Diễn đàn Đổi mới sáng tạo Việt Nam toàn cầu được tổ chức tại Singapore (VGIC 2025) mới đây đã thu hút và quy tụ 100 nhà sáng tạo trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo từ 20 quốc gia trên thế giới. Việc tạo nên mạng lưới hợp tác trao đổi kinh nghiệm khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và đầu tư toàn cầu, theo ông, có ý nghĩa như thế nào với Việt Nam trong việc thúc đẩy những ngành công nghệ lõi, công nghệ mũi nhọn như bán dẫn, AI…?

Trong giai đoạn phát triển bứt phá sắp tới, Việt Nam cần học hỏi và tiếp thu kinh nghiệm từ các cường quốc công nghệ đã đi trước. Việc hợp tác và chuyển giao công nghệ “phần cứng” từ các tập đoàn lớn phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Tuy nhiên, nguồn chất xám từ kiều bào, những “bộ não công nghệ” Việt Nam ở nước ngoài, là nguồn lực quý giá có thể khai thác và huy động để thúc đẩy sự phát triển khoa học và công nghệ trong nước. Tôi tin rằng việc chuyển giao nguồn lực này sẽ dễ dàng hơn nhiều so với việc chuyển giao công nghệ phần cứng.

Việc quy tụ các chuyên gia Việt Nam trên toàn cầu tại sự kiện VGIC 2025 ở Singapore là một bước đệm quan trọng để thúc đẩy quá trình chuyển giao chất xám. Khi các chuyên gia chưa thể kết nối mạnh mẽ trực tiếp với Việt Nam do khoảng cách địa lý, việc họ gặp gỡ và trao đổi ở cấp độ khu vực, gần Việt Nam, là một bước tiến đáng kể, giúp họ đến gần hơn với đất nước và mở ra cơ hội hợp tác đa ngành.

Sự hiện diện của họ tại VGIC 2025 tạo cơ hội để họ tiếp xúc với những người Việt Nam đang hoạt động trong lĩnh vực đổi mới sáng tạo, lắng nghe những câu chuyện đang diễn ra tại quê hương, từ đó khơi dậy lòng tự hào dân tộc và khát khao cống hiến.

Từ những ý nghĩa như vậy, việc kết nối kinh nghiệm và kiến thức của cộng đồng tri thức người Việt ở Singapore với Việt Nam trong thời gian tới sẽ như thế nào?

Lấy kinh nghiệm từ VGIC 2025 và trên đà sự kiện đang được các cơ quan truyền thông lan tỏa, Ban Liên lạc cộng đồng người Việt Nam tại Singapore quyết tâm đẩy mạnh hoạt động kết nối các chuyên gia, nhà khoa học và nhà đổi mới sáng tạo tại Singapore. Chúng tôi hướng đến việc xây dựng cầu nối không chỉ giữa các chuyên gia tại chỗ, mà còn với những người di chuyển trong khu vực, như những chuyên gia Việt Nam tham gia hội thảo hoặc công tác ngắn ngày tại Singapore.

Yếu tố then chốt là thiết lập một kênh kết nối hiệu quả, nơi mọi thành viên trong cộng đồng tri thức có thể dễ dàng nhận diện và liên hệ với nhau, biết được năng lực và lĩnh vực chuyên môn của từng người. Dù ai cũng có công việc riêng bận rộn, tôi tin rằng khi được khơi dậy lòng tự hào dân tộc, các chuyên gia trí thức sẽ sẵn lòng đoàn kết, chia sẻ kiến thức và kinh nghiệm, đóng góp thiết thực cho sự phát triển của quê hương.

Không phải bây giờ Việt Nam mới chủ động gắn kết với trí thức người Việt trên toàn cầu, theo ông, để những kết nối này có hiệu quả, chúng ta cần có những cơ chế, chính sách  đặc biệt gì để thúc đẩy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của Việt Nam?

Việc tạo dựng các kết nối mới chỉ là bước khởi đầu. Đối với những nhà khoa học, đặc biệt là các chuyên gia thành danh ở nước ngoài, động lực để họ cống hiến cho sự phát triển khoa học công nghệ nằm ở sự quan tâm và lắng nghe từ các cấp lãnh đạo và nhà hoạch định chính sách của Việt Nam, liệu những ý kiến và sáng kiến của họ có thực sự được coi trọng?

