Xây dựng một nhà máy bán dẫn có độ phức tạp ngang với một thành phố thu nhỏ

Việt Nam đã công bố tham vọng trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu, với mục tiêu xây dựng năng lực thiết kế, thử nghiệm, đóng gói và tiến tới hình thành nhà máy bán dẫn trong nước.

Chính phủ xác định bán dẫn là ngành công nghiệp ưu tiên đặc biệt, đồng thời công bố các định hướng chiến lược về phát triển nhân lực, ưu đãi thuế và thu hút đầu tư nhằm tạo nền tảng cho một hệ sinh thái mới.

NGUỒN LỰC VẪN ĐANG RỜI RẠC VÀ CHƯA KẾT NỐI

Theo Quyết định 1018/QĐ-TTg ngày 21/9/2024 phê duyệt Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến 2030, tầm nhìn 2050, Việt Nam đặt mục tiêu có ít nhất 1 nhà máy chế tạo chip bán dẫn quy mô nhỏ vào năm 2030.

Các chuyên gia cho rằng Việt Nam sẽ đối mặt với nhiều bài toán khi xây dựng nhà máy bán dẫn, bao gồm thiếu hụt nguồn nhân lực có kỹ năng cao, chi phí đầu tư ban đầu cực lớn, hạ tầng kỹ thuật và chính sách chưa hoàn thiện, và thiếu các nhà máy chế tạo (Fab).

Theo ông Vũ Văn Sơn, Giám đốc Công ty Cổ phần Điện tử và Tự động hóa INTECH (iSemi), khoảng cách giữa mong muốn đầu tư và khả năng triển khai thực tế vẫn còn lớn. INTECH đã có cơ hội tiếp cận với ngành công nghiệp bán dẫn và liên tục nghiên cứu, xây dựng mạng lưới quan hệ, tìm hiểu sâu hơn về cấu trúc công nghệ của ngành.

“Trong quá trình làm việc, chúng tôi nhận thấy một thực tế. Đó là mặc dù nhiều nhà đầu tư mong muốn tham gia ngành bán dẫn, nhưng các nguồn lực hiện nay vẫn đang rời rạc và chưa được kết nối”, ông Vũ Văn Sơn nói.

Theo ông, việc xây dựng một nhà máy bán dẫn có độ phức tạp ngang với xây dựng một thành phố thu nhỏ, với rất nhiều hệ thống vận hành bên trong và yêu cầu ngặt nghèo về kỹ thuật, nhân lực, tài chính, chuỗi cung ứng, quan hệ quốc tế và đặc biệt là chính sách hỗ trợ từ Chính phủ. “Điều này khiến cho mỗi doanh nghiệp dù có quyết tâm cũng khó có thể tự mình triển khai”, chuyên gia cho biết.

INTECH bắt đầu hình thành ý tưởng “xã hội hóa” trong xây dựng nhà máy bán dẫn, kết nối các nhà đầu tư, chuyên gia, doanh nghiệp công nghệ và các đối tác quốc tế. “Đây có thể không phải là hướng đi duy nhất, nhưng sẽ là một điểm khởi đầu quan trọng cho ngành bán dẫn Việt Nam”, ông Sơn nói.

NẾU KHÔNG CÓ BƯỚC ĐI CỤ THỂ, CƠ HỘI CÓ THỂ TRÔI QUA NHƯ NHIỀU NGÀNH CÔNG NGHIỆP TỪNG BỎ LỠ

Khi tiếp cận thực tế tại Đài Loan, lãnh đạo INTECH ấn tượng mạnh với con đường mà hòn đảo này đã đi qua. Từ một phòng thí nghiệm bán dẫn đơn sơ vào năm 1964, Đài Loan dần xây dựng hệ sinh thái nghiên cứu – sản xuất – thiết kế hoàn chỉnh, tạo nền tảng cho sự ra đời của TSMC và sau đó là vị thế dẫn đầu thế giới về gia công chip.

Hành trình ấy cho thấy mọi quốc gia đều phải bắt đầu từ điểm số không, và điểm khởi đầu đó là yếu tố sống còn nếu muốn bứt phá trong một lĩnh vực công nghệ có nhiều thách thức lớn như bán dẫn.

Đối với Việt Nam, cơ hội hiện nằm ở nhu cầu bán dẫn toàn cầu đang tăng nhanh, chuỗi cung ứng thế giới dịch chuyển nhằm đa dạng hóa khỏi các trung tâm truyền thống, những quốc gia mới nổi được xem như “điểm đến tiềm năng” trong chiến lược mở rộng của các tập đoàn công nghệ. Tuy nhiên, nếu không có một bước đi cụ thể, cơ hội có thể trôi qua như nhiều ngành công nghiệp từng bỏ lỡ.

“Để hình thành một dự án bán dẫn khả thi, chúng ta cần sự kết hợp của nhiều nguồn lực”, ông Sơn nói. “Đầu tiên là sự hỗ trợ mạnh mẽ và dài hạn từ Chính phủ, giống như cách Đài Loan đã hỗ trợ TSMC từ những ngày đầu startup. Tiếp theo là các doanh nghiệp công nghệ trong nước – những đơn vị có khả năng triển khai nhanh và có nhu cầu sử dụng chip lớn, như Viettel, Vingroup hay thậm chí các tập đoàn FDI đang hoạt động tại Việt Nam như Samsung”.

Bên cạnh đó, Việt Nam cần đội ngũ chuyên gia quốc tế am hiểu công nghệ lõi, vì phần lớn công nghệ bán dẫn hiện chưa nằm trong khả năng làm chủ của lực lượng kỹ thuật trong nước. Cùng với đó là hệ sinh thái doanh nghiệp phụ trợ – từ cung cấp vật liệu, thiết bị đến dịch vụ hạ tầng – để tạo ra nền tảng sản xuất ổn định. Đây là những điều kiện mà bất kỳ quốc gia nào muốn phát triển bán dẫn đều phải tích lũy trong thời gian dài.

Quá trình xây dựng một nhà máy bán dẫn, theo các chuyên gia quốc tế mà INTECH làm việc cùng, thường kéo dài tối thiểu năm năm từ khi hình thành ý tưởng đến lúc đưa vào vận hành thử nghiệm. Sau giai đoạn này, nhà máy mới có thể đi vào sản xuất ổn định, mở rộng quy mô và nâng cấp công nghệ theo lộ trình phát triển của ngành.

Mục tiêu kỳ vọng là đến năm 2030, Việt Nam có thể hình thành một nhà máy bán dẫn quy mô vừa hoặc nhỏ, phù hợp với năng lực hiện tại nhưng đủ để tạo nền móng ban đầu. Từ điểm khởi đầu đó, các doanh nghiệp, startup và hệ sinh thái phụ trợ mới có cơ hội phát triển, đóng góp cho ngành bán dẫn trong nước.

Ông Vũ Văn Sơn cho rằng nếu dự án thành công, đó sẽ là kết quả của cả một tập thể lớn các bên liên quan. Nhưng ngay cả khi chưa đạt kỳ vọng, “đó vẫn sẽ là một điểm khởi đầu quan trọng để tạo ra nhiều startup và mô hình mới, đóng góp vào sự phát triển của ngành bán dẫn Việt Nam”.