Mùa hè là thời điểm của những chuyến du lịch tái tạo năng lượng. Tuy nhiên, mỗi người cũng cần trở thành “người thưởng thức thông thái”, hiểu rõ giới hạn của cơ thể với từng loại thực phẩm, để mỗi bữa tiệc luôn kết thúc bằng niềm vui...

Ngày 23/6, Bệnh viện Thống Nhất (TP.HCM) cho biết vừa cấp cứu thành công người bệnh T.N.H. (48 tuổi, ngụ TPHCM) bị phản vệ nặng. Người bệnh nhập viện trong tình trạng nổi mề đay, ban đỏ ngứa toàn thân và khó thở sau khoảng 2 giờ ăn cá ngừ. Trước đó, người bệnh chưa từng ghi nhận tiền sử dị ứng với loại thực phẩm này.

Dựa trên các biểu hiện lâm sàng, các bác sĩ chẩn đoán phản vệ độ III và khẩn trương triển khai các biện pháp cấp cứu theo phác đồ, bao gồm tiêm adrenalin và các biện pháp hồi sức cần thiết. Sau đó, người bệnh được chuyển đến Khoa Hồi sức tích cực – Chống độc để tiếp tục theo dõi và điều trị. Hiện tình trạng sức khỏe đã cải thiện rõ rệt, bệnh nhân tỉnh táo, tự thở, huyết áp và mạch ổn định.

Theo bác sĩ Trần Thị Quỳnh Nga, Khoa Hồi sức tích cực – Chống độc, Bệnh viện Thống Nhất, nhiều người cho rằng chỉ những người có tiền sử dị ứng mới có nguy cơ bị phản vệ. “Không ít trường hợp trước đây vẫn sử dụng hải sản hoặc các loại thực phẩm khác hoàn toàn bình thường nhưng sau đó lại xuất hiện phản ứng dị ứng. Đây là tình huống không hiếm gặp trong thực hành lâm sàng”, bác sĩ Quỳnh Nga thông tin.

Gần đây, nhiều bệnh viện ở TP.HCM ghi nhận những ca dị ứng thuốc, thực phẩm, thậm chí có trường hợp nguy kịch. Điển hình, chiều cuối tuần tháng 5, anh Trần Quốc Bảo (38 tuổi, ngụ phường Bình Tân) đưa con gái 10 tuổi đi ăn lẩu hải sản tại một nhà hàng gần nhà. Khoảng 15 phút sau bữa ăn, bé bắt đầu than ngứa cổ họng, nổi mẩn đỏ quanh mặt và liên tục ho. Gia đình nghĩ bé bị dị ứng nhẹ nên cho uống thuốc chống dị ứng mua tại nhà thuốc.

Tuy nhiên, chưa đầy 5 phút sau, bé đột ngột khó thở, môi tím tái rồi lả người. Bệnh nhi được đưa vào cấp cứu tại Bệnh viện Nhi đồng Thành phố trong tình trạng tụt huyết áp, suy hô hấp do sốc phản vệ nặng. Các bác sĩ cho biết, nếu gia đình chậm đưa đến bệnh viện thêm vài phút, nguy cơ tử vong rất cao.

Mới đây, Bệnh viện Nhân dân 115 cũng tiếp nhận một nam bệnh nhân 40 tuổi nguy kịch sau khi uống thuốc giảm đau vài phút, với những triệu chứng sưng môi, lưỡi, nổi mề đay lan rộng, khó thở. Trước đó, Bệnh viện Đa khoa Bình Chánh cũng tiếp nhận 11 công nhân thuộc một công ty ở xã Hưng Long, nghi phản vệ sau bữa ăn trưa, với triệu chứng bứt rứt, nóng bừng mặt, mệt, khó thở nhẹ và nổi hồng ban ở hai tay, vùng ngực...

Mới đây, Trung tâm Y tế khu vực Cẩm Khê (Phú Thọ) cũng tiếp nhận và điều trị thành công một trường hợp phản vệ nặng nghi do ăn tằm. Người bệnh là nữ, 44 tuổi. Khoảng 30 phút sau bữa tối có sử dụng tằm làm thực phẩm, bệnh nhân xuất hiện nổi mẩn ngứa toàn thân, đau bụng và đi ngoài nhiều lần. Các triệu chứng nhanh chóng tiến triển với biểu hiện khó thở nên được gia đình đưa đến cơ sở y tế cấp cứu.

