Tháng 10 thường là giai đoạn dòng tiền ưu tiên cổ phiếu vốn hóa lớn, trong khi nhóm vừa và nhỏ chịu áp lực lớn hơn khi thị trường điều chỉnh.

Thị trường chứng khoán Mỹ tăng điểm trong tuần vừa qua nhờ lực đẩy từ nhóm công nghệ, trong bối cảnh nhà đầu tư chờ khởi động mùa báo cáo tài chính quý III và số liệu lạm phát trong tuần tới. Tính chung cả tuần, Nasdaq tăng 0,6%, Dow Jones tăng 0,9% và S&P 500 tăng khoảng 1,2%.

Đối với thị trường trong nước, VN-Index giảm ba tuần liên tiếp, nằm trong chuỗi giảm 4/5 tuần gần đây. Chốt tuần, VN-Index dừng ở 1.735,09 điểm, giảm 2,62 điểm (-0,15%), dưới áp lực từ các cổ phiếu lớn như VHM (-3,2 điểm), FPT (-1,6 điểm) và nhóm cổ phiếu ngân hàng như BID, SHB, ACB, VCB.

Với mức giảm này, VN-Index đã giảm 2,8% kể từ đầu năm và bị bỏ lại khá xa so với chỉ số chứng khoán toàn cầu (+12,6%).

Thanh khoản toàn thị trường bình quân đạt 20.022 tỷ đồng, tăng 15,4% so với tuần trước, trong đó thanh khoản khớp lệnh cũng tăng 8,6%, lên 14.211 tỷ đồng. Theo thống kê, thanh khoản kể từ đầu tháng 10 giảm 13% so với tháng 9 và giảm 45% so với cùng kỳ, còn 20.056 tỷ đồng. Kể từ đầu năm, thanh khoản toàn thị trường đạt 25.282 tỷ đồng, giảm 12,5% so với mức bình quân năm 2025 và giảm 14,5% so với cùng kỳ.

Nhận định về diễn biến thị trường, Chứng khoán MBS cho rằng bước vào quý IV/2026, áp lực lên mặt bằng giá vẫn hiện hữu do rủi ro từ thị trường năng lượng quốc tế, sự gián đoạn chuỗi cung ứng, cùng nhu cầu đẩy mạnh đầu tư công và tiêu dùng dịp cuối năm. Bộ Tài chính cập nhật hai kịch bản lạm phát năm 2026, với mức tăng trong khoảng 4,5% và 4,8%. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam dự báo lạm phát bình quân năm 2026 tăng trong khoảng 4,5-5,0%. Các tổ chức quốc tế dự báo lạm phát bình quân của Việt Nam tăng khoảng 4,2-5,5%.

Dù chặng đường quý IV còn đối mặt với nhiều thách thức từ lạm phát và biến động địa chính trị, tinh thần tăng tốc, quyết liệt giải ngân vốn đầu tư công và gỡ vướng thể chế sẽ là nền tảng vững chắc để nền kinh tế hoàn thành ở mức cao nhất các mục tiêu năm 2026, tạo đà bứt phá cho giai đoạn tiếp theo.

Việc kết hợp giữa các chính sách kích thích kinh tế ngắn hạn như đầu tư công, giảm chi phí vốn, hỗ trợ thuế và cải cách thể chế dài hạn như sửa Luật Chứng khoán, gỡ vướng pháp lý dự án sẽ tạo ra đòn bẩy kép, vừa bảo đảm mục tiêu tăng trưởng GDP năm 2026, vừa củng cố niềm tin dòng tiền trên thị trường tài chính trong chu kỳ tới.

Yếu tố mùa vụ và triển vọng thị trường tháng 10, hiệu suất của VN-Index không tốt. Trong 10 năm qua, thị trường giảm bình quân hơn 2% và bốn năm liên tiếp, kể từ năm 2022 đến nay, thị trường đều giảm điểm. Áp lực từ lạm phát chi phí đẩy cùng mặt bằng lãi suất đang ở mức cao tiếp tục gây trở ngại cho thị trường, khi dòng tiền thận trọng khiến thanh khoản xuống mức thấp nhất kể từ đầu năm.

Mùa báo cáo tài chính quý 3 cũng chuẩn bị khởi động trong khoảng một đến hai tuần tới. Mùa báo cáo thường là thời điểm thị trường chuyển từ giao dịch theo kỳ vọng sang giao dịch theo kết quả. Những cổ phiếu có kết quả vượt dự báo có thể được đẩy giá lên, trong khi các cổ phiếu đã tăng trước đó thường chịu áp lực bán khi thông tin chính thức được công bố.

Nếu xuất hiện nhịp hồi phục chung, nhiều khả năng đây sẽ là nhịp hồi kỹ thuật dựa trên định giá thấp và thông tin vĩ mô tích cực, thay vì một xu hướng tăng bền vững. Để hình thành một nhịp tăng thực sự, thị trường cần thêm hai điều kiện: khối ngoại quay lại mua ròng và nhóm cổ phiếu trụ giữ được nhịp tăng.

