Thị trường chứng khoán là nơi dễ dàng vay và huy động vốn, nhưng cũng sẽ là nơi dễ diễn ra hoạt động bán hạ đòn bẩy khi sức ép thanh khoản tăng lên và vòng xoáy siết nợ lan rộng.

SGI Capital vừa cập nhật triển vọng thị trường chứng khoán trong đó nhấn mạnh về câu chuyện về mặt bằng lãi suất trong giai đoạn hiện nay. 

LÃI SUẤT CAO SẼ ÁP LỰC LÊN LỢI NHUẬN TRONG VÀI QUÝ TỚI

Thị trường trong nước đang chứng kiến mặt bằng lãi suất tiếp tục nhích lên với lãi suất Trái phiếu Chính phủ tăng dần về vùng đỉnh 2022 và cuộc đua tăng lãi suất huy động giữa các ngân hàng vẫn diễn ra âm thầm. Mức lãi suất 9% đã xuất hiện phổ biến hơn cho các kỳ huy động 6-12 tháng và 10% cho trái phiếu ngân hàng 3-5 năm cho thấy nhu cầu vốn dài hạn tăng mạnh và các ngân hàng cũng đã xác định xu hướng lãi suất cao sẽ còn kéo dài.

Với việc đẩy mạnh đầu tư hạ tầng phục vụ tăng trưởng GDP 10%, kênh tín dụng và trái phiếu sẽ tiếp tục cần huy động mạnh trong thời gian tới. Trong nỗ lực hạ nhiệt cuộc đua lãi suất, Ngân hàng Nhà nước (SBV) đã tạo điều kiện cho các ngân hàng đẩy mạnh vay vốn nước ngoài và tăng thêm 30% tỷ lệ tiền gửi kho bạc vào tổng vốn huy động.

Những chính sách kịp thời này trong thời gian qua đã góp phần hạ nhiệt tỷ giá, ổn định thanh khoản ngắn hạn và tạo thêm dư địa tín dụng và duy trì niềm tin thị trường.

Về mặt bằng lãi suất thời gian tới, những biến số quan trọng quyết định xu hướng tăng là thanh khoản hệ thống ngân hàng (LDR thuần dù rất cao vẫn tiếp tục tăng), nhu cầu vốn trong nước (phục vụ tăng trưởng 2 con số), và xu hướng lãi suất toàn cầu (nhích tăng) đều chưa cho thấy dấu hiệu sớm thay đổi.

Lạm phát và tỷ giá trước mắt chưa tạo thêm áp lực lên chính sách tiền tệ nhưng vẫn tiềm ẩn rủi ro về cuối năm và 2027 do những yếu tố cả bên ngoài như bất ổn giá dầu và tích tụ bên trong từ cung tiền lớn, gia tăng vay nợ ngoại tệ và nhập siêu.

Khi chi phí huy động vốn tăng mạnh, các ngân hàng đã nhanh chóng đẩy mặt bằng lãi suất cho vay lên 2-3% so với cùng kỳ để bảo vệ NIM, đồng thời ưu tiên các khoản vay dài hạn có lãi suất cao. Cuộc cạnh tranh vốn đang tạo áp lực ngày càng lớn lên các doanh nghiệp và cá nhân đang vay nợ cho mục đích sản xuất kinh doanh, đầu tư và cả tiêu dùng.

Với quy mô tín dụng hiện đã vượt 150% GDP, mỗi % lãi suất tăng sẽ tương ứng với gánh nặng lãi vay phải trả thêm là 1,5% GDP. Dù có độ trễ, nhưng với quy mô tín dụng hiện nay, tác động của lãi suất lên nhu cầu vay, khả năng trả nợ và tốc độ tăng trưởng kinh tế trong những tháng tới sẽ dần rõ nét hơn.

Theo thống kê của Fiintrade, tăng trưởng lợi nhuận sau thuế đạt mức rất cao, hơn 41%, kéo định giá P/E toàn thị trường về hơn 12.1 lần và P/B về gần 2, thấp hơn trung vị kể từ 2010 đến nay.

Tuy nhiên, với nhóm ngân hàng, chi phí vốn và lãi phải thu cùng nợ nhóm 2 đang tăng nhanh trong bối cảnh tỷ lệ dự phòng cụ thể thấp cho thấy chất lượng tăng trưởng đang kém dần. Định giá nhóm ngân hàng giảm mạnh đang phản ánh trước chất lượng tăng trưởng và những khó khăn mà ngành sẽ phải đối mặt trong thời gian tới.

Cùng với xu hướng tăng lãi suất, chu kỳ suy giảm của thị trường bất động sản cũng sẽ kéo theo nhiều hệ luỵ và khó khăn trước mắt với nhiều ngành ngành nghề liên quan. Kết quả kinh doanh của nhiều doanh nghiệp có tính chu kỳ cao trong vài quý tới sẽ chịu ảnh hưởng từ xu hướng lớn này.

