Năm 2025, thu ngân sách nhà nước vượt 36,8% dự toán, đạt 21% GDP. Tuy nhiên, Kiểm toán nhà nước chỉ ra nguồn thu từ sản xuất, kinh doanh giảm tỷ trọng còn 59% tổng thu nội địa, trong khi các khoản thu kém bền vững tăng 72% so với năm trước…

“Quy mô thu ngân sách đạt 21% GDP, tăng so với mức 17,9% GDP của năm 2024; đồng thời tổng thu vượt 36,8% dự toán, góp phần bảo đảm nguồn lực thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, đối ngoại, quốc phòng, an ninh và an sinh xã hội”, ông Nguyễn Hữu Nghĩa, Tổng Kiểm toán nhà nước trình bày Báo cáo kiểm toán quyết toán ngân sách nhà nước năm 2025 tại chương trình Kỳ họp thứ Hai và chiều 17/10 cho biết.

Theo báo cáo, mặc dù nền kinh tế đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức và tác động bất lợi từ các yếu tố trong nước, quốc tế, kết quả thực hiện dự toán ngân sách nhà nước năm 2025 vẫn ghi nhận nhiều điểm tích cực.

Theo đó, thu ngân sách vượt dự toán ở cả ba khu vực kinh tế: khu vực doanh nghiệp nhà nước vượt 3%, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài vượt 21,7% và khu vực kinh tế ngoài quốc doanh vượt 35,7%. Thu cân đối từ hoạt động xuất nhập khẩu cũng vượt 35,9% dự toán.

Ở chiều chi, tổng chi ngân sách nhà nước tăng 4,6% so với dự toán, góp phần hỗ trợ tăng trưởng kinh tế và thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ năm 2025. Bội chi ngân sách nhà nước tương đương 3,1% GDP, nợ công ở mức 33,35% GDP, cho thấy các chỉ tiêu tài khóa về cơ bản vẫn trong trạng thái ổn định, an toàn.

Tuy nhiên, bên cạnh kết quả thu ngân sách vượt dự toán, báo cáo kiểm toán chỉ ra nhiều vấn đề trong cơ cấu thu, chi và công tác quản lý ngân sách. Đáng chú ý, tỷ trọng thu từ sản xuất, kinh doanh có xu hướng giảm, trong khi các khoản thu từ đất đai, tài nguyên, thoái vốn nhà nước và những nguồn thu không ổn định khác vẫn chiếm tỷ trọng đáng kể.

Tổng Kiểm toán nhà nước cho rằng, cơ cấu thu nội địa chưa thực sự ổn định, bền vững. Nguồn thu từ sản xuất, kinh doanh, gồm thuế và phí, vẫn chiếm tỷ trọng tương đối thấp và có xu hướng giảm trong tổng thu nội địa.

Năm 2025, nguồn thu từ sản xuất, kinh doanh chiếm 59% tổng thu nội địa, giảm 7,6% so với năm 2024. Trong khi đó, nguồn thu từ đất đai, tài nguyên, khoáng sản, xổ số kiến thiết, lợi nhuận còn lại, thoái vốn nhà nước đầu tư tại doanh nghiệp, chênh lệch thu - chi ngân sách nhà nước và một số khoản thu khác chiếm tới 40% tổng thu nội địa, tăng 72% so với năm trước

Bên cạnh vấn đề cơ cấu nguồn thu, công tác quản lý thu và chống thất thu ngân sách nhà nước vẫn còn nhiều hạn chế. Kiểm toán nhà nước đặc biệt lưu ý các lĩnh vực đất đai, khoáng sản, thuế, hải quan và thương mại điện tử.

Trong lĩnh vực thuế và hải quan, những bất cập tập trung ở công tác kiểm tra, giám sát, kiểm soát thuế và hải quan, cũng như việc phát hành, sử dụng hóa đơn có nguy cơ gây thất thu ngân sách. Đây là những khâu trực tiếp ảnh hưởng đến khả năng xác định đúng nghĩa vụ tài chính, kiểm soát giao dịch và bảo đảm nguồn thu được thực hiện đầy đủ theo quy định.

Không chỉ tồn tại những vấn đề ở phía thu, công tác quản lý, điều hành và sử dụng ngân sách nhà nước còn bộc lộ nhiều hạn chế, yếu kém và vi phạm. Theo báo cáo kiểm toán, kỷ luật ngân sách tại một số nơi chưa nghiêm; việc sử dụng ngân sách có trường hợp chưa bảo đảm tiết kiệm, hiệu quả.

Một số đơn vị sử dụng ngân sách không đúng dự toán, thực hiện mua sắm hoặc chi tiêu sai tiêu chuẩn, định mức, nội dung, nhiệm vụ chi và đối tượng thụ hưởng. Những tồn tại này cho thấy yêu cầu tăng cường kiểm soát việc phân bổ, sử dụng ngân sách vẫn đặt ra, ngay cả khi nguồn thu vượt dự toán ở mức cao.

Trong đầu tư công, các hạn chế xuất hiện ở nhiều khâu, từ lập, thẩm định, phê duyệt và điều chỉnh chủ trương đầu tư, dự án đầu tư đến lựa chọn nhà thầu, thi công, quản lý chất lượng, nghiệm thu, thanh toán và quyết toán. Những bất cập này có thể ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện dự án, hiệu quả sử dụng vốn và khả năng chuyển hóa nguồn lực ngân sách thành kết quả phát triển kinh tế - xã hội.

Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa nêu cơ cấu chi ngân sách cũng chưa chuyển biến theo hướng tăng tỷ trọng chi đầu tư phát triển. Năm 2025, chi đầu tư phát triển chiếm 31,2% tổng chi ngân sách, giảm 2,4% so với năm 2024; trong khi chi thường xuyên chiếm 64,3%, tăng 2,8%.

Kiểm toán nhà nước đánh giá báo cáo quyết toán ngân sách nhà nước năm 2025 đã phản ánh đầy đủ, trung thực, khách quan tổng thu, tổng chi, mức bội chi và tổng mức vay của ngân sách nhà nước.

Kết quả thu ngân sách vượt dự toán tạo thêm nguồn lực cho các nhiệm vụ phát triển, song những hạn chế được Kiểm toán nhà nước chỉ ra cho thấy yêu cầu không chỉ dừng ở việc tăng quy mô thu. Về dài hạn, việc củng cố nguồn thu từ sản xuất, kinh doanh, hạn chế thất thu thuế, đồng thời nâng cao kỷ luật và hiệu quả chi ngân sách sẽ có ý nghĩa quan trọng đối với tính bền vững của nền tài khóa.