Rosatom dự kiến xây dựng thêm 4 nhà máy điện hạt nhân nổi tại Nga, sau khi nhà máy Akademik Lomonosov đi vào vận hành tại vùng Viễn Đông. Cùng với việc phát triển các lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) thế hệ mới, tập đoàn này đặt mục tiêu đưa công nghệ điện hạt nhân nổi ra thị trường quốc tế từ năm 2030…

Theo hãng thông tấn Interfax, kế hoạch xây dựng thêm 4 nhà máy điện hạt nhân nổi được Tập đoàn năng lượng hạt nhân quốc gia Nga Rosatom công bố trong bối cảnh Nga đẩy mạnh phát triển các giải pháp cung cấp điện cho những khu vực xa xôi và các tổ hợp công nghiệp có nhu cầu năng lượng lớn.

Bên cạnh nhà máy Akademik Lomonosov đang vận hành tại thành phố Pevek, Rosatom đang triển khai các tổ máy điện nổi sử dụng lò phản ứng RITM-200S để cung cấp điện cho cụm khai thác đồng tại Chukotka, đồng thời mở rộng phát triển công nghệ SMR phục vụ các dự án trong nước và thị trường quốc tế.

LÒ PHẢN ỨNG THẾ HỆ MỚI PHỤC VỤ CÁC TỔ HỢP CÔNG NGHIỆP

Tập đoàn năng lượng hạt nhân quốc gia Nga Rosatom đang mở rộng phát triển công nghệ điện hạt nhân nổi, trong đó có các tổ máy sử dụng lò phản ứng RITM-200S nhằm cung cấp điện cho những khu vực xa xôi và các cơ sở công nghiệp có nhu cầu năng lượng lớn.

Theo thông tin do Rosatom công bố, nhà máy ZiO-Podolsk thuộc Vùng cơ khí chế tạo của tập đoàn đã hoàn thành chế tạo tổ máy lò phản ứng RITM-200S thứ hai dành cho tổ máy điện nổi PEB-106. Thiết bị này được thiết kế để cung cấp điện cho một cụm khai thác đồng quy mô lớn tại Khu tự trị Chukotka, vùng Viễn Đông của Nga.

Tổ máy đã vượt qua các thử nghiệm thủy lực nhằm kiểm tra độ tin cậy, đồng thời hoàn tất công đoạn lắp ráp kiểm tra để xác nhận các bộ phận và chi tiết đáp ứng yêu cầu thiết kế. Tổ máy PEB-106 được trang bị hai lò phản ứng RITM-200S. Tổ máy đầu tiên được chế tạo vào tháng 5/2026 và đã được chuyển đến nhà máy đóng tàu để chuẩn bị lắp đặt vào thân tổ máy điện nổi.

 Năm 2026 là một năm mang tính bước ngoặt đối với đội ngũ cơ khí chế tạo của ZiO-Podolsk. Lần đầu tiên, chúng tôi chế tạo hoàn chỉnh một bộ thiết bị lò phản ứng RITM dành cho nhà máy điện hạt nhân nổi, cung cấp năng lượng cho một cụm công nghiệp ở miền Bắc nước Nga. Đây là bước tiến quan trọng đối với sự phát triển của điện hạt nhân mô-đun nhỏ trên toàn cầu. Nhà máy cũng lập kỷ lục trong năm nay: chỉ trong chưa đầy một năm, chúng tôi đã chế tạo được bốn tổ máy thuộc dòng RITM và đang tiếp tục sản xuất thêm năm tổ máy. 

Ông Anton Lebedev.  Giám đốc ZiO-Podolsk.

RITM-200 là dòng lò phản ứng hàng hải thế hệ mới của Nga, ban đầu được phát triển phục vụ đội tàu phá băng hạt nhân. Theo Rosatom, thiết kế này giúp thiết bị nhỏ gọn hơn 1,5 lần và có công suất lớn hơn đáng kể so với các thế hệ trước.

Công nghệ RITM-200 đã được ứng dụng trên các tàu phá băng hạt nhân thế hệ mới của Nga, gồm Arktika, Ural, Sibir và Yakutia. Đến nay, 16 tổ máy thuộc dòng RITM đã được sản xuất, trong đó 8 tổ máy đang vận hành trên các tàu phá băng. Ngoài ra, 12 tổ máy khác đang ở những giai đoạn chế tạo khác nhau.

