Hành trình từ ý tưởng đến IPO của doanh nghiệp đổi mới sáng tạo Việt

Theo ông Nguyễn Duy Vũ, Tổng giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội, sau gần 40 năm đổi mới, Việt Nam đã đạt những bước tiến lớn về kinh tế, nhưng vẫn phụ thuộc đáng kể vào khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Khoảng 73% kim ngạch xuất khẩu hiện do doanh nghiệp FDI đóng góp, trong khi mức độ tham gia của doanh nghiệp trong nước vào chuỗi giá trị toàn cầu giảm từ 35% năm 2009 xuống 18% năm 2023.

Trong bối cảnh đó, Nghị quyết 57-NQ/TW về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân được kỳ vọng tạo động lực mới cho khu vực doanh nghiệp trong nước. Tuy nhiên, theo ông Vũ, khoảng cách từ chủ trương, chính sách đến thực thi vẫn còn nhiều điểm nghẽn.

“Chính vì vậy, Hà Nội đã thành lập Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội như một cánh tay nối dài để đồng hành cùng doanh nghiệp, với hai mục tiêu là phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và hỗ trợ doanh nghiệp vươn tầm quốc gia, quốc tế”, ông Vũ nói.

Cụ thể, ngày 26/2/2026, Hà Nội đã thành lập Công ty Cổ phần Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội để làm đầu mối kết nối các Hub sáng tạo. Đồng thời, Thành phố vận hành Quỹ đầu tư mạo hiểm Thành phố theo cơ chế "đầu tư công nhưng quản trị tư".

TỪ “IDEA” ĐẾN “IPO”

Theo ông Vũ, hành trình phát triển doanh nghiệp có thể khái quát qua “bốn chữ I”: Idea (ý tưởng), IP (sản phẩm và sở hữu trí tuệ), Industry Champion (doanh nghiệp dẫn đầu ngành) và IPO (doanh nghiệp lớn, có khả năng tiếp cận thị trường vốn trong nước và quốc tế).

Trên hành trình này, Trung tâm tập trung vào hai nhóm hoạt động. Thứ nhất là hỗ trợ các doanh nghiệp mới, từ xác định đề bài, phát triển sản phẩm mẫu, tìm kiếm sản phẩm phù hợp với thị trường (product-market fit) đến thử nghiệm, ươm tạo và tăng tốc. Thứ hai là hỗ trợ các doanh nghiệp hiện hữu nâng cao năng lực quản trị, mở rộng thị trường và từng bước trở thành doanh nghiệp dẫn đầu, có khả năng vươn ra quốc tế.

Một trong những điểm nghẽn phổ biến đầu tiên của các startup, theo ông Vũ, nằm ở khoảng cách giữa ý tưởng (idea), kết quả nghiên cứu và nhu cầu thực tế của thị trường. “Có rất nhiều ý tưởng hay, nhiều đề tài nghiên cứu ở các trường đại học, viện nghiên cứu nhưng không thương mại hóa được, một phần bởi người nghiên cứu chưa hình dung đầy đủ đề bài cụ thể của thị trường”, ông Vũ nhận định.

Để thu hẹp khoảng cách này, Trung tâm xây dựng các bộ phận làm việc với cơ quan nhà nước, tổ chức trong và ngoài nước nhằm xác định nhu cầu, “điểm đau” của thị trường. Các đề bài sau đó được chia sẻ với cộng đồng, trường đại học, viện nghiên cứu để tìm kiếm tổ chức, cá nhân có khả năng giải quyết.

“Quan điểm của chúng tôi là nếu đề bài có thật và đủ lớn thì có nghĩa là có thị trường”, ông Vũ nói.

Sau khi xác định được đề bài và giải pháp phù hợp, Trung tâm phối hợp huy động nguồn lực để hỗ trợ phát triển sản phẩm mẫu. Theo ông Vũ, các cơ chế của Hà Nội, trong đó có những cơ chế được mở ra từ Luật Thủ đô, sẽ tạo thêm dư địa để doanh nghiệp thử nghiệm và hoàn thiện sản phẩm, hướng tới giai đoạn product-market fit.

Tuy nhiên, có sản phẩm mới chỉ là bước khởi đầu. Doanh nghiệp tiếp tục phải giải quyết bài toán về nhân sự, quản trị, vận hành, bán hàng và mở rộng thị trường để chuyển từ một sản phẩm thành một doanh nghiệp có khả năng tăng trưởng.

BA NGUỒN LỰC ĐỂ DOANH NGHIỆP VƯƠN RA QUỐC TẾ

Khi doanh nghiệp bước sang giai đoạn phát triển và hướng tới vị thế dẫn đầu, ông Vũ cho rằng ba nhóm nguồn lực trở nên đặc biệt quan trọng: vốn, năng lực quản trị và khả năng tiếp cận thị trường.