Chiến lược hợp lý hơn là lựa chọn cổ phiếu dựa trên chất lượng lợi nhuận thay vì mua theo chỉ số. Nhà đầu tư nên ưu tiên các mã có tăng trưởng đến từ hoạt động kinh doanh cốt lõi, đồng thời tránh những cổ phiếu tăng nhờ các khoản thu nhập một lần hoặc đã phản ánh hết kỳ vọng.

Về mặt kỹ thuật, yếu tố mùa vụ và chu kỳ đang chi phối thị trường khá mạnh. Trong tháng 10, yếu tố mùa vụ thậm chí còn tác động rõ hơn khi đây là tháng có hiệu suất kém nhất trong năm, trước khi thị trường thường phục hồi vào hai tháng cuối năm, trong đó đáng chú ý là tháng 11 hiện có hiệu suất cao thứ hai trong năm.

Việc VN-Index để mất hoàn toàn các đường trung bình động từ MA20 đến MA200 đang xác lập xu hướng điều chỉnh ngắn hạn kể từ đầu tháng 9. Ngưỡng hỗ trợ 1.720 điểm, tương ứng đáy tháng 8, sẽ là “chốt chặn” quan trọng trong các phiên tới. Nếu mốc này bị vi phạm dưới áp lực từ thị trường quốc tế, chỉ số nhiều khả năng phải lùi sâu về vùng cân bằng 1.660-1.680 điểm.

Trong bối cảnh yếu tố mùa vụ tháng 10 vốn có lịch sử giao dịch kém thuận lợi, nhà đầu tư nên loại bỏ tư duy “đánh theo sóng ngành” hoặc mua theo chỉ số chung. Thay vào đó, nên tập trung tái cơ cấu danh mục sang các cổ phiếu riêng lẻ có nền tảng lợi nhuận quý III tăng trưởng từ hoạt động cốt lõi hoặc các nhóm ngành đã chiết khấu sâu, chạm vùng hỗ trợ cứng và đang thu hút dòng tiền bắt đáy.

Phân tích kỹ hơn yếu tố tháng 10, ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Khối ngân hàng đầu tư của ABS cho rằng, mùa vụ tháng 10 nghiêng nhẹ về phía tiêu cực, nhưng không phải tín hiệu mạnh.

VN-Index chỉ tăng trong 12/26 năm (46%), mức tăng trung bình -0,5% và trung vị -0,3%. Trong 26 năm, có 16 năm biên độ dưới 3%; kết quả trung bình bị kéo xuống bởi một số năm giảm sâu như 2008: -24,0%; 2018: -10,1%; 2022: -9,2%; 2023: -10,9%. Nếu loại năm 2008, mức tăng trung bình chuyển thành +0,4%. Điều này cho thấy rủi ro nằm ở “đuôi giảm sâu” - 4/26 năm giảm từ 9% trở lên, trong đó có 3/10 năm gần nhất - hơn là xu hướng giảm đều.

Nhóm vốn hóa lớn có khả năng chống chịu tốt hơn nhóm vừa và nhỏ. VN30 có trung vị +0,2% và xác suất tăng 50%, trong khi VN Midcap và VN Smallcap chỉ tăng 3/12 năm, tương đương 25%, với mức trung bình lần lượt -3,1% và -1,9%. Điều này gợi ý tháng 10 thường là giai đoạn dòng tiền ưu tiên cổ phiếu vốn hóa lớn, trong khi nhóm vừa và nhỏ chịu áp lực lớn hơn khi thị trường điều chỉnh.

Nhóm beta cao và nhạy với dòng tiền có diễn biến yếu nhất; nhóm phòng thủ tương đối tốt hơn. Chứng khoán (-7,3%), tài chính tổng hợp (-6,2%), dầu khí và năng lượng thay thế (-5% đến -6%) là những nhóm yếu nhất, phù hợp với đặc điểm biến động mạnh hơn thị trường khi thị trường điều chỉnh. Ngược lại, thuốc lá, thực phẩm, đồ uống và phần mềm có trung vị dương và xác suất tăng 56-67%.

"Yếu tố mùa vụ nên được sử dụng để điều chỉnh kỳ vọng, không nên kỳ vọng mức tăng mạnh trong tháng 10, đồng thời cần chú trọng quản trị rủi ro trong kịch bản thị trường giảm sâu. Chiến lược phù hợp là tiếp cận có chọn lọc, ưu tiên nhóm vốn hóa lớn và các nhóm có chất lượng dòng tiền ổn định hơn, đồng thời thận trọng với những nhóm có beta cao nếu thị trường tiếp tục mất đà", ông Minh nhấn mạnh.