Niềm tin của người tiêu dùng Mỹ giảm xuống mức thấp nhất kể từ năm 2014 khi giá năng lượng tăng, lạm phát dai dẳng và triển vọng việc làm kém khả quan...

Theo số liệu do tổ chức nghiên cứu kinh tế Conference Board công bố ngày 29/9, chỉ số niềm tin tiêu dùng Mỹ giảm từ 88,6 điểm trong tháng 8 xuống 81,9 điểm trong tháng 9.

Đây là mức thấp nhất kể từ năm 2014, thấp hơn cả mức đáy trong đại dịch Covid-19 và thấp hơn đáng kể so với dự báo 89 điểm của giới chuyên gia.

Niềm tin của người tiêu dùng Mỹ đã giảm 3 tháng liên tiếp, chủ yếu do lo ngại về giá cả cao, cơ hội việc làm và khả năng trang trải chi phí sinh hoạt. Đáng chú ý, lần đầu tiên trong 4 năm kể từ khi Conference Board bổ sung câu hỏi về tài chính cá nhân vào khảo sát, số người đánh giá tình hình tài chính của mình khó khăn vượt số người cho rằng tình hình tốt.

GIÁ CẢ VÀ LÃI SUẤT GÂY SỨC ÉP

Sự bi quan thể hiện trong cả đánh giá về hiện tại lẫn kỳ vọng tương lai. Chỉ số phản ánh nhận định của người tiêu dùng về tình hình kinh doanh và việc làm hiện tại giảm 7,9 điểm, xuống 109,3 điểm. Chỉ số kỳ vọng về thu nhập, kinh doanh và việc làm trong 6 tháng tới cũng giảm 5,9 điểm, còn 63,6 điểm.

Bà Dana Peterson, nhà kinh tế trưởng của Conference Board, cho biết đánh giá của người tiêu dùng về tình hình kinh doanh hiện tại đã chuyển sang tiêu cực lần đầu tiên kể từ tháng 9/2024.

“Người tiêu dùng dự báo tình hình kinh doanh và việc làm sẽ xấu đi trong 6 tháng tới. Họ vẫn kỳ vọng thu nhập gia đình tăng, nhưng mức tăng dự báo thấp hơn so với các khảo sát trước”, bà Peterson nhận xét.

Trong khảo sát được thực hiện từ ngày 1–23/9, người tiêu dùng thường xuyên nhắc đến giá hàng hóa và dịch vụ cao. Số ý kiến đề cập đến giá cả, đặc biệt là giá dầu và xăng, tăng lên mức cao nhất từ trước đến nay, phản ánh đợt tăng mạnh của giá nhiên liệu trong tháng 9.

Một khảo sát riêng của Đại học Michigan cũng ghi nhận xu hướng tương tự. Chỉ số tâm lý tiêu dùng tháng 9 giảm khoảng 7% so với tháng 8, từ 51,7 điểm xuống 48,1 điểm. Dù cao hơn đôi chút so với kết quả sơ bộ 47,8 điểm, đây vẫn là mức thấp nhất trong 4 tháng và thấp hơn 15% so với tháng 1.

Các chỉ số phản ánh đánh giá của người tiêu dùng về tình hình tài chính cá nhân hiện tại và triển vọng trong 1 năm tới đều giảm khoảng 10%. Lo ngại về giá cả cao tiếp tục gia tăng.

Theo bà Joanne Hsu, Giám đốc chương trình khảo sát người tiêu dùng của Đại học Michigan, người tham gia khảo sát ở các khuynh hướng chính trị khác nhau đều nhận thấy triển vọng kinh tế đã xấu đi kể từ đầu năm. So với tháng 1, chỉ số tâm lý tiêu dùng của nhóm ủng hộ Đảng Cộng hòa giảm 20%, còn nhóm ủng hộ Đảng Dân chủ giảm 13%.

Lạm phát dai dẳng là nguyên nhân chính khiến người Mỹ bi quan. Lạm phát tại Mỹ đã vượt mục tiêu 2% của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) trong hơn 5 năm và tiếp tục chịu sức ép từ chiến tranh Mỹ - Iran.

Chiến tranh Mỹ - Iran đã bước sang tháng thứ 8. Việc Iran hạn chế tàu thuyền qua eo biển Hormuz gây gián đoạn nguồn cung năng lượng, đẩy giá nhiên liệu lên cao. Tại Mỹ, giá xăng loại phổ thông hiện bình quân khoảng 4,46 USD/gallon.

Theo Bộ Lao động Mỹ, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 8 tăng 3,4% so với cùng kỳ năm trước, bằng mức tăng của tháng 7. Tuy nhiên, nếu so với tháng liền trước, giá cả tăng nhanh hơn khi CPI tháng 8 tăng 0,4%, còn tháng 7 chỉ tăng 0,1%. Không chỉ nhiên liệu, giá thiết bị gia dụng, dịch vụ sửa chữa ô tô và dịch vụ điện thoại di động cũng tăng lên.

Giá cả tăng khiến người tiêu dùng nâng dự báo lạm phát. Trong khảo sát tháng 9 của Conference Board, mức lạm phát dự báo bình quân của người tham gia là 6,1%, tăng 0,3 điểm phần trăm so với khảo sát tháng 8.