Việc phát triển các tổ máy điện nổi dựa trên công nghệ này được xem là hướng đi nhằm mở rộng ứng dụng năng lượng hạt nhân tại những khu vực có điều kiện địa lý và hạ tầng năng lượng đặc thù.

“PIN XANH” CUNG CẤP ĐIỆN LIÊN TỤC TRONG NHIỀU THẬP KỶ

Một trong những lợi thế được Rosatom nhấn mạnh là khả năng triển khai các tổ máy điện hạt nhân nổi tại những khu vực xa lưới điện, nơi việc xây dựng nhà máy điện hạt nhân trên đất liền gặp nhiều khó khăn.

Các tổ máy điện nổi có thể cung cấp điện cho cơ sở khai thác khoáng sản, tổ hợp công nghiệp và khu dân cư. Với khả năng vận hành liên tục trong thời gian dài, không phụ thuộc trực tiếp vào điều kiện thời tiết, loại hình nguồn điện này được Rosatom ví như một “pin xanh” phục vụ các khu vực có nhu cầu năng lượng ổn định.

Một dự án tiêu biểu là nhà máy điện hạt nhân nổi Akademik Lomonosov, hiện hoạt động tại thành phố Pevek thuộc Khu tự trị Chukotka. Đây là nhà máy điện hạt nhân nổi đầu tiên trên thế giới, bắt đầu vận hành từ năm 2020 và đã sản xuất gần 1,4 tỷ kWh điện trong giai đoạn hoạt động được Rosatom đề cập.

Akademik Lomonosov là dự án đầu tiên trong dòng tổ máy phát điện công suất nhỏ có khả năng vận chuyển. Nhà máy được thiết kế để phục vụ các khu vực Viễn Bắc và Viễn Đông của Nga, nơi điều kiện tự nhiên khắc nghiệt khiến việc xây dựng các cơ sở năng lượng quy mô lớn trên đất liền trở nên khó khăn.

Tổ máy này sử dụng hai lò phản ứng nước áp lực KLT-40S, mỗi lò có công suất điện tối đa 35 MW. Tổng công suất điện của nhà máy đạt 70 MW, đồng thời có khả năng cung cấp 50 Gcal nhiệt mỗi giờ trong chế độ vận hành định mức.

Thông số thiết kế được công bố cho thấy công suất này đủ đáp ứng nhu cầu năng lượng của một thành phố có khoảng 100.000 dân. Nhà máy còn có thể được sử dụng để khử mặn nước biển, với công suất thiết kế lên tới 240.000 m3 nước ngọt mỗi ngày.

Tổ máy điện nổi Akademik Lomonosov dài 144 m, rộng 30 m, có lượng giãn nước 21.500 tấn. Dự án được khởi động năm 2007, lò phản ứng đầu tiên bắt đầu phát điện vào tháng 12/2018, trước khi nhà máy đi vào vận hành tại Chukotka.

Theo kế hoạch được công bố trước đó, nhà máy điện hạt nhân nổi này sẽ tiếp tục cung cấp điện cho Pevek và khu vực Chukotka, đồng thời thay thế một phần công suất của Nhà máy điện hạt nhân Bilibino khi cơ sở này ngừng hoạt động. Việc duy trì nguồn điện ổn định được kỳ vọng tạo điều kiện cho phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương và hỗ trợ các hoạt động công nghiệp gắn với cảng Pevek.

NGA DỰ KIẾN XÂY THÊM BỐN NHÀ MÁY ĐIỆN HẠT NHÂN NỔI

Trên cơ sở kinh nghiệm vận hành Akademik Lomonosov, Rosatom có kế hoạch mở rộng đội ngũ nhà máy điện hạt nhân nổi tại Nga.

Theo hãng thông tấn Interfax, phát biểu tại diễn đàn “Bắc Cực - Các khu vực”, ông Azamat Khochuyev, Giám đốc bộ phận phát triển Tuyến đường biển phương Bắc và Bắc Cực của Rosatom, cho biết tập đoàn dự kiến xây dựng thêm bốn nhà máy điện hạt nhân nổi.

Nhà máy điện hạt nhân nổi Akademik Lomonosov đã hoạt động tại Pevek trong vài năm qua, bảo đảm cung cấp điện cho thành phố và chứng minh được hiệu quả. Chúng tôi đang có kế hoạch xây dựng thêm bốn nhà máy tương tự.  

