Methane là nguyên nhân của khoảng 30% mức gia tăng nhiệt độ toàn cầu kể từ Cách mạng Công nghiệp. Trong khi EU cho rằng trì hoãn quy định mới có thể giảm áp lực lên thị trường năng lượng và giá khí đốt, thì các nhà khoa học và tổ chức môi trường cảnh báo đây lại là một trong những biện pháp nhanh nhất để hạn chế đà nóng lên trong thập kỷ này…

Liên minh châu Âu (EU) đang xem xét trì hoãn việc áp dụng các quy định mới nhằm cắt giảm phát thải methane từ hoạt động dầu khí và nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu. Động thái này diễn ra trong bối cảnh EU vẫn phải cân bằng giữa mục tiêu giảm phát thải, an ninh năng lượng và áp lực kiểm soát giá khí đốt.

Ủy viên Năng lượng EU Dan Jorgensen, dưới sức ép từ Pháp và các nhóm vận động hành lang trong ngành công nghiệp, đã đề xuất lùi thời điểm áp dụng các quy định thêm một năm. Các bộ trưởng năng lượng của 27 quốc gia thành viên EU đã thảo luận vấn đề này hồi đầu tuần.

Methane chỉ tồn tại trong khí quyển trong thời gian ngắn hơn nhiều so với CO2, nhưng có khả năng làm nóng Trái đất mạnh hơn đáng kể. Khoảng 30% mức tăng nhiệt độ toàn cầu kể từ thời kỳ tiền công nghiệp được cho là có liên quan đến methane.

Điều này khiến việc cắt giảm methane trở thành một trong những giải pháp có thể tạo tác động tương đối nhanh đối với tốc độ nóng lên toàn cầu.

QUY ĐỊNH METHANE MỚI CỦA EU CÓ GÌ?

Kể từ năm 2024, các quốc gia thành viên EU đã phải đo lường, báo cáo và kiểm tra lượng phát thải methane, đồng thời triển khai các biện pháp giảm phát thải như phát hiện và sửa chữa các điểm rò rỉ.

Quy định mới, hiện đứng trước khả năng bị trì hoãn, sẽ mở rộng yêu cầu này sang nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu. Theo đó, các nhà nhập khẩu năng lượng phải bảo đảm nguồn nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu đáp ứng những tiêu chuẩn tương đương về kiểm soát methane.

Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng đối với khí đốt tự nhiên, bởi một lượng methane đáng kể có thể bị thất thoát trong quá trình khai thác, vận chuyển và xử lý.

Còn theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), khoảng 200 tỷ m3 khí đốt mỗi năm có thể được thu hồi và đưa trở lại thị trường.

Vì vậy, CCAG lập luận rằng yêu cầu các nhà sản xuất phát hiện và ngăn chặn những thất thoát này về lâu dài không làm giảm nguồn cung khí đốt, mà ngược lại có thể bổ sung thêm khí cho thị trường.

Quy định dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/1/2027. Một số nhóm doanh nghiệp và quốc gia thành viên muốn trì hoãn tới ba năm, trong khi EU đang đề xuất lùi thời điểm một năm.

Những người ủng hộ việc trì hoãn cho rằng nếu các nhà xuất khẩu không thể đáp ứng những yêu cầu mới, họ có thể tránh thị trường châu Âu. Điều này có thể làm thu hẹp nguồn cung khí đốt của EU trong một thời điểm nhạy cảm và tạo thêm áp lực lên giá.

Eurogas cùng 20 doanh nghiệp và tổ chức khác cho rằng việc trì hoãn là cần thiết bởi các cơ chế công nhận, xác minh và chứng nhận vẫn chưa được hoàn thiện đầy đủ, trong khi các giải pháp bảo đảm tuân thủ vẫn đang được phát triển và doanh nghiệp còn đối mặt với nhiều bất định.

CHI PHÍ KIỂM SOÁT METHANE CÓ THỰC SỰ ĐẨY GIÁ KHÍ ĐỐT?

Một trong những lập luận chính được đưa ra để ủng hộ việc trì hoãn là các quy định mới sẽ làm tăng giá khí đốt, từ đó tác động đến người tiêu dùng và doanh nghiệp châu Âu. Tuy nhiên, CCAG đưa ra đánh giá khác.

Chi phí để chứng minh nguồn khí nhập khẩu được đo lường và kiểm soát như thế nào chỉ chiếm một phần rất nhỏ trong giá bán khí đốt.

Sir David King  Chủ tịch CCAG và cựu Cố vấn trưởng khoa học của Chính phủ Anh

Phân tích của CCAG, dựa trên mô hình do Rystad Energy thực hiện cho Clean Air Task Force, ước tính chi phí đáp ứng quy định methane mới vào khoảng 0,07 euro/MMBtu, tương đương chỉ 0,3% giá khí đốt hiện nay.

Với khoảng 76 tỷ m3 khí đốt của Mỹ mà EU nhập khẩu trong năm ngoái, tổng chi phí được ước tính khoảng 190 triệu euro.

Ngay cả trong trường hợp toàn bộ khoản chi phí này được chuyển sang người tiêu dùng, CCAG cho rằng hóa đơn khí đốt của một hộ gia đình điển hình cũng chỉ tăng khoảng 3 euro/năm.

