SpaceX IPO, Trung Quốc tăng tốc xây dựng “chòm sao Internet” trên quỹ đạo

Được hậu thuẫn bởi nguồn lực nhà nước, Spacesail không chỉ tăng tốc triển khai vệ tinh mà còn tìm cách thâm nhập những thị trường nơi Starlink gặp khó khăn về chính trị, pháp lý hoặc quan hệ đối tác. Sự xuất hiện của doanh nghiệp này đang làm thay đổi cán cân cạnh tranh trong lĩnh vực Internet vệ tinh vốn từ lâu được xem là “sân chơi riêng” của SpaceX.

TẬN DỤNG NHỮNG KHOẢNG TRỐNG STARLINK ĐỂ LẠI

Ngày 1/6, Spacesail phóng thành công hai vệ tinh bằng tên lửa tái sử dụng của Trung Quốc, chỉ hơn một tuần trước khi SpaceX thực hiện đợt niêm yết công khai được xem là lớn nhất lịch sử ngành công nghệ.

Giá trị của SpaceX hiện phụ thuộc đáng kể vào Starlink – dịch vụ Internet vệ tinh đang phục vụ hơn 10 triệu khách hàng tại khoảng 100 quốc gia. Với hơn 7.000 vệ tinh đang hoạt động trên quỹ đạo, Starlink hiện thống trị hầu hết các thị trường nơi dịch vụ này được triển khai.

Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng thuê bao của Starlink đã chậm lại trong quý I năm nay khi các thị trường truyền thống dần bão hòa. Quá trình mở rộng nhanh chóng cũng khiến công ty đối mặt với không ít bất mãn từ các đối tác và cơ quan quản lý.

Trong khi đó, Spacesail lại đang tăng tốc đáng kể. Chỉ trong vòng 5 ngày đầu tháng 6, doanh nghiệp này đã thực hiện ba đợt phóng vệ tinh, nâng tổng số vệ tinh trên quỹ đạo lên 200 chiếc.

Theo ông Blaine Curcio, nhà sáng lập Công ty tư vấn Orbital Gateway Consulting tại Hong Kong, chiến lược của Spacesail rất rõ ràng.

“Spacesail dường như đang chủ đích nhắm tới những quốc gia nơi Starlink gặp các vấn đề chính trị, pháp lý hoặc những khó khăn khác trên thị trường”, ông Curcio nhận định.

Sự xuất hiện của Spacesail đã tạo ra một thay đổi quan trọng đối với nhiều chính phủ. Nếu trước đây Starlink gần như không có đối thủ cạnh tranh, thì giờ đây các quốc gia đã có thêm một lựa chọn khác được hỗ trợ bởi nguồn tài chính nhà nước từ Trung Quốc và sẵn sàng đàm phán theo những điều kiện linh hoạt hơn.

Tại Malaysia, Starlink từng ký thỏa thuận phân phối với nhà khai thác vệ tinh Measat nhiều năm trước khi Spacesail xuất hiện. Tuy nhiên, sau đó Measat lại hợp tác với các nhà phân phối cạnh tranh khác, làm suy giảm vị thế của Starlink. Đầu năm 2025, Spacesail đã ký kết thỏa thuận hợp tác quốc tế đầu tiên với chính Measat.

Tại châu Phi, sự thống trị của Starlink cũng tạo ra những phản ứng trái chiều. Nhiều thành phố không có lựa chọn Internet vệ tinh nào khác, trong khi chất lượng dịch vụ bắt đầu giảm do tình trạng quá tải.

Ông Temidayo Oniosun, Giám đốc điều hành công ty nghiên cứu Space in Africa có trụ sở tại Lagos, cho biết nhiều chính phủ trong khu vực đang chào đón sự xuất hiện của đối thủ mới.

“Sau khi giành được thị phần, Starlink đã nhiều lần tăng giá vì gần như không có cạnh tranh. Người dùng tại những thành phố đó đang tìm kiếm các lựa chọn thay thế”, ông Oniosun nói.

Năm ngoái, Spacesail đã đăng ký nhãn hiệu tại Nam Phi, được xem là bước đi đầu tiên trong chiến lược thâm nhập thị trường châu Phi.

SPACESAIL ĐANG MỞ RỘNG ẢNH HƯỞNG TOÀN CẦU

Một trong những cơ hội lớn nhất của Spacesail xuất hiện tại Brazil.

Năm 2024, tỷ phú Elon Musk từ chối thực hiện yêu cầu của tòa án Brazil liên quan đến việc kiểm soát nội dung trên mạng xã hội X. Tranh cãi này dẫn tới việc nền tảng bị cấm hoạt động trong vòng 5 tuần và vô tình mở ra khoảng trống cho các doanh nghiệp Trung Quốc.

Sau chuyến thăm Brazil của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình nhân dịp Hội nghị Thượng đỉnh G20 vào tháng 11/2024, Spacesail đã ký thỏa thuận với doanh nghiệp viễn thông nhà nước của Brazil. Đến tháng 2 năm nay, cơ quan quản lý viễn thông nước này chính thức cấp giấy phép hoạt động cho Spacesail.

Tại Kazakhstan, Starlink cũng gặp khó khăn trong dự án kết nối 2.000 trường học với Internet vệ tinh. Theo ông Curcio, chương trình này bị đình trệ trong năm 2024 sau khi SpaceX từ chối đáp ứng các yêu cầu của chính phủ Kazakhstan liên quan đến bảo mật dữ liệu.

Chỉ vài tháng sau, vào tháng 1/2025, Spacesail đã đăng ký thành lập công ty con tại quốc gia Trung Á này.

Không chỉ nhắm tới thị trường dịch vụ Internet dân dụng, Spacesail còn tìm cách mở rộng hiện diện trong lĩnh vực hàng không.

Tháng 12 năm ngoái, Airbus đã đồng ý tích hợp mạng lưới vệ tinh của Spacesail vào nền tảng Wi-Fi trên máy bay của hãng. Thỏa thuận này giúp Spacesail tiếp cận khách hàng toàn cầu thay vì chỉ giới hạn trong từng quốc gia riêng lẻ.

Tại Đông Nam Á, doanh nghiệp viễn thông nhà nước của Thái Lan đã ký kết hợp tác với Spacesail vào tháng 4 năm nay. Theo các nguồn tin trong ngành, công ty Trung Quốc hiện cũng đang đàm phán với khoảng 30 quốc gia khác.

Để hỗ trợ quá trình mở rộng, Spacesail đã huy động hơn 1 tỷ USD trong năm 2024 và tiếp tục tìm kiếm nguồn vốn mới. Mục tiêu của công ty là xây dựng mạng lưới 15.000 vệ tinh vào năm 2030.

Đáng chú ý, đợt phóng ngày 1/6 được thực hiện bằng một mẫu tên lửa tái sử dụng mới của Trung Quốc – công nghệ từng đóng vai trò quan trọng giúp SpaceX giảm mạnh chi phí phóng và mở rộng Starlink với tốc độ chưa từng có.

Hiện tại, với 200 vệ tinh trên quỹ đạo, Spacesail cho biết họ đã có đủ năng lực để triển khai ứng dụng thương mại đầu tiên là theo dõi tàu thuyền trên biển. Công ty đặt mục tiêu cung cấp các dịch vụ thương mại quy mô lớn vào cuối năm 2026.

CUỘC ĐUA MỚI GIỮA MỸ VÀ TRUNG QUỐC TRÊN KHÔNG GIAN

Sự mở rộng nhanh chóng của Spacesail đang thu hút sự chú ý đặc biệt từ giới hoạch định chính sách tại Mỹ.

Theo ông Ellis Scherer, chuyên gia chính sách không gian thuộc Quỹ Đổi mới và Công nghệ Thông tin (ITIF) tại Washington, việc ngày càng nhiều quốc gia phụ thuộc vào hạ tầng không gian của Trung Quốc là một tín hiệu đáng lưu tâm đối với Mỹ.

Tuy vậy, ông Scherer cho rằng Trung Quốc vẫn còn khoảng cách đáng kể với SpaceX về năng lực công nghệ cốt lõi.

“Trung Quốc hiện vẫn chưa sở hữu một tên lửa tái sử dụng hoàn chỉnh và sẵn sàng vận hành như Falcon 9 của SpaceX. Cho đến khi một doanh nghiệp Trung Quốc phát triển thành công công nghệ này, tần suất phóng của Spacesail sẽ còn thấp hơn đáng kể so với SpaceX, từ đó hạn chế khả năng cạnh tranh của họ”, ông nói.

Trong ngắn hạn, ngay cả khi Spacesail giành được chỗ đứng tại nhiều quốc gia, việc thay thế Starlink cũng không hề dễ dàng.

Theo ông Oniosun, hàng triệu khách hàng đã đầu tư vào thiết bị đầu cuối của Starlink sẽ không dễ dàng chuyển sang một hệ thống khác. Tuy nhiên, tại những thành phố nơi chất lượng Starlink suy giảm do quá tải, người dùng có thể sẵn sàng thử nghiệm dịch vụ mới.

Ở chiều ngược lại, SpaceX cũng đang mở rộng sang lĩnh vực điện toán AI. Sau khi sáp nhập với công ty trí tuệ nhân tạo xAI của Elon Musk vào tháng 2, doanh nghiệp này hiện vận hành các trung tâm dữ liệu lớn tại Memphis, bang Tennessee.

Theo hồ sơ gửi cơ quan quản lý, Google đã ký thỏa thuận chi khoảng 920 triệu USD mỗi tháng để sử dụng năng lực tính toán tại các trung tâm dữ liệu này đến tháng 6/2029.

Ông Curcio nhận định chiến lược của Spacesail có nhiều điểm tương đồng với nhà sản xuất xe điện Trung Quốc BYD: nhận được sự hỗ trợ mạnh mẽ từ nhà nước, tập trung vào các thị trường ngoài phương Tây và tận dụng các thỏa thuận cấp chính phủ để mở rộng quy mô.

Tuy nhiên, Internet vệ tinh là lĩnh vực có lịch sử đầy thách thức. Ông nhắc lại trường hợp của Iridium – một trong những dự án vệ tinh nổi tiếng nhất thế giới – từng phá sản trước khi tìm được mô hình kinh doanh phù hợp.

Bên cạnh đó, Spacesail cũng không phải là doanh nghiệp duy nhất được Bắc Kinh hậu thuẫn. Tại thị trường nội địa, công ty còn phải cạnh tranh với SatNet, một doanh nghiệp nhà nước khác đang phát triển chòm sao vệ tinh riêng và cùng tranh giành nguồn lực phóng cũng như hỗ trợ từ chính phủ.

“Ngoài Starlink, gần như chưa có chòm sao vệ tinh nào đạt được thành công thực sự mà không trải qua giai đoạn phá sản hoặc khủng hoảng tài chính trước đó”, ông Curcio nhận định.