2026 có thể là “năm bước ngoặt” cho ngành bán dẫn Việt Nam

Ngành bán dẫn của Việt Nam đang dần bước ra khỏi giai đoạn định hướng và thảo luận chính sách để tiến tới các bước triển khai cụ thể. Cùng với Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, Luật Công nghiệp công nghệ số, được Quốc hội Việt Nam chính thức thông qua ngày 14/6/2025 và có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, với mục tiêu thúc đẩy phát triển ngành công nghiệp số, định hướng công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI) và tài sản số, đã đặt nền móng pháp lý để phát triển ngành bán dẫn.

CHÍNH SÁCH ƯU ĐÃI ĐẦU TƯ ĐẶC THÙ, VƯỢT TRỘI CHO NGÀNH BÁN DẪN

Luật Công nghiệp công nghệ số cùng với một số luật như: Luật Đầu tư, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu,… đã dành những cơ chế hỗ trợ, ưu đãi đặc biệt cho hoạt động công nghiệp bán dẫn.

Chẳng hạn, các dự án nghiên cứu sản xuất sản phẩm bán dẫn với vốn đầu tư chỉ từ 6.000 tỷ đồng sẽ được áp dụng thuế suất 5% trong 37 năm; miễn thuế 6 năm, giảm 50% số thuế phải nộp trong 13 năm tiếp theo; miễn toàn bộ tiền thuê đất, thuê mặt nước của dự án; miễn thuế thu nhập cá nhân cho nhân lực chất lượng cao trong 5 năm; miễn giấy phép lao động và visa 5 năm cho nhân lực chất lượng cao là người nước ngoài…

Theo ông Nguyễn Khắc Lịch, Cục trưởng Cục Công nghiệp Công nghệ thông tin, Bộ Khoa học và Công nghệ, đây là những chính sách ưu đãi đầu tư đặc thù, vượt trội. “Điều này cho thấy Chính phủ Việt Nam đã có tầm nhìn toàn diện, tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà cung ứng quan trọng tham gia vào chuỗi giá trị nội địa”, ông Nguyễn Khắc Lịch nhìn nhận.

Ngày 24/12/2025, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Quyết định số 4386/QĐ-BKHCN quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn (tên giao dịch quốc tế bằng tiếng Anh là Vietnam National Multi-Project Wafer Coordination Center - VNMPW/CC), trực thuộc Cục Công nghiệp công nghệ thông tin. Trung tâm sẽ kết nối các tổ chức nghiên cứu, doanh nghiệp thiết kế chip với nhà máy chế tạo, đóng gói, kiểm thử và các đối tác công nghệ trong và ngoài nước, qua đó hỗ trợ toàn bộ chuỗi sản xuất thử từ thiết kế đến đánh giá chip.

Chia sẻ tại một Hội thảo về xây dựng chính sách và giải pháp thúc đẩy phát triển ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam gần đây, ông Bùi Thanh Minh, Phó Giám đốc Văn phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân, cho rằng việc Việt Nam đẩy mạnh chính sách phát triển bán dẫn diễn ra trong bối cảnh thế giới đang chứng kiến sự trở lại mạnh mẽ của chính sách công nghiệp. Trung Quốc triển khai chương trình “Made in China 2025” với 10 ngành chiến lược, thúc đẩy tự chủ công nghệ cao; Mỹ ban hành các đạo luật như CHIPS Act và IRA nhằm đưa sản xuất công nghệ cao quay trở lại trong nước; châu Âu theo đuổi các sáng kiến công nghiệp 4.0 và đặc biệt là European Chips Act để tăng thị phần chip lên 20% toàn cầu vào năm 2030.

Theo ông Minh, hiện nay sự phụ thuộc quá lớn vào một số trung tâm sản xuất đã được nhìn nhận như một rủi ro chiến lược. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu dịch chuyển, Việt Nam khó có thể đứng ngoài xu thế này. Ngoài ra, suốt 30 - 40 năm qua, mô hình tăng trưởng chủ yếu dựa vào lao động giá rẻ và khai thác tài nguyên đã giúp Việt Nam thoát nghèo, nhưng cũng đang dần bộc lộ giới hạn trong việc nâng cao năng suất và thu nhập.

“Khi dân số bắt đầu già hóa và lợi thế lao động suy giảm, yêu cầu chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức, công nghệ và giá trị gia tăng cao trở nên cấp thiết. Theo lộ trình đã được nhiều nền kinh tế trải qua, sau công nghiệp nhẹ và điện tử, bán dẫn và các công nghệ gắn với AI là bước phát triển tiếp theo mang tính tất yếu, hơn là một lựa chọn mang tính thời điểm”, ông Bùi Thanh Minh cho biết.

KHẲNG ĐỊNH VAI TRÒ TRONG CHUỖI GIÁ TRỊ BÁN DẪN TOÀN CẦU

Việt Nam đã xác định bán dẫn là công nghệ chiến lược, đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, khẳng định vị thế quốc gia. Chia sẻ với các chuyên gia quốc tế, các tập đoàn toàn cầu tại sự kiện SEMI EXPO Vietnam 2025, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Hoàng Phương cho biết Việt Nam hiện có khoảng trên 170 dự án đầu tư nước ngoài trong ngành công nghiệp bán dẫn với tổng vốn đăng ký gần 11,6 tỷ USD. Chuỗi cung ứng bán dẫn Việt Nam chủ yếu tập trung vào hai công đoạn chính: thiết kế chip bán dẫn; đóng gói và kiểm thử chip bán dẫn.

Bà Linda Tan, Chủ tịch Hiệp hội Bán dẫn Đông Nam Á (SEMI SEA), nhấn mạnh Việt Nam đã có một chặng đường phát triển đáng kinh ngạc. Đất nước đã điều chỉnh chính sách, tăng cường cơ sở hạ tầng và đầu tư rất nhiều vào nhân tài. Đây là nền tảng cho một hệ sinh thái bán dẫn sôi động và kết nối toàn cầu.

Cũng tại SEMI EXPO Vietnam 2025, bà Ly Nguyễn, Quản lý tư vấn khu vực châu Á – Thái Bình Dương của Viện Tony Blair vì sự thay đổi toàn cầu (TBI), đánh giá cao ưu thế của Việt Nam khi sở hữu nhiều điều kiện thuận lợi để từng bước khẳng định vai trò trong chuỗi giá trị toàn cầu của ngành bán dẫn. Theo bà, để tiến gần hơn tới mục tiêu trở thành một trung tâm khu vực hoặc có vị thế rõ nét trên bản đồ bán dẫn thế giới, Việt Nam cần bảo đảm sự phối hợp đồng bộ giữa chính sách, năng lực thực thi và mức độ liên kết giữa các chủ thể trong hệ sinh thái, từ Nhà nước, doanh nghiệp đến các cơ sở đào tạo và nghiên cứu.

Theo bà Ly Nguyễn, nếu Việt Nam có thể chuẩn hóa và hài hòa các tiêu chuẩn kỹ thuật của mình với tiêu chuẩn quốc tế, sẽ tạo lợi thế cạnh tranh đáng kể cho các nhà cung ứng trong nước khi muốn trở thành nhà cung cấp cấp một cho các tập đoàn toàn cầu...

Nội dung đầy đủ bài viết được đăng tải trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 5-2026 phát hành ngày 2/2/2026. Kính mời Quý độc giả tìm đọc tại đây:

https://vneconomy.vn/don-doc-tap-chi-kinh-te-viet-nam-so-05-2026.htm