Trong khi đó, chi phí vận chuyển khí đốt của Mỹ sang châu Á thay vì châu Âu có thể cao hơn khoảng 3,50 USD/MMBtu, tương đương khoảng 3 euro, chỉ riêng về vận tải.

CCAG đồng thời cho rằng việc kiểm soát methane có thể tạo ra tác động ngược với lập luận về nguồn cung. Khi những lượng khí đang bị rò rỉ, xả bỏ hoặc đốt bỏ được thu hồi, chúng có thể được đưa trở lại thị trường.

Nói cách khác, một phần chi phí tuân thủ quy định có thể được nhìn nhận như khoản đầu tư nhằm giảm thất thoát tài nguyên, thay vì đơn thuần là chi phí môi trường bổ sung.

CHÂU ÂU CÓ THỰC SỰ THIẾU KHÍ ĐỐT?

Một câu hỏi quan trọng trong tranh luận về việc trì hoãn quy định methane là liệu châu Âu có thực sự đứng trước nguy cơ thiếu khí đốt hay không.

Các dữ liệu cho thấy châu Âu có đủ khí đốt để vượt qua mùa đông, ngay cả trong trường hợp quy định methane được áp dụng.

Phân tích của Data Desk cho thấy mặc dù một số quốc gia Trung và Đông Âu vẫn đối mặt với những vấn đề nhất định do phụ thuộc vào khí đốt Nga, chưa có hạn chế nguồn cung nào được xác định đủ nghiêm trọng để làm suy yếu cơ sở của Quy định Methane ở hình thức hiện nay.

Theo AFP, lượng khí đốt dự trữ trung bình tại EU vào khoảng 70%, dù có sự khác biệt đáng kể giữa các quốc gia.

Tại Pháp, các kho chứa khí đốt đã đầy khoảng 82%, trong khi tỷ lệ tại Đức chỉ khoảng 57%.

Điều này cho thấy cuộc tranh luận về methane không chỉ liên quan đến vấn đề môi trường mà còn gắn với bài toán rộng hơn của châu Âu: làm thế nào để giảm phát thải nhưng vẫn bảo đảm nguồn cung năng lượng với chi phí hợp lý.

DẦU KHÍ VÀ THAN ĐÁ VẪN LÀ NGUỒN PHÁT THẢI METHANE LỚN

Theo Global Methane Tracker của IEA, khoảng 55% lượng methane phát thải từ nhiên liệu hóa thạch tại châu Âu đến từ ngành dầu khí, chủ yếu ở các hoạt động hạ nguồn. Khoảng 45% còn lại đến từ các mỏ than, chủ yếu tại Ba Lan và Ukraine.

Các hoạt động dầu khí ở thượng nguồn chiếm phần lớn lượng phát thải tại Romania và Anh. Trong khi đó, Na Uy và Hà Lan có cường độ phát thải ở khâu thượng nguồn thấp nhất thế giới. Phần lớn các quốc gia khác trong khu vực có mức phát thải gần với mức trung bình toàn cầu.

Một nguồn phát thải đáng kể khác nhưng thường bị bỏ qua là các mỏ than ngầm đã bị bỏ hoang. Methane được hình thành khi vật chất hữu cơ chuyển hóa thành than và bị chôn vùi trong các vỉa than dưới lòng đất. Khi hoạt động khai thác tạo ra đường thoát lên bề mặt, methane có thể thoát ra ngoài. Nếu những đường thoát này không được bịt kín, phát thải có thể tiếp tục kéo dài hàng chục năm sau khi mỏ ngừng hoạt động.

Trên toàn cầu, IEA ước tính các mỏ than bị bỏ hoang đã phát thải gần 5 triệu tấn methane trong năm 2024, trong khi các giếng dầu khí bị bỏ hoang thải ra hơn 3 triệu tấn.

Nếu cộng lại, hai nguồn này sẽ trở thành nguồn phát thải methane từ nhiên liệu hóa thạch lớn thứ tư thế giới, sau Trung Quốc, Mỹ và Nga, nhưng cao hơn Iran, Turkmenistan và Ấn Độ.

Tính chung, ngành năng lượng - bao gồm dầu mỏ, khí tự nhiên, than đá và bioenergy - chiếm hơn 35% lượng methane phát thải do hoạt động của con người.

Nông nghiệp và chất thải cũng là những nguồn phát thải methane lớn. Tuy nhiên, theo IEA, chuỗi cung ứng nhiên liệu hóa thạch đang mang lại tiềm năng lớn nhất để cắt giảm nhanh phát thải methane trong ngắn hạn.

Điều này cũng lý giải vì sao methane đang trở thành một trong những trọng tâm của chính sách khí hậu. Khác với việc giảm CO2 - thường đòi hỏi những thay đổi sâu rộng trong hệ thống năng lượng và sản xuất - việc ngăn chặn rò rỉ methane có thể đồng thời giảm phát thải và hạn chế thất thoát một nguồn năng lượng có giá trị.

Cuộc tranh luận tại EU vì vậy đang xoay quanh một câu hỏi kép: chi phí tuân thủ các quy định methane có thực sự đủ lớn để tác động đáng kể tới giá năng lượng hay không, và việc trì hoãn các biện pháp kiểm soát phát thải nhanh có thể khiến châu Âu bỏ lỡ một cơ hội giảm tốc độ nóng lên trong thập kỷ này đến mức nào?