ÁP LỰC TỪ CÁC “DEAL” LỚN CỦA CHỦ DOANH NGHIỆP 

Trên thị trường chứng khoán, khối ngoại tiếp tục bán ròng gần 12 nghìn tỷ đồng trong tháng 7 và 92 nghìn tỷ từ đầu năm, nhưng đà bán ròng đã giảm gần đây khi thị trường đã rẻ hơn và gần tới ngày chính thức được FTSE nâng hạng. Nhà đầu tư nội vẫn rất bền bỉ hấp thụ lượng bán ròng này, nhưng phần nhiều đã dùng tới nguồn vay margin.

Và rủi ro lớn nhất trong thời gian tới với thị trường chứng khoán Việt Nam là lượng dư nợ margin đã tăng lên 446 nghìn tỷ trong khi thanh khoản suy giảm và số dư tiền mặt chỉ còn hơn 80 nghìn tỷ.

Với quá nửa dư nợ thuộc về các “deals” lớn của chủ doanh nghiệp và cổ đông lớn phục vụ dòng tiền cho hoạt động kinh doanh ngoài chứng khoán, vay margin không còn là công cụ đòn bẩy phục vụ giao dịch ngắn hạn của nhà đầu tư như thông lệ.

Trong bối cảnh kênh tài sản lớn nhất là bất động sản đang bóng băng và giảm giá, cùng với áp lực lãi vay tăng, thanh khoản đang dần siết lại với rất nhiều doanh nghiệp và nhà đầu tư. Thị trường chứng khoán là nơi dễ dàng vay và huy động vốn, nhưng cũng sẽ là nơi dễ diễn ra hoạt động bán hạ đòn bẩy khi sức ép thanh khoản tăng lên và vòng xoáy siết nợ lan rộng.

Theo SGI Capital, nền kinh tế Việt Nam đã trải qua hơn mười năm tăng trưởng ấn tượng với động lực chính là mở cửa thu hút thành công dòng vốn FDI và mở rộng tín dụng dựa trên nhu cầu bất động sản và tiêu dùng.

Những động lực này đang bộc lộ nhiều giới hạn và đòi hỏi những thay đổi trong thời gian tới khi thuế quan và lãi suất không còn thuận lợi. Thị trường chứng khoán và thị trường Bất động sản đang bước vào nhịp điều chỉnh cần thiết dù sẽ gây ra những khó khăn ngắn hạn trước mắt. Nhưng mặt tích cực trong dài hạn của lãi suất cao là sau giai đoạn tái cơ cấu này, nguồn lực xã hội sẽ được phân bổ lại hiệu quả hơn, mở ra một giai đoạn mới trong đó năng suất và chất lượng sẽ được chú trọng hơn trong các quyết định đầu tư và kinh doanh, giúp kinh tế Việt Nam phát triển ổn định và bền vững hơn.

Thị trường chứng khoán Việt Nam cũng đang thể hiện xu hướng lớn này khi giá và thanh khoản suy giảm với tâm điểm là những nhóm cổ phiếu nhạy với lãi suất và liên quan tới Bất động sản.

Nhiều nhà đầu tư tham gia vào thị trường gần đây vẫn giữ danh mục ở tỷ trọng cao và mua trung bình giá với quan điểm định giá đã rẻ và hy vọng thị trường sớm tạo đáy phục hồi theo đà tăng trưởng kinh tế cũng như lãi suất đã đạt đỉnh.

Nhưng trong một chu kỳ điều chỉnh lớn như hiện nay, lãi suất chỉ thực sự tạo đỉnh sau khi tăng cao khiến nhu cầu tín dụng suy giảm mạnh, thể hiện qua hành động hạ tỷ lệ vay nợ trên diện rộng ở cả thị trường chứng khoán và Bất động sản. Tâm lý nhà đầu tư đang chuyển dần từ lo ngại băn khoăn, sang chối bỏ và sẽ chuyển dần sang pha sợ hãi nếu lãi suất tiền gửi tiếp tục tăng vượt 10%/năm trong thời gian tới.

"Dù định giá nhiều cổ phiếu tiến đang về vùng rẻ, bài kiểm tra thực sự với triển vọng kinh doanh của doanh nghiệp và khả năng quản trị rủi ro của nhà đầu tư vẫn còn đang ở phía trước. Thị trường chứng khoán hứa hẹn sẽ bước vào giai đoạn có nhiều biến động mạnh và khốc liệt hơn dưới áp lực thanh khoản giảm và lãi suất tăng.

Chúng ta đã bảo toàn tốt NAV và sức mua trong một năm khó khăn vừa qua và sẽ chỉ hành động khi thị trường chào mời các cơ hội có rủi ro thấp và lợi nhuận cao. Trong môi trường khan hiếm tiền mặt và cung tài sản tăng mạnh hiện nay, người giữ được tiền sẽ có rất nhiều lựa chọn", SGI Capital nhấn mạnh.