Khảo sát của Đại học Michigan cho thấy người tiêu dùng dự báo lạm phát trong 1 năm tới ở mức 4,6%, tăng từ 4% trong tháng 8. Trước khi chiến tranh Mỹ - Iran bùng phát, mức dự báo hồi tháng 2 chỉ là 3,4%. Dự báo lạm phát trong 5 năm tới cũng tăng nhẹ lên 3,4%, sau 3 tháng liên tiếp ở mức 3,3%.

Trước sức ép lạm phát, trong tháng này, Fed đã tăng lãi suất thêm 0,25 điểm phần trăm, lên biên độ 3,75-4%. Đây là lần tăng đầu tiên kể từ năm 2023. Cơ quan này cũng phát tín hiệu có thể tiếp tục tăng lãi suất trong năm nay, dù Tổng thống Donald Trump nhiều lần kêu gọi hạ lãi suất.

Lãi suất cao hơn có thể khiến người dân phải trả nhiều hơn cho các khoản vay mua nhà, mua ô tô và dư nợ thẻ tín dụng. Những bất định liên quan đến chiến tranh cũng góp phần đẩy lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ và lãi suất vay thế chấp mua nhà lên cao, tạo thêm gánh nặng tài chính cho các hộ gia đình.

Trong khảo sát của Conference Board, tỷ lệ người dự báo lãi suất sẽ tăng trong 12 tháng tới lên tới 68,4%, tăng 5,2 điểm phần trăm so với tháng trước.

Theo dự báo trung vị mới nhất của các quan chức Fed, phải đến năm 2029, lạm phát đo bằng chỉ số giá chi tiêu tiêu dùng cá nhân (PCE) mới trở về mục tiêu 2%. Cục Phân tích Kinh tế Mỹ dự kiến công bố số liệu PCE tháng 8 vào ngày 30/9. Fed chi nhánh Cleveland ước tính chỉ số này tăng 3,9% so với cùng kỳ năm trước.

LO NGẠI VỀ VIỆC LÀM VÀ CHI TIÊU CUỐI NĂM

Bên cạnh giá cả và chi phí vay, người tiêu dùng còn lo lắng hơn về khả năng tìm việc. Khảo sát của Conference Board cho thấy tỷ lệ người nhận định việc làm dồi dào chỉ còn cao hơn 1,7 điểm phần trăm so với tỷ lệ người cho rằng khó tìm việc. Khoảng cách này thu hẹp 2,5 điểm phần trăm so với tháng trước, cho thấy người dân đánh giá thị trường lao động kém thuận lợi hơn.

Số liệu do Cục Thống kê Lao động Mỹ công bố ngày 29/9 cũng cho thấy nhu cầu tuyển dụng giảm. Trong tháng 8, số vị trí việc làm còn trống giảm 256.000, xuống 7,08 triệu, thấp hơn mức dự báo 7,2 triệu. Mức giảm chủ yếu ở nhóm dịch vụ chuyên môn và kinh doanh, cùng các ngành liên quan đến y tế.

Tuy nhiên, các số liệu khác chưa cho thấy thị trường lao động suy yếu mạnh như tâm lý của người tiêu dùng. Số người được tuyển dụng tăng nhẹ trong tháng 8, số người chủ động nghỉ việc gần như không đổi, còn số người bị sa thải giảm nhẹ.

Nền kinh tế Mỹ cũng tạo thêm 162.000 việc làm trong tháng 8, sau mùa hè tuyển dụng yếu. Tỷ lệ thất nghiệp giữ ở mức 4,1%, dù một phần là do nhiều người đã ngừng tìm việc trong những tháng trước và không còn được tính vào lực lượng lao động.

Trong khi đó, tiền lương tăng chậm khiến người lao động khó theo kịp chi phí sinh hoạt. Tiền lương bình quân theo giờ tháng 8 tăng 3,1% so với cùng kỳ năm trước, mức tăng thấp nhất kể từ tháng 5/2021.

Theo hãng nghiên cứu Pantheon Macroeconomics, niềm tin tiêu dùng giảm gần đây nhiều khả năng phản ánh gánh nặng gia tăng đối với các hộ gia đình khi giá xăng và các nhiên liệu khác đi lên.

Ông Jeffrey Roach, nhà kinh tế trưởng của công ty LPL Financial, cho biết người Mỹ cảm thấy việc làm khó kiếm hơn và đang giảm dự định mua nhà, ô tô cùng các mặt hàng giá trị lớn.

Điều này phát đi tín hiệu đáng lo ngại đối với chi tiêu trong mùa mua sắm cuối năm, dù số liệu sa thải chưa cho thấy doanh nghiệp cắt giảm nhân sự mạnh như mức độ bi quan của người dân.

Sự bất mãn về giá cả và thu nhập cũng đặt ra thách thức cho Tổng thống Trump và Đảng Cộng hòa trước cuộc bầu cử Quốc hội giữa nhiệm kỳ vào tháng 11, khi đảng này tìm cách duy trì quyền kiểm soát Quốc hội.