Một yếu tố quan trọng khác là việc chia sẻ và cập nhật thông tin trong nước. Việt Nam, từ cấp quốc gia đến địa phương, đang đối mặt với những thách thức lớn nào trong lĩnh vực nghiên cứu và đổi mới sáng tạo? Liệu có một “ngân hàng bài toán” tổng hợp và cập nhật những thách thức này, tạo điều kiện cho các chuyên gia trên toàn thế giới tiếp cận và đề xuất giải pháp? Liệu có một nền tảng dữ liệu cho phép các chuyên gia kết nối, tìm kiếm và cùng nhau giải quyết các vấn đề của Việt Nam?

Việc ghi nhận xứng đáng cho những đóng góp chất xám của các chuyên gia là điều cần thiết. Như người ta thường nói, một nhà lãnh đạo giỏi sẽ xác định đúng vấn đề, người thực thi giỏi sẽ tìm ra cách giải quyết. Những “bài toán” từ Việt Nam cũng sẽ được hưởng lợi từ sự phản biện và góc nhìn đa chiều của các chuyên gia nước ngoài.

Để khuyến khích sự kết nối mạnh mẽ hơn từ cộng đồng kiều bào làm khoa học và công nghệ, việc tạo điều kiện thuận lợi cho họ nhập cảnh và xuất cảnh Việt Nam là rất quan trọng. Ví dụ, thiết lập một kênh ưu tiên xuất nhập cảnh dành cho các chuyên gia, tương tự như thẻ APEC dành cho doanh nhân, sẽ giúp tiết kiệm thời gian quý báu của họ. Thời gian chờ đợi tại các cửa khẩu như Nội Bài hay Tân Sơn Nhất thực sự là một chi phí lớn đối với những chuyên gia cao cấp, lãng phí tài năng và tâm huyết của họ cho đất nước.

Nếu đặt sự kết nối, hợp tác và phát triển giữa cộng đồng người Việt ở Singapore trong dòng chảy quan hệ hợp tác giữa Việt Nam – Singapore, thì ông có những đề xuất gì cụ thể hơn để thúc đẩy sự hợp tác trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giữa hai nước?

Trong giai đoạn sắp tới, khi quan hệ Việt Nam - Singapore được nâng lên tầm cao mới, đối tác chiến lược toàn diện, tôi hy vọng sẽ có nhiều hơn nữa các hoạt động trao đổi kinh nghiệm và chuyên gia giữa hai quốc gia. Đặc biệt, tôi mong muốn thúc đẩy sự kết nối mạnh mẽ giữa giới trí thức trong nước và cộng đồng chuyên gia Việt Nam tại Singapore, những người đang hoạt động trong lĩnh vực chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, nghiên cứu và ứng dụng khoa học, công nghệ.

Nhờ vị trí địa lý thuận lợi, sự giao thương và đi lại giữa Việt Nam và Singapore diễn ra vô cùng sôi động. Cộng đồng người Việt Nam làm việc tại Singapore thường xuyên về nước công tác hoặc thăm gia đình, do đó họ nắm bắt rất sát sao nhịp sống và nhu cầu thực tế của Việt Nam.

Trong các hình thức hợp tác, tôi đặc biệt nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đào tạo và bồi dưỡng chuyên môn cho thế hệ chuyên gia trẻ Việt Nam. Việc tạo điều kiện cho họ được làm việc và hợp tác nghiên cứu với các chuyên gia hàng đầu tại Singapore sẽ mang lại giá trị vô cùng to lớn.

Ngoài ra, mỗi trường đại học, cơ sở đào tạo hoặc doanh nghiệp nên có một “Đại sứ Đổi mới sáng tạo”. Nhân tố này sẽ đóng vai trò cầu nối, mang những “bài toán” của tổ chức mình đến với cộng đồng chuyên gia trong và ngoài nước, từ đó tìm kiếm những giải pháp tối ưu.