối xăng dầu phải đáp ứng tổng nguồn cung tối thiểu 300.000 m3/tấn/năm, nếu 2 năm liên tục không đáp ứng sẽ bị rút giấy phép, bà Hiền cho biết quy định này nhằm nâng cao năng lực thực chất của các doanh nghiệp đầu mối, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Hiện tại, đã có hơn một nửa số thương nhân đầu mối đáp ứng được tiêu chí này. Đối với những thương nhân chưa đạt sẽ có lộ trình đến năm 2027 để có thời gian đầu tư cơ sở vật chất, kho bãi và mở rộng mạng lưới phân phối. “Quy định không nhằm mục tiêu loại bỏ doanh nghiệp ngay lập tức, mà tạo động lực để các đơn vị nâng cao năng lực cạnh tranh”, bà Hiền khẳng định.

Về lo ngại thương nhân đầu mối chi phối giá gây bất lợi cho các doanh nghiệp bán lẻ, bà Hiền cho biết Dự thảo Nghị định mới không chỉ trao quyền định giá cho thương nhân đầu mối, mà cả các thương nhân phân phối độc lập (dự kiến hơn 10.500 doanh nghiệp) cũng được quyền quyết định giá bán. Điều này bảo đảm tính cạnh tranh sòng phẳng, đa dạng nguồn cung trên thị trường. Dự thảo cũng được thiết kế giảm tầng nấc trung gian từ 3 cấp xuống 2 cấp, giúp thị trường minh bạch và tinh gọn hơn.

Tiếp thu ý kiến đóng góp, Ban soạn thảo đã bổ sung các quy định cụ thể nhằm ngăn chặn và xử lý nghiêm các hành vi thỏa thuận hạn chế cạnh tranh, cạnh tranh không lành mạnh theo đúng quy định của Luật Cạnh tranh.

Liên quan đến việc bảo đảm nguồn cung xăng dầu trong bối cảnh xung đột địa chính trị phức tạp, đặc biệt là tình hình Trung Đông, bà Hiền cho biết Bộ Công Thương đã chủ động xây dựng các kịch bản đối phó từ sớm (ngay từ giai đoạn căng thẳng hồi tháng 3 - tháng 4). Hiện nay, nguồn cung trong nước hoàn toàn được bảo đảm. Các doanh nghiệp đầu mối bám sát tiến độ phân giao tổng nguồn; dự trữ tồn kho tại các nhà máy lọc dầu và hệ thống kho chứa đang ở mức cao.

Về điều hành giá xăng dầu trong nước hiện nay, tiếp tục bám sát diễn biến thị trường thế giới. Liên Bộ Công Thương – Tài chính sẽ phối hợp điều hành linh hoạt các công cụ: tiếp tục đề xuất, thực hiện chính sách giảm thuế (như thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng, thuế xuất nhập khẩu theo chỉ đạo của Chính phủ), đồng thời sử dụng Quỹ Bình ổn giá linh hoạt, đúng thời điểm khi thị trường có biến động lớn.

 “Từ nay đến cuối năm, cân đối tổng nguồn xăng dầu cơ bản được bảo đảm, đáp ứng đầy đủ nhu cầu phục vụ sản xuất kinh doanh và sinh hoạt của người dân”, bà Hiền khẳng định.