Được giới người nổi tiếng ca ngợi và truyền thông tung hô như "phép màu" giảm cân, các loại thuốc thuộc nhóm GLP-1 như Ozempic, Wegovy hay Mounjaro đã tạo nên cơn sốt giảm cân toàn cầu...

Những loại thuốc giảm cân thế hệ mới đầy sức mạnh này, vốn được nhiều người nổi tiếng ca ngợi vì hiệu quả thay đổi vóc dáng ngoạn mục, thực chất không phát huy tác dụng với tất cả mọi người.

Đằng sau những con số ấn tượng về hiệu quả trung bình, có tới 1/3 người tham gia thử nghiệm lâm sàng gần như không giảm được cân nặng đáng kể - một thực tế đang khiến giới khoa học đau đầu tìm lời giải, và khiến không ít người tiêu dùng cảm thấy vỡ mộng.

Ozempic, thuốc điều trị tiểu đường tuýp 2, và Wegovy, được cấp phép cho mục đích giảm cân, đều chứa hoạt chất semaglutide, có tác dụng mô phỏng một loại hormone tự nhiên trong cơ thể con người mang tên GLP-1. Những loại thuốc này giúp làm chậm tốc độ tiêu hóa thức ăn khỏi dạ dày, ức chế cảm giác thèm ăn và tăng cường sản xuất insulin - nhờ đó giúp nhiều người giảm cân hiệu quả.

Mounjaro và Zepbound, hai cái tên hiện cũng đã trở nên vô cùng quen thuộc, thậm chí còn mang lại hiệu quả giảm cân mạnh mẽ hơn nữa. Cả hai loại thuốc này đều chứa hoạt chất tirzepatide, có khả năng mô phỏng cùng lúc cả GLP-1 lẫn một loại hormone khác.

Sức hút xoay quanh nhóm thuốc "GLP-1" này khó có thể bị bỏ qua: các loại thuốc này liên tục xuất hiện trên các mặt báo, với kết quả thử nghiệm lâm sàng cho thấy chúng có thể giúp người tham gia giảm trung bình từ 15% đến 20% trọng lượng cơ thể.

Tuy nhiên, không phải ai cũng trải nghiệm được những lợi ích đó. Tùy thuộc vào loại thuốc và liều lượng sử dụng, có từ 9% đến một phần ba số người tham gia thử nghiệm lâm sàng chỉ giảm được dưới 5% trọng lượng cơ thể.

Hiện các nhà nghiên cứu đang nỗ lực tìm hiểu nguyên nhân của tình trạng này - điều mà theo họ có thể giúp bác sĩ điều chỉnh việc sử dụng thuốc phù hợp hơn với từng bệnh nhân, tối ưu hóa hiệu quả chi phí và giảm thiểu tác dụng phụ.

KHÔNG PHẢI AI CŨNG CÓ THỂ ĐÁP ỨNG THUỐC GIẢM CÂN

Giáo sư Alexander Miras, chuyên gia về béo phì tại Đại học Ulster, cho biết hiệu quả của thuốc không thể đổ lỗi cho bệnh nhân. "Nếu thuốc không làm giảm cảm giác đói và lượng thức ăn nạp vào đối với một người nào đó, thì đơn giản là thuốc sẽ không phát huy tác dụng," ông cho biết.

Hiện tại, nguyên nhân dẫn đến sự khác biệt trong phản ứng với thuốc vẫn chưa được làm rõ. "Nói ngắn gọn, chúng tôi thực sự chưa biết vì sao một số người lại không đáp ứng với thuốc," ông Miras chia sẻ.

Ông cho biết các nghiên cứu trước đây cho thấy những yếu tố như động lực cá nhân, trí thông minh, trình độ học vấn hay điều kiện kinh tế - xã hội không phải là yếu tố dự đoán được cách bệnh nhân phản ứng với thuốc GLP-1.

Nhưng một số đặc điểm khác thì có thể có ảnh hưởng. "Chẳng hạn, chúng tôi biết rằng độ tuổi có vai trò nhất định - người lớn tuổi thường giảm cân ít hơn. Giới tính cũng có ảnh hưởng - nam giới thường giảm cân ít hơn nữ giới," ông Miras cho biết. "Và những người mắc bệnh tiểu đường tuýp 2 thường giảm cân ít hơn so với những người không mắc bệnh này".

