Lấp khoảng trống trong quản lý bệnh mạn tính bằng công nghệ

Pair Team, một công ty chăm sóc sức khỏe của Mỹ, vừa được chọn tham gia chương trình Medicare thí điểm mô hình AI trong y tế liên bang, với cơ chế thanh toán dựa hoàn toàn vào kết quả điều trị thực tế của bệnh nhân mạn tính. Chương trình chính thức khởi động ngày 5/7, với 150 tổ chức được lựa chọn tham gia.

Trước đây, các ứng dụng Medicare truyền thống trả tiền theo thời gian bác sĩ làm việc, không có cơ chế nào chi trả cho một AI agent theo dõi bệnh nhân giữa các lần khám, gọi điện kiểm tra sức khỏe, hay nhắc nhở uống thuốc. Dự án tạo ra cơ chế đó lần đầu tiên. Các tổ chức tham gia nhận khoản thanh toán cố định để quản lý bệnh mãn tính và chỉ nhận đủ toàn bộ số tiền khi bệnh nhân đạt mục tiêu sức khỏe đo lường được, như giảm huyết áp hay giảm đau.

Chương trình bao phủ tiểu đường, cao huyết áp, bệnh thận mãn tính, béo phì, trầm cảm và lo âu. Neil Batlivala, người sáng lập Pair Team, cho biết chín tháng trước, Pair Team triển khai một AI giọng nói tên Flora làm giao diện tiếp xúc chính với bệnh nhân. Flora hoạt động 24 giờ mỗi ngày, đảm nhận tiếp nhận bệnh nhân ban đầu, phối hợp chuyển tuyến và duy trì liên lạc giữa các lần khám định kỳ.

Pair Team cho biết hiện đã có quan hệ đối tác cho phép tiếp cận khoảng 500.000 bệnh nhân tiềm năng và đặt mục tiêu đạt một triệu người trong vòng ba năm tới.

Tại Singapore, người mắc các bệnh mạn tính như tăng huyết áp hay suy tim có thể được theo dõi tim mạch liên tục ngay tại nhà hoặc khi di chuyển. Thay vì chỉ có vài “ảnh chụp thời điểm” từ mỗi lần siêu âm và tái khám, bác sĩ sẽ có được dòng dữ liệu theo thời gian thực để phát hiện sớm dấu hiệu bất thường, can thiệp kịp thời và cá nhân hóa điều trị. Đây cũng là bước chuyển quan trọng từ chăm sóc phản ứng, dựa vào bệnh viện sang chăm sóc chủ động, phòng ngừa và dựa vào cộng đồng.

Singapore-MIT Alliance for Research and Technology (SMART) - đơn vị nghiên cứu của MIT đặt tại Singapore - vừa khởi động dự án hợp tác mang tên Wearable Imaging for Transforming Elderly Care (WITEC). Mục tiêu của WITEC là tạo nền tảng khoa học và công nghệ để phát triển hệ thống siêu âm đeo được phục vụ theo dõi các bệnh mạn tính.

WITEC đặt tham vọng phát triển hệ thống siêu âm đeo được đầu tiên có khả năng tạo ảnh tim mạch gián đoạn trong 48 giờ, hướng tới theo dõi và chẩn đoán liên tục các tình trạng như tăng huyết áp và suy tim.  Về mô hình vận hành, WITEC kết nối các nhóm nghiên cứu hàng đầu và các đại học lớn, đồng thời phối hợp với bệnh viện để triển khai thử nghiệm trên bệnh nhân, qua đó đánh giá tính khả thi trong quản lý bệnh tim mạch mạn tính.

Ngoài lợi ích lâm sàng, WITEC kỳ vọng công nghệ này có thể giúp hệ thống y tế “dễ thở” hơn trong bối cảnh thiếu hụt nhân lực và già hóa dân số. Theo dõi tại nhà có thể giảm nhu cầu nhập viện không cần thiết, giảm áp lực giường bệnh và nguồn lực bệnh viện. Đồng thời, nếu một phần công việc theo dõi được tự động hóa và chuẩn hóa, kỹ thuật viên siêu âm, điều dưỡng và bác sĩ có thể tập trung vào các trường hợp phức tạp hơn.