Về vốn, đại diện Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội cho biết đang xây dựng hai quỹ với các mục tiêu khác nhau. Một quỹ Venture Capital hướng tới các doanh nghiệp và dự án khởi nghiệp ở giai đoạn sớm, với quy mô dự kiến khoảng 400 tỷ đồng. Trong khi đó, quỹ Vietnam Go Global (VGG) – được xây dựng với sự phối hợp của Trung tâm – hướng tới mục tiêu hỗ trợ các doanh nghiệp Việt Nam mở rộng quy mô và vươn ra thị trường nước ngoài, với quy mô mục tiêu khoảng 300 triệu USD.

Quan điểm của chúng tôi là nếu đề bài có thật và đủ lớn thì có nghĩa là có thị trường”

Ông Nguyễn Duy Vũ Tổng giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội

Bên cạnh đó, theo ông Vũ, nhiều doanh nghiệp còn thiếu năng lực quản trị, vận hành và tiếp cận thị trường, khiến tham vọng tăng trưởng khó chuyển thành kết quả thực tế.

Trung tâm vì vậy phát triển đơn vị Vietnam Center for Value Creation, tập trung hỗ trợ doanh nghiệp từ xây dựng chiến lược, đội ngũ quản trị, phương án mua bán - sáp nhập (M&A), mở rộng thị trường trong và ngoài nước đến chuyển đổi số và ứng dụng AI nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động.

Ở giai đoạn phát triển cao hơn, Trung tâm cũng hướng tới hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao giá trị và tiếp cận thị trường vốn, trong đó có khả năng niêm yết trên thị trường chứng khoán trong nước và quốc tế thông qua mạng lưới đối tác.

“Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội là cánh tay nối dài của UBND thành phố Hà Nội, với sứ mệnh xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và phát triển những doanh nghiệp tầm cỡ trong nước, quốc tế. Chúng tôi không có tất cả các câu trả lời, nhưng sẽ đồng hành cùng doanh nghiệp để cùng giải quyết những bài toán đó”, ông Nguyễn Duy Vũ nói.

HÀ NỘI TRIỂN KHAI CƠ CHẾ THỬ NGHIỆM CHO DOANH NGHIỆP ĐỔI MỚI SÁNG TẠO

Chia sẻ về những bài toán thực tế cũng như nhu cầu đặt hàng của thành phố, theo bà Nguyễn Tố Quyên, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ, Hà Nội đang thúc đẩy mô hình đặt hàng doanh nghiệp giải quyết các bài toán thực tế của thành phố, qua đó doanh nghiệp có thể chủ động đề xuất giải pháp và tham gia triển khai.

“Đầu bài rất rõ, doanh nghiệp nào có đề xuất nội dung nào thì ứng tuyển để triển khai giải quyết các bài toán của thành phố. Đó cũng chính là đặt hàng của thành phố”, bà Quyên cho biết.

Theo lãnh đạo Sở Khoa học và Công nghệ, một trong những vấn đề hiện nay là một số doanh nghiệp chưa có điều kiện tiếp cận đầy đủ các chính sách và cơ chế mà Hà Nội đã ban hành. Do đó, việc hướng dẫn trực tiếp được kỳ vọng giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn về các lĩnh vực có thể tham gia thử nghiệm cũng như các bài toán thành phố đang cần giải quyết. Doanh nghiệp có thể rà soát các lĩnh vực ưu tiên thử nghiệm có kiểm soát đã được thành phố ban hành để xác định những nội dung phù hợp với năng lực và sản phẩm của mình.

Hà Nội đang triển khai cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) trong một số lĩnh vực như công nghệ xanh, thành phố thông minh và kinh tế tầm thấp trên cơ sở các cơ chế được trao trong Luật Thủ đô.

Thành phố cũng định hướng mô hình hợp tác theo hướng Nhà nước tạo cơ chế, định hướng và doanh nghiệp trực tiếp triển khai, qua đó mở rộng hệ sinh thái khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo.

Trong lĩnh vực công nhận doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, Hà Nội áp dụng Quyết định 3578/QĐ-BKHCN ngày 7/11/2025 của Bộ Khoa học và Công nghệ, theo đó đơn giản hóa thủ tục công nhận đối với nhóm doanh nghiệp này.

Theo cơ chế đặc thù của Luật Thủ đô, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo đáp ứng các điều kiện theo quy định có thể được hưởng các ưu đãi về thuế, trong đó có miễn thuế thu nhập doanh nghiệp và miễn thuế thu nhập cá nhân đối với nhân sự chủ chốt trong 5 năm đầu.