Thách thức làm báo trong kỷ nguyên số: Nhà báo phải biết "luật chơi" của công nghệ

Trong khuôn khổ Hội Báo toàn quốc năm 2023, Liên chi hội nhà báo Cơ quan Trung ương Hội Nhà báo Việt Nam, Chi hội Tạp chí Người Làm báo-Hội Nhà báo Việt Nam đã phối hợp tổ chức Tọa đàm “Người làm báo trong kỷ nguyên số” vào sáng ngày 18/3.

Tại chương trình, các diễn giả tham gia tọa đàm là các nhà báo Hồ Quang Lợi, nguyên Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam, Cố vấn Ban Biên tập Tạp chí Người Làm Báo; Nhà báo Nguyễn Minh Đức, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo TP. Hà Nội, Tổng Biên tập Báo Kinh tế & Đô thị; Nhà báo Đỗ Doãn Hoàng, Báo Điện tử Dân Việt/Nông Thôn Ngày nay, cùng đông đảo lãnh đạo, phóng viên các cơ quan báo chí và sinh viên ngành báo chí.

BÁO CHÍ HIỆN ĐẠI KHÔNG THỂ TÁCH RỜI NỘI DUNG VÀ CÔNG NGHỆ

Câu chuyện về mối quan hệ giữa nội dung và công nghệ đã làm “nóng” tọa đàm. Theo nhà báo Hồ Quang Lợi, nếu một bài báo có nội dung hay nhưng công chúng không biết đến thì sẽ không có sức lan tỏa. Vì thế, nội dung là vua thì bên cạnh đó công nghệ là nữ hoàng. Báo chí hiện đại không thể tách rời nội dung và công nghệ.

Tính sáng tạo ra một vấn đề rất lớn của các báo chí bởi vì báo chí là nghề của sáng tạo, sáng tạo từ cách thể hiện, sử dụng ngôn từ, cách nhìn cũng như sự xuất sắc về kiến thức, đề tài. Để có một tác phẩm báo chí tốt, trước hết nhà báo phải hoạt động đúng đường lối chính sách, tôn chỉ mục đích của tờ báo. Ngoài ra, một vấn đề quan trọng nữa là trình độ nghiệp vụ làm báo được học từ thực tế, từ đời sống, và đặc biệt là phải “viết ở trên nền tảng công nghệ số”. Điều này có nghĩa là bài báo phải được gia tăng tính lan tỏa trên các nền tảng công nghệ. Nhà báo Hồ Quang Lợi chia sẻ theo thống kê trong báo chí thế giới, người ta đã tính trung bình có 3 người làm nội dung thì có 1 người làm công nghệ. 

Trong khi đó, nhà báo Nguyễn Minh Đức đặt ra vấn đề những người làm báo trong kỷ nguyên số đang phải đối mặt với 3 vấn đề. Đó là nội dung, công nghệ và kinh tế báo chí. Nếu có nội dung, có công nghệ nhưng không mang lại kinh tế báo chí thì cũng không thể tồn tại. Vì thế, về mặt nội dung, ngoài thông tin mang tính thời sự, cần có những bài viết chuyên sâu để hướng tới thu phí đọc báo. Một số tờ báo trong nước, đặc biệt trên thế giới, đã thành công trong thu phí đọc báo. Vì thế, ngoài thông tin thời sự, nhà báo phải có bài viết chuyên sâu, giá trị, phải tạo ra những sản phẩm báo chí khác biệt, hướng đến những đối tượng sẵn sàng bỏ tiền ra mua. Nếu chúng ta làm ra những tác phẩm báo chí mà độc giả sẵn sàng mua, thì đó chắc chắn là những sản phẩm có giá trị.

Về mặt kết hợp giữa nội dung và công nghệ, Tổng Biên tập Báo Kinh tế & Đô thị chia sẻ trong những năm gần đây, báo Kinh tế và Đô thị thường tổ chức các lớp bồi dưỡng cho nhà báo sử dụng công nghệ, sử dụng công cụ để hỗ trợ làm báo đa phương tiện. Một phóng viên trong kỷ nguyên số phải biết quay phim, chụp ảnh, biết làm podcast, với sự hỗ trợ của kỹ thuật có thể dựng và lên hình. Áp lực của nhà báo trong thời đại số là phải làm chủ được báo chí đa phương tiện. Một biên tập viên phải biết xử lý infographic, xử lý hình ảnh. 

NGUY CƠ ĐÁNH MẤT MÌNH CỦA NHÀ BÁO TRONG KỶ NGUYÊN SỐ

Như đã nói, làm báo trong kỷ nguyên số, nhà báo phải biết nhiều kỹ năng, đó cũng chính là một thách thức của nhà báo hiện đại. “Nhà báo phải biết luật chơi của công nghệ, phải biết SEO, biết “bắt trend”, có tư duy báo mạng và sử dụng ngôn ngữ của báo chí số”, nhà báo Nguyễn Minh Đức nói và cho biết phóng viên trong kỷ nguyên số đối mặt với rất nhiều áp lực, trong đó có cả “áp lực view cao”, bởi vì nếu làm ra một sản phẩm báo chí mà không có người đọc thì không có giá trị, và thậm chí với một số tòa soạn báo, lượng view thấp sẽ không có nhuận bút.

Nói về thách thức khi làm báo trong trong kỷ nguyên số, ông Hồ Quang Lợi cho rằng các phóng viên có những phương tiện siêu việt để làm báo nhưng cũng đối mặt với rất nhiều thách thức. Điều nguy hiểm là phóng viên rất dễ đánh mất mình trong thời đại kỹ thuật số, không còn là nhà báo nữa mà chỉ theo đuổi mạng xã hội, nhiều trường hợp vì chạy đua tốc độ, chạy đua view mà ngay lập tức đưa một vấn đề đang nóng trên mạng xã hội lên báo và không kiểm chứng, không vận dụng nghiệp vụ làm báo.

Về vấn đề này, nhà báo Đỗ Doãn Hoàng đã đặt câu hỏi phóng viên ngày nay có thể viết bài, đưa tin liên tiếp, “nhưng cuối cùng sẽ để lại gì, đóng góp gì cho xã hội?” Chính vì thế, trong thời đại thông tin và tốc độ mạng xã hội cạnh tranh mạnh mẽ như thế này, nhà báo cần vừa đảm bảo tính thời sự, và đảm bảo tính chuyên sâu của đề tài. Độc giả cần những bài báo có sự thông thái, có phân tích sự kiện chứ không đơn thuần đưa tin.

Ngoài nguy cơ đánh mất mình, một thách thức đáng sợ nữa của phóng viên trong kỷ nguyên số là đánh mất lương tâm người làm nghề, đạo đức người làm nghề. Nhà báo không còn phục vụ xã hội nữa, mà phục vụ lợi ích của bản thân. “Vụ lợi là điều nguy hiểm nhất của người làm báo”, ông Hồ Quang Lợi nói.  

Gửi gắm đến các thế hệ thanh niên, các sinh viên báo chí, nhà báo Hồ Quang Lợi đã “chốt” lại ở ba yếu tố, đó là học, lao động và sáng tạo. Trong khi đó, nhà báo Minh Đức nhấn mạnh tính yêu nghề, trách nhiệm xã hội, tinh thần học hỏi, sáng tạo. Nhà báo Đỗ Doãn Hoàng lại truyền cảm hứng bằng việc khuyến khích các phóng viên trong thời đại số tinh thần thay đổi mỗi ngày, học hỏi mỗi ngày, đặc biệt là “đề phòng giữ mình khi làm báo, vì miếng pho mát miễn phí chỉ có ở bẫy chuột”.