Ông Azamat Khochuyev   Giám đốc bộ phận phát triển Tuyến đường biển phương Bắc và Bắc Cực của Rosatom

Theo ông Khochuyev, mô hình này mang lại sự linh hoạt trong lựa chọn địa điểm lắp đặt, có thể giúp giảm chi phí và cung cấp điện với mức giá cạnh tranh. Những đặc điểm này đặc biệt có ý nghĩa đối với các khu vực xa xôi, nơi nhu cầu năng lượng gia tăng nhưng việc phát triển hạ tầng điện truyền thống gặp nhiều trở ngại.

Bên cạnh các dự án phục vụ khu dân cư, Rosatom đang triển khai dự án bốn tổ máy điện nổi với tổng công suất 424 MW để cung cấp điện cho tổ hợp khai thác và tuyển quặng đồng Baimsky. Theo kế hoạch được Interfax dẫn lại, tổ máy đầu tiên dự kiến đi vào vận hành năm 2028 và tổ máy thứ tư vào năm 2031.

Dự án PEB-106 sử dụng hai lò phản ứng RITM-200S cũng nằm trong định hướng đưa điện hạt nhân nổi trở thành nguồn cung cấp năng lượng cho các hoạt động khai thác khoáng sản quy mô lớn tại Chukotka. Rosatom coi đây là dự án năng lượng “xanh” đầu tiên trên thế giới phục vụ sản xuất công nghiệp dựa trên một tổ máy điện nổi.

Song song với việc phát triển các tổ máy hiện tại, tập đoàn Nga đang nghiên cứu thế hệ nhà máy điện hạt nhân nổi tiếp theo. Thiết kế tổ máy điện nổi tối ưu hóa (OFPU) dự kiến sử dụng hai lò phản ứng RITM-200M với tổng công suất 100 MW, hướng tới giảm kích thước và nâng cao công suất so với thế hệ tiền nhiệm.

THAM VỌNG ĐƯA CÔNG NGHỆ ĐIỆN HẠT NHÂN NỔI RA THỊ TRƯỜNG QUỐC TẾ

Ngoài thị trường trong nước, Rosatom đang hướng tới xuất khẩu công nghệ điện hạt nhân nổi. Tháng 5/2025, ông Andrey Nikipelov, Phó Tổng giám đốc tập đoàn, cho biết Rosatom đặt mục tiêu cung cấp các nhà máy điện hạt nhân nổi ra nước ngoài từ năm 2030.

Tuy nhiên, thị trường này đang thu hút sự quan tâm của nhiều quốc gia. Theo thông tin được Interfax dẫn lại từ Rosatom, hơn 80 dự án nhà máy điện hạt nhân công suất nhỏ đã được các nước công bố. Rosatom xác định Hàn Quốc, Đan Mạch, Mỹ và Indonesia là những đối thủ cạnh tranh đáng chú ý, trong khi Trung Quốc được đánh giá là đối thủ gần nhất trong lĩnh vực này.

Về phía Nga, Vùng cơ khí chế tạo của Rosatom đảm nhiệm vai trò cung cấp thiết bị cho các dự án điện hạt nhân được xây dựng theo thiết kế của Nga, đồng thời phát triển các giải pháp tích hợp cho lĩnh vực năng lượng, dầu khí và những ngành công nghiệp khác. Chuỗi sản xuất các tổ máy RITM có sự tham gia của nhiều doanh nghiệp, từ đơn vị thiết kế lò phản ứng, nhà máy chế tạo phôi rèn kim loại đến cơ sở chế tạo và kiểm tra thân lò.

Việc xây dựng được chuỗi cung ứng thiết bị trong nước, kết hợp với kinh nghiệm vận hành Akademik Lomonosov, tạo nền tảng để Rosatom tiếp tục phát triển các dự án điện hạt nhân nổi. Dù vậy, khả năng mở rộng mô hình này trên thị trường quốc tế sẽ phụ thuộc vào hiệu quả kinh tế, yêu cầu an toàn hạt nhân, cơ chế cấp phép và nhu cầu thực tế của từng thị trường.

Với Nga, điện hạt nhân nổi không chỉ là một giải pháp cung cấp điện cho những vùng xa xôi, mà còn được định hướng trở thành nguồn năng lượng phục vụ các tổ hợp công nghiệp lớn và một sản phẩm công nghệ có tiềm năng xuất khẩu trong những năm tới.