Bệnh viện Việt Nam - Thụy Điển Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh từ đầu tháng 3 đến nay đã tiếp nhận và điều trị cho khoảng 10 trường hợp nhập viện do phản vệ sau khi dùng các thực phẩm lạ. Gần nhất, một phụ nữ 63 tuổi (phường Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh) được đưa đến viện trong tình trạng đau bụng, nôn sau khi ăn món trứng kiến. Qua thăm khám và đánh giá, các bác sĩ chẩn đoán người bệnh bị sốc phản vệ độ II do dị ứng thực phẩm.

Theo TS.BS. Nguyễn Hữu Trường, Phó Giám đốc Trung tâm Dị ứng-Miễn dịch lâm sàng, Bệnh viện Bạch Mai, dị ứng thực phẩm thực chất là phản ứng “quá mức” của hệ miễn dịch.

“Thay vì coi protein trong thực phẩm là nguồn dinh dưỡng bình thường, cơ thể lại nhận diện chúng như “tác nhân ngoại lai nguy hiểm” và lập tức kích hoạt phản ứng miễn dịch. Khi đó, hàng loạt chất trung gian hóa học được giải phóng vào máu, gây ra các triệu chứng từ nhẹ đến nặng trên da, đường tiêu hóa, hô hấp và tim mạch,” BS.Trường phân tích.

Thực phẩm có thể gây ra phản vệ bao gồm: sữa bò, trứng, đậu phộng, động vật có vỏ (tôm và tôm hùm), đậu tương, các loại hạt cây (như quả óc chó, quả phỉ, hạnh nhân)… Ngoài ra, một số thuốc và chất gây dị ứng khác có thể dẫn đến sốc phản vệ thường gặp như: mủ cao su, được tìm thấy trong các vật dụng như găng tay dùng một lần, ống thông và băng dính, nước hoa... Một số người bị phản vệ do côn trùng như: ong, nhộng, kiến lửa...

Theo các bác sĩ, phản vệ là phản ứng quá mẫn nghiêm trọng, khởi phát nhanh và có thể gây tử vong nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Những dấu hiệu cảnh báo cần đặc biệt chú ý bao gồm: Khó thở, cảm giác nghẹn cổ họng; Sưng môi, lưỡi, mặt; Nổi mề đay lan nhanh toàn thân; Chóng mặt, tụt huyết áp, ngất xỉu… Khi xuất hiện các triệu chứng này sau khi ăn thực phẩm, tiếp xúc hóa chất hoặc hít mùi lạ, cần gọi cấp cứu ngay lập tức.

Việc chần chừ hoặc tự xử lý tại nhà có thể khiến tình trạng trở nên không thể kiểm soát. Đặc biệt, trẻ em và người lớn tuổi là nhóm dễ gặp biến chứng nặng hơn do sức đề kháng yếu, hoặc khó phát hiện sớm triệu chứng. Nhóm thuốc kháng sinh, thuốc giảm đau, thuốc chống viêm cũng là những tác nhân dễ gây dị ứng thuốc, nhất là khi nhiều người dân giữ thói quen tự mua và sử dụng thuốc không có chỉ định của bác sĩ.

Theo TS.BS Nguyễn Hữu Trường, những người từng dị ứng với hải sản hoặc bất kỳ thực phẩm nào không nên chủ quan ăn lại, vì phản ứng ở những lần sau có thể nghiêm trọng hơn. Với món ăn lạ, nên thử lượng nhỏ và theo dõi phản ứng cơ thể trong khoảng 30 phút. Khi xuất hiện các biểu hiện nặng như khó thở tăng dần, tức ngực, nổi mẩn... cần nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất để được xử trí kịp thời.

Tổ chức Y tế thế giới cảnh báo đến năm 2050, khoảng 50% dân số thế giới có thể mắc ít nhất một dạng dị ứng, tăng mạnh so với mức khoảng 30% hiện nay. Giới chuyên gia gọi đây là một “đại dịch âm thầm” do tác động của đô thị hóa, biến đổi khí hậu và thay đổi lối sống.