Những phát hiện từ nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy loại đường phổ biến này có thể đóng vai trò phức tạp hơn trong sinh học ung thư so với những gì giới khoa học từng biết đến trước đây...

Fructose là một loại đường tự nhiên có trong trái cây, rau củ và mật ong, đồng thời cũng là thành phần chính trong siro ngô hàm lượng fructose cao - một loại chất tạo ngọt phổ biến trong nước ngọt và nhiều loại thực phẩm đóng gói khác. 

Trong một nghiên cứu tiền lâm sàng được công bố trên tạp chí Nature Aging mới đây, các nhà khoa học phát hiện rằng fructose được sản sinh bởi các tế bào ung thư đã bị tổn thương do hóa trị dường như đã giúp các tế bào ung thư buồng trứng lân cận tách rời và di căn. Những phát hiện này không đồng nghĩa với việc ăn trái cây, hay bản thân fructose, gây ra ung thư. Nhưng theo các nhà nghiên cứu, chúng có thể mang lại góc nhìn mới về cách các dưỡng chất ảnh hưởng đến hành vi của khối u.

Trong nghiên cứu này, các nhà khoa học đã phân tích tế bào ung thư buồng trứng, mô hình chuột thí nghiệm, cùng các mẫu khối u và mẫu máu ở người. Đây là kết quả nghiên cứu tiền lâm sàng, đồng nghĩa với việc chưa được xác nhận trên cơ thể người, nhưng vẫn đặt ra nhiều câu hỏi về cách chế độ ăn uống và các dưỡng chất cụ thể có thể ảnh hưởng đến sự tiến triển của ung thư.

Trong nghiên cứu này, các nhà khoa học phát hiện rằng một số tế bào ung thư bị tổn thương do hóa trị, rơi vào trạng thái lão hóa tế bào (đôi khi được gọi là tế bào "zombie"), có khả năng sản sinh ra fructose - một loại đường đơn. Loại đường này có thể làm thay đổi hành vi của các tế bào ung thư lân cận, dường như giúp chúng dễ dàng tách rời và lan sang các bộ phận khác của cơ thể. Trong các mô hình chuột thí nghiệm, các nhà nghiên cứu cũng phát hiện rằng lượng fructose cao trong chế độ ăn có thể thúc đẩy ung thư di căn ngay cả khi chưa từng trải qua hóa trị.

Đây không phải là nghiên cứu đầu tiên chỉ ra mối liên hệ giữa fructose và sự phát triển của ung thư. Một nghiên cứu tổng hợp năm 2026 đã liên hệ fructose với hội chứng chuyển hóa. Một nghiên cứu năm 2024 công bố trên tạp chí Nature cho thấy fructose có liên quan đến sự phát triển mạnh hơn của khối u ác tính (melanoma), ung thư vú và ung thư cổ tử cung trên mô hình động vật.

Một nghiên cứu khác công bố năm 2021 trên tạp chí Cancer Research cũng cho thấy fructose thúc đẩy sự phát triển và tiến triển của ung thư tuyến tiền liệt trong các thí nghiệm trên mô hình phòng thí nghiệm và động vật.

FRUCTOSE CÓ THỂ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN VÀ LAN RỘNG CỦA UNG THƯ NHƯ THẾ NÀO?

Fructose có thể khiến các tế bào ung thư giảm khả năng bám dính với nhau, từ đó dễ dàng tách khỏi khối u ban đầu và di chuyển đến các bộ phận khác của cơ thể. Tiến sĩ Katherine M. Aird, đồng tác giả nghiên cứu, giáo sư kiêm đồng trưởng nhóm Chương trình Ung thư học Phân tử và Tế bào tại Viện Wistar, giải thích cơ chế hoạt động: khi xử lý fructose, các tế bào ung thư sẽ mất đi cholesterol trên bề mặt.

"Cholesterol này hoạt động giống như một loại 'keo dán' giúp các tế bào ung thư liên kết với nhau," bà giải thích. "Khi lớp 'keo dán' đó mất đi, các tế bào sẽ dễ dàng tách khỏi khối u chính hơn, làm tăng nguy cơ ung thư lan rộng khắp cơ thể."

Fructose trong chế độ ăn uống có thể ảnh hưởng đến khối u thông qua một cơ chế khác. Gan có thể chuyển hóa fructose thành chất béo, vốn là nguồn năng lượng mà khối u có thể sử dụng để phát triển, theo tiến sĩ Ana Gomes, đồng tác giả nghiên cứu kiêm phó trưởng khoa Vi môi trường Khối u và Di căn tại Trung tâm Ung thư Moffitt.

"Bức tranh đang dần hé lộ cho thấy fructose có thể không chỉ đơn thuần là một loại đường trong chế độ ăn nuôi dưỡng sự phát triển của ung thư, mà còn có thể đóng vai trò như một chất chuyển hóa bên trong môi trường khối u, ảnh hưởng đến sinh học của tế bào ung thư," bà Gomes cho biết.

Nhìn chung, những phát hiện này cho thấy fructose có thể ảnh hưởng đến sự tiến triển của ung thư thông qua nhiều cơ chế khác nhau, thay vì chỉ tác động trực tiếp lên tế bào ung thư. "Các dưỡng chất có thể ảnh hưởng đến ung thư thông qua những tương tác phức tạp giữa khối u, gan, hệ miễn dịch, hệ vi sinh vật và các mô xung quanh," tiến sĩ Tracy Crane, chuyên gia dinh dưỡng, Giám đốc mảng y học lối sống, phòng ngừa và y tế số tại Trung tâm Ung thư Toàn diện Sylvester, cho biết. "Fructose không hoạt động như một công tắc bật - tắt đơn giản".

VẬY CÓ NÊN NGỪNG ĂN ĐƯỜNG FRUCTOSE HAY KHÔNG?

Theo các chuyên gia, những phát hiện này không đồng nghĩa với việc cần loại bỏ hoàn toàn fructose khỏi chế độ ăn uống.

"Quan niệm 'đường nuôi ung thư' là một cách diễn giải quá đơn giản hóa vấn đề, có thể gây ra nỗi lo lắng không cần thiết," bà Crane nhận định. Tế bào ung thư sử dụng glucose - loại đường chính có trong máu - để tạo năng lượng, nhưng các tế bào khỏe mạnh cũng vậy.

"Việc loại bỏ hoàn toàn đường trong chế độ ăn sẽ không thể 'bỏ đói' chọn lọc khối u," bà giải thích. "Chúng ta chưa có bằng chứng đủ mạnh trên cơ thể người cho thấy việc cắt bỏ hoàn toàn đường có thể khiến khối u thu nhỏ lại hoặc ngăn ngừa tái phát".

Bác sĩ Ketan Thanki, chuyên khoa phẫu thuật đại trực tràng tại Viện Ung thư MemorialCare Todd, thuộc Trung tâm Y tế Long Beach, California, cũng đồng tình với quan điểm này. "Chúng ta chưa đến mức cần phải loại bỏ hoàn toàn fructose khỏi chế độ ăn," ông cho biết. Trái cây và rau củ có chứa fructose tự nhiên vẫn hoàn toàn có thể là một phần của chế độ ăn uống lành mạnh.

"Điều đáng lo ngại hơn cả chính là lượng đường bổ sung, đặc biệt là siro ngô hàm lượng fructose cao có trong thực phẩm chế biến sẵn và đồ uống có đường," bác sĩ Thanki nhận định. "Những nguồn đường này cung cấp một lượng lớn fructose vào cơ thể một cách nