Thể chế phải đi trước, mở đường cho mục tiêu tăng trưởng hai con số

Từ ngày 6 đến sáng 12/4/2026, đợt 1 của kỳ họp thứ Nhất Quốc hội khóa XVI diễn ra trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu cao hơn về chất lượng tăng trưởng. Mục tiêu tăng trưởng hai con số không còn là chỉ tiêu kinh tế đơn thuần, mà đã trở thành mệnh lệnh chính trị gắn với Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị.

Điểm đáng chú ý không nằm ở khối lượng công việc đã xử lý như kiện toàn bộ máy Nhà nước, mà còn ở việc Quốc hội khóa mới đã bắt đầu nhiệm kỳ bằng một tư duy điều hành dứt khoát – không chờ đợi, không tạo độ trễ chính sách, và tập trung trực diện vào những “điểm nghẽn” cốt lõi của nền kinh tế.

KIỆN TOÀN BỘ MÁY, KHỞI ĐỘNG LẬP PHÁP TẠO NỀN TẢNG VẬN HÀNH CHO CẢ NHIỆM KỲ

Một trong những dấu ấn nổi bật nhất của kỳ họp là công tác nhân sự được hoàn thành với tốc độ và mức độ đồng bộ cao. Chỉ trong 2,5 ngày làm việc đầu tiên, Quốc hội đã bầu ông Trần Thanh Mẫn tiếp tục giữ chức Chủ tịch Quốc hội khóa XVI; bầu ông Tô Lâm – Tổng Bí thư giữ chức Chủ tịch nước và ông Lê Minh Hưng giữ chức Thủ tướng Chính phủ, đồng thời hoàn thiện 39 chức danh lãnh đạo cấp cao khác.

Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở tốc độ kiện toàn, mà còn ở việc bộ máy lãnh đạo được thiết lập theo hướng tập trung, đồng bộ và thông suốt ngay từ đầu nhiệm kỳ. Điều này đảm bảo tính ổn định, liên tục của hệ thống chính trị, tạo điều kiện để các chủ trương lớn của Đảng nhanh chóng được thể chế hóa và triển khai trong thực tiễn.

Song song với công tác nhân sự, Quốc hội đã chủ động khởi động mạnh mẽ công tác lập pháp với tinh thần khẩn trương, thực chất, không tạo độ trễ chính sách. Tại đợt 1 của Kỳ họp này, Quốc hội đã cho ý kiến đối với 8 dự án luật và hai dự thảo nghị quyết quan trọng, bao quát nhiều lĩnh vực của đời sống và quản trị quốc gia.

Đáng chú ý, các phiên thảo luận tại hội trường về Luật Thủ đô (sửa đổi) và Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) đã thu hút 31 lượt ý kiến đại biểu, tập trung vào các vấn đề như phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực, quy hoạch vùng Thủ đô, cải cách hành chính và bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của người dân.

Đỉnh điểm của hoạt động lập pháp trong đợt 1 là ngày 12/4, Quốc hội đã biểu quyết thông qua Nghị quyết về việc ban hành một số quy định về thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng, dầu và nhiên liệu bay với tỷ lệ tán thành tuyệt đối (460/460 đại biểu). Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 16/4/2026 đến hết ngày 30/6/2026, thể hiện sự linh hoạt, kịp thời của Quốc hội trong việc hỗ trợ sản xuất kinh doanh và kiểm soát lạm phát trước những biến động của thị trường.

THỂ CHẾ LÀ ĐỘNG LỰC MỞ ĐƯỜNG CHO TĂNG TRƯỞNG

Nếu công tác nhân sự tạo ra nền tảng ổn định, thì các nội dung thảo luận về kinh tế - xã hội tại kỳ họp đã làm rõ một vấn đề cốt lõi của cả nhiệm kỳ: để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, cần phải tháo gỡ được những điểm nghẽn về thể chế.

Phát biểu tại các phiên thảo luận, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng nhấn mạnh: “Thể chế vẫn là khâu then chốt mang tính quyết định”. Theo đó, năm 2026 được xác định là năm phải xử lý dứt điểm một loạt vấn đề thể chế, với yêu cầu tổng rà soát hệ thống pháp luật, xây dựng chiến lược hệ thống pháp luật trong kỷ nguyên mới, đồng thời giải quyết các vướng mắc trong vận hành chính quyền địa phương hai cấp.

Một nội dung quan trọng khác là việc hoàn thành đồng bộ các quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch sử dụng đất, cũng như tháo gỡ dứt điểm các dự án tồn đọng về đất đai, nguồn vốn, kể cả các dự án năng lượng tái tạo. Như Thủ tướng Lê Minh Hưng đã chỉ rõ trước khi tìm kiếm các động lực tăng trưởng mới, cần khơi thông nguồn lực rất lớn đang bị “tắc nghẽn” trong các dự án này.

Cùng với đó, cải cách hành chính và cắt giảm điều kiện kinh doanh được đặt ra với yêu cầu quyết liệt. Chính phủ đã chỉ đạo tổng rà soát để cắt giảm mạnh thủ tục, giảm thời gian và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp và người dân, qua đó thúc đẩy hoạt động đầu tư, sản xuất kinh doanh.

Một nội dung rất đáng chú ý là mục tiêu tăng trưởng hai con số được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với yêu cầu huy động nguồn lực. Thủ tướng Lê Minh Hưng cho biết tổng vốn đầu tư toàn xã hội trong giai đoạn tới cần đạt khoảng 40% GDP, trong đó đầu tư công chỉ chiếm khoảng 20%, còn lại phải huy động từ khu vực doanh nghiệp, xã hội và đầu tư nước ngoài. Điều này đòi hỏi phải có một hành lang pháp lý minh bạch, ổn định và đủ sức tạo niềm tin cho nhà đầu tư.

Thủ tướng cũng nhấn mạnh, đi kèm với mục tiêu tăng trưởng cao là yêu cầu giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô. “Chúng ta không chấp nhận tăng trưởng nóng, tăng trưởng cao mà phải đánh đổi bằng sự bất ổn vĩ mô, vì cái giá phải trả sẽ rất đắt và lớn hơn rất nhiều.” Đây là nguyên tắc quan trọng nhằm bảo đảm tính bền vững của tăng trưởng trong dài hạn.

TỪ LÀM LUẬT “ĐỂ QUẢN LÝ” SANG “LÀM LUẬT ĐỂ PHÁT TRIỂN”

Suốt đợt 1 của kỳ họp thứ Nhất Quốc hội khóa XVI cho thấy sự chuyển đổi rõ rệt trong tư duy lập pháp của Quốc hội. Yêu cầu đặt ra không chỉ là hoàn thiện hệ thống pháp luật, mà còn phải đổi mới cách thức xây dựng pháp luật theo hướng kiến tạo phát triển.

Tinh thần này được thể hiện rõ qua định hướng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại phiên khai mạc kỳ họp. Tổng Bí thư yêu cầu phải nâng cao năng lực thể chế hóa, cụ thể hóa nghị quyết của Đảng thành chính sách và pháp luật, tạo khuôn khổ pháp lý vững chắc cho phát triển, đồng thời thúc đẩy đổi mới sáng tạo và giải phóng lực lượng sản xuất.

Trong bối cảnh đó, ba đột phá chiến lược – thể chế, hạ tầng và nguồn nhân lực – tiếp tục được xác định là trụ cột của tăng trưởng. Tuy nhiên, thể chế được coi là yếu tố “mở đường”, bởi chỉ khi hệ thống pháp luật thông suốt, minh bạch và ổn định, các nguồn lực về hạ tầng và con người mới có thể phát huy hiệu quả.

Việc Quốc hội tập trung sửa đổi các luật nền tảng, đồng thời nhấn mạnh nguyên tắc phân quyền đi đôi với kiểm soát quyền lực, cho thấy xu hướng mở rộng không gian phát triển cho địa phương, gắn với nâng cao trách nhiệm giải trình. Bên cạnh đó, yêu cầu bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của người dân cũng phản ánh một bước tiến trong xây dựng Nhà nước pháp quyền, nơi minh bạch và trách nhiệm trở thành tiêu chuẩn bắt buộc.

Đó cũng chính là sự thể hiện chuyển đổi từ tư duy “làm luật để quản lý” sang “làm luật để phát triển”. Pháp luật không chỉ điều chỉnh thực tiễn, mà còn phải đi trước một bước, tạo khuôn khổ cho những mô hình kinh tế mới, những không gian phát triển mới.

Đợt 1 của kỳ họp thứ Nhất Quốc hội khóa XVI không chỉ kiện toàn bộ máy, thúc đẩy lập pháp mà còn xác lập rõ trục cải cách thể chế. Kỳ họp đã gửi một thông điệp nhất quán: tăng trưởng hai con số không thể đạt được bằng những giải pháp cũ, mà đòi hỏi một cách tiếp cận mới, trong đó thể chế giữ vai trò trung tâm.

Đợt 2 của kỳ họp, dự kiến diễn ra từ ngày 20/4/2026, sẽ tiếp tục cụ thể hóa những định hướng này.