Về phía người bệnh, việc có dữ liệu theo dõi liên tục có thể tăng năng lực tự quản lý, giúp ra quyết định kịp thời và nâng mức độ “kiểm soát” đối với bệnh của chính mình.

Tại Việt Nam, xu hướng phát triển của nội khoa hiện nay là cá thể hóa điều trị, tăng cường tiếp cận đa chuyên khoa và ứng dụng công nghệ trong thực hành lâm sàng. Đây được xem là chìa khóa nhằm nâng cao hiệu quả điều trị và cải thiện chất lượng sống cho người bệnh trong bối cảnh gánh nặng bệnh tật ngày càng gia tăng.

Phát biểu tại sự kiện ra mắt ứng dụng chăm sóc sức khỏe 24/7 tích hợp trí tuệ nhân tạo, Thiếu tướng, PGS.TS.BS Phạm Nguyên Sơn, Phó Chủ tịch Hội Tim mạch Việt Nam, nguyên Phó Giám đốc Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, cho biết bệnh mạn tính thường diễn biến kéo dài, trong khi tình trạng sức khỏe của người bệnh có thể thay đổi theo từng ngày. 

“Với mô hình tái khám định kỳ, bác sĩ thường chỉ nắm được tình trạng tại thời điểm người bệnh đến viện. Phần lớn thời gian còn lại, dữ liệu sức khỏe bị bỏ trống”, ông nói. Theo ông, đây là khoảng trống nguy hiểm trong quản lý các bệnh như tăng huyết áp, tim mạch, đái tháo đường, rối loạn lipid máu và bệnh thận.

Một bệnh nhân có thể được đánh giá ổn định trong ngày khám, nhưng sau đó xuất hiện biến động huyết áp, đường huyết hoặc triệu chứng bất thường mà không được phát hiện kịp thời.

“Dữ liệu sức khỏe của người bệnh cần được cập nhật thường xuyên theo thời gian thực. Khi người bệnh đo huyết áp hàng ngày, hệ thống AI có thể hỗ trợ đưa ra cảnh báo hoặc khuyến nghị cơ bản. Tuy nhiên, AI không thể thay thế bác sĩ mà chỉ là công cụ hỗ trợ quản lý người bệnh hiệu quả hơn”, Thiếu tướng Phạm Nguyên Sơn nhấn mạnh.

Để kiểm soát hiệu quả các chỉ số lâm sàng, dữ liệu đầu vào cần được chuẩn hóa và cập nhật đầy đủ. Theo TS.BS Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, Bộ Y tế, với bệnh tăng huyết áp, việc theo dõi và kiểm soát chỉ số liên tục có ý nghĩa quan trọng trong phòng ngừa đột quỵ và các biến chứng tim mạch. 

Theo ông Đức, Bộ Y tế đã ban hành kế hoạch triển khai hồ sơ sức khỏe điện tử cho người dân, gắn với định hướng chuyển đổi số trong lĩnh vực y tế. Cơ quan quản lý cũng đã xây dựng cấu trúc định danh cho khoảng 130.000 trường thông tin liên quan đến bệnh án điện tử, tạo nền tảng cho việc chuẩn hóa và khai thác dữ liệu khám chữa bệnh. 

“Nếu tất cả 1.700 bệnh viện sử dụng bệnh án điện tử, ngành y tế có thể có tới hàng trăm triệu dữ liệu phục vụ chăm sóc sức khỏe. Nếu làm tốt hồ sơ sức khỏe cá nhân, việc cá thể hóa phác đồ điều trị sẽ có nhiều triển vọng trong tương lai”, ông Đức nhận định.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, dữ liệu lớn chỉ có giá trị khi bảo đảm độ chính xác và được cập nhật thường xuyên. Với nhóm người cao tuổi có bệnh lý phức tạp, các nền tảng công nghệ cần có khả năng theo dõi đồng thời nhiều chỉ số, hỗ trợ sàng lọc nhiều bệnh mạn tính trên cùng một hệ thống, từ đó phục vụ tốt hơn cho quản lý sức khỏe dài hạn.