Chuyển đổi xanh trong du lịch đòi hỏi cách tiếp cận tổng thể, không thể chỉ dựa vào nỗ lực của riêng một ngành hay một địa phương.

Ngày 6/2/2026, tại Ninh Bình, Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) phối hợp với Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) tổ chức hội thảo tham vấn “Đánh giá cơ sở tình hình ô nhiễm chất thải nhựa trong ngành du lịch Việt Nam”, nhằm công bố các kết quả nghiên cứu quan trọng về hiện trạng phát sinh, quản lý và tác động của chất thải nhựa trong du lịch, tập trung vào hai địa phương đại diện cho các mô hình phát triển khác nhau là Ninh Bình và Đà Nẵng, đồng thời đề xuất các giải pháp thúc đẩy du lịch xanh, tuần hoàn, hướng tới phát triển bền vững.

Sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp và toàn xã hội, dưới vai trò điều phối của Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, đang được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng để Việt Nam từng bước hình thành mô hình du lịch không rác thải nhựa, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.

THÁCH THỨC Ô NHIỄM NHỰA NGÀY CÀNG LỚN

Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Hà Văn Siêu, Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, nhấn mạnh du lịch là ngành kinh tế mũi nhọn của đất nước, đóng góp trực tiếp gần 9% GDP năm 2025 và đặt mục tiêu đạt 12–14% GDP vào năm 2030. Trong bối cảnh đó, yêu cầu phát triển bền vững, nâng cao hình ảnh điểm đến, chất lượng dịch vụ và khả năng cạnh tranh quốc tế ngày càng trở nên cấp thiết.

Tuy nhiên, tăng trưởng nhanh cũng kéo theo những thách thức mới, đặc biệt là ô nhiễm chất thải nhựa. Lượng túi ni-lông và chai nhựa do du khách thải ra môi trường đang hình thành các “điểm nóng” ô nhiễm tại nhiều điểm đến, gây áp lực lớn lên hệ thống thu gom, xử lý chất thải, đồng thời ảnh hưởng trực tiếp tới trải nghiệm của du khách và thương hiệu du lịch Việt Nam.

"Trong bối cảnh toàn cầu, du lịch xanh và du lịch có trách nhiệm đã trở thành tiêu chuẩn mới. Việc giảm thiểu rác thải nhựa không chỉ là yêu cầu về môi trường, mà còn là lợi thế cạnh tranh chiến lược, quyết định khả năng thu hút và giữ chân du khách trong dài hạn”. 

Kết quả nghiên cứu do UNDP phối hợp thực hiện cho thấy, lượng phát sinh chất thải nhựa trong du lịch có sự khác biệt rõ rệt giữa các loại hình điểm đến. Tại Đà Nẵng - đô thị du lịch biển phát triển mạnh, khách lưu trú phát thải chất thải nhựa trung bình khoảng 0,27 kg/ngày, cao hơn gấp hơn hai lần so với khách tại các điểm du lịch sinh thái như Ninh Bình (0,12 kg/ngày). Du khách là nguồn phát thải chính, với lượng chất thải nhựa cao gấp 1,7–3 lần so với người dân địa phương.

Hành vi tiêu dùng của du khách và cách thức cung ứng dịch vụ của doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc gia tăng rác thải nhựa. Tại Ninh Bình, 72% du khách sử dụng trên ba chai nhựa mỗi ngày. Trong khi đó, 95% doanh nghiệp du lịch tại Ninh Bình và 81,6% tại Đà Nẵng vẫn cung cấp nhựa dùng một lần cho du khách, dù nhận thức về tác hại môi trường của chất thải nhựa được đánh giá là khá cao.

Kiểm toán chất thải nhựa cho thấy, ba nhóm sản phẩm phổ biến nhất là chai nhựa PET, túi ni-lông và hộp xốp, chiếm hơn 90% tổng lượng chất thải nhựa tại các điểm đến và cơ sở lưu trú. Tại Đà Nẵng, túi ni-lông và nhựa dùng một lần chiếm tỷ trọng cao nhất (23,7%), trong khi tại Ninh Bình, chai nhựa PET chiếm tới 38%, phản ánh thói quen sử dụng nước đóng chai khi di chuyển và tham quan các điểm di sản.

TỔN THẤT KHÔNG CHỈ LÀ MÔI TRƯỜNG

Một điểm nhấn quan trọng của nghiên cứu là việc định lượng chi phí của việc không hành động (COI), cho thấy ô nhiễm chất thải nhựa không chỉ gây hại môi trường mà còn kéo theo những tổn thất kinh tế rất lớn.

Tại Đà Nẵng, tổng COI ước tính lên tới 1.743,7 tỷ đồng mỗi năm. Trong đó, thiệt hại kinh tế trực tiếp chiếm hơn 44%, tương đương khoảng 772 tỷ đồng, chủ yếu từ chi phí thu gom, xử lý chất thải và bảo trì cơ sở hạ tầng đô thị, du lịch.

Tại Ninh Bình, tổng COI ước tính khoảng 606,7 tỷ đồng mỗi năm. Dù thiệt hại kinh tế trực tiếp thấp hơn, nguy cơ rò rỉ chất thải nhựa tại các khu vực di sản và sông nước lại rất lớn, với hơn 146 tấn chất thải nhựa thất thoát ra môi trường mỗi năm. Đáng chú ý, 93,8% tổng COI của tỉnh là tổn thất thương hiệu điểm đến, phản ánh nguy cơ du khách giảm mức độ hài lòng và “không quay trở lại” do ấn tượng tiêu cực về môi trường.

"Báo cáo nghiên cứu không chỉ cung cấp dữ liệu về hiện trạng phát sinh và quản lý chất thải nhựa, mà còn phác họa bức tranh toàn diện về chuỗi giá trị du lịch, qua đó chỉ ra các khoảng trống chính sách và cơ hội chuyển đổi sang mô hình kinh tế tuần hoàn".

Theo ông Trường, phân tích COI cho thấy việc đầu tư cho các giải pháp giảm thiểu ô nhiễm chất thải nhựa không nên được xem là chi phí gia tăng, mà là khoản đầu tư chiến lược nhằm bảo vệ sức cạnh tranh, hình ảnh và lợi ích kinh tế dài hạn của các điểm đến và doanh nghiệp du lịch. 

Từ đó, ông Trường đề xuất cách tiếp cận cần chuyển dịch từ xử lý chất thải nhựa mang tính bị động ở “cuối nguồn” sang giảm thiểu tại nguồn, với sự tham gia chủ động của khu vực tư nhân thông qua các cơ chế đầu tư, tài chính phù hợp cho các mô hình kinh doanh du lịch đổi mới sáng tạo, thay thế dần nhựa dùng một lần.

Tại hội thảo, các đại biểu đến từ các bộ, ngành, địa phương, tổ chức quốc tế, hiệp hội du lịch và doanh nghiệp đã thảo luận sâu về các giải pháp triển khai trong thời gian tới, tập trung vào ba nhóm chính.

Về chính sách: Cần lồng ghép mục tiêu giảm ô nhiễm chất thải nhựa vào các tiêu chí đánh giá chất lượng du lịch, hệ thống xếp hạng cơ sở lưu trú, gắn với các tiêu chí của “Nhãn du lịch xanh”. Đây được xem là công cụ quan trọng để thúc đẩy thay đổi hành vi của doanh nghiệp và du khách.

Về hạ tầng: Cần triển khai đồng bộ phân loại chất thải rắn tại nguồn, đầu tư hệ thống thu gom riêng cho chất thải nhựa tại các điểm đến du lịch, đặc biệt là các “điểm nóng” rò rỉ nhựa như khu vực ven sông, ven biển.

Về doanh nghiệp: Cần thúc đẩy các mô hình thay thế nhựa dùng một lần theo lộ trình phù hợp, ưu tiên các cơ sở lưu trú và điểm đến có tỷ trọng phát sinh chất thải nhựa lớn, đồng thời khuyến khích đổi mới sáng tạo trong cung ứng dịch vụ du lịch xanh.