Tiến sĩ Mahesh Umapathysivam, chuyên gia nội tiết kiêm nhà nghiên cứu lâm sàng tại Đại học Adelaide, Australia, cho biết hoàn toàn có khả năng hormone cũng đóng vai trò nhất định trong việc này.

"Ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy estrogen có thể làm thay đổi phản ứng của cơ thể đối với GLP-1. Chúng ta thấy rõ điều này qua sự khác biệt giữa phản ứng ở nam giới và nữ giới. Bên cạnh đó, một số nghiên cứu sinh lý học cũng cho thấy giai đoạn của chu kỳ kinh nguyệt cũng có thể ảnh hưởng đến phản ứng với GLP-1," ông cho biết.

Bên cạnh đó còn có yếu tố di truyền. Một nghiên cứu gần đây đã chỉ ra vai trò tiềm năng của một biến thể di truyền ảnh hưởng đến các thụ thể trong não bộ - nơi các loại thuốc này phát huy tác dụng.

"Chúng tôi phát hiện những người mang biến thể di truyền này giảm cân nhiều hơn trung bình khoảng 0,76kg (1,6 pound), còn những người mang hai bản sao của biến thể này thì mức chênh lệch còn tăng gấp đôi," ông Adam Auton, Phó Chủ tịch phụ trách di truyền học con người tại Viện Nghiên cứu 23andMe, đồng thời là tác giả chính của nghiên cứu, cho biết.

"Đối với những người mang hai bản sao biến thể, con số này chiếm khoảng 10% mức cân nặng mà người dùng có thể kỳ vọng giảm được khi sử dụng các loại thuốc này."

Ông Umapathysivam cùng các cộng sự gần đây cũng đã công bố một nghiên cứu về hai biến thể di truyền ảnh hưởng đến quá trình sản xuất một loại enzyme có tên PAM, vốn có vai trò điều chỉnh nhiều loại hormone, bao gồm cả GLP-1. Nhóm nghiên cứu phát hiện những người mang các biến thể này có xu hướng "đề kháng" với GLP-1.

"Tình trạng đề kháng GLP-1 đơn giản có nghĩa là cùng một lượng GLP-1 nhất định sẽ có tác động yếu hơn lên cơ thể," ông Umapathysivam giải thích. "Điều này đồng nghĩa với việc, đối với những người có tình trạng đề kháng, cùng một liều GLP-1 nhất định có thể dẫn đến mức giảm cân ít hơn, khả năng hạ đường huyết kém hơn, giảm tiết insulin ít hơn, hoặc làm chậm quá trình tiêu hóa thức ăn ở dạ dày kém hiệu quả hơn".

Dù đã có nhiều nghiên cứu mới xuất hiện, hiện vẫn chưa thể dự đoán chính xác ai sẽ đáp ứng tốt với các loại thuốc tiêm giảm cân này và ai thì không.

Tuy nhiên, vẫn có những lý do để người bệnh giữ hy vọng. Hàng loạt loại thuốc mới đầy hứa hẹn khác cũng đang trong quá trình phát triển. "Một lựa chọn khác là chuyển bệnh nhân sang sử dụng một loại thuốc không thuộc nhóm GLP-1 có tên Mysimba (tên thương mại tại Anh của Contrave).

Loại thuốc này cũng tác động lên cùng khu vực trong não bộ, nhưng theo một cơ chế hơi khác, vì vậy có thể đáng để thử nghiệm," ông Miras cho biết. "Loại thuốc này hiện chưa được cung cấp trong hệ thống y tế công NHS, mà chỉ có tại các cơ sở y tế tư nhân".

Còn đối với những người gần như không giảm được cân dù đã sử dụng thuốc GLP-1, thông điệp ở đây khá rõ ràng. "Đây không phải lỗi của bạn, và cũng không phải lỗi của thuốc, đây đơn thuần chỉ là vấn đề may rủi," ông Miras chia sẻ. "Tôi từng gặp những trường hợp như vậy trước đây, dù không quá phổ biến, nhưng điều này hoàn toàn có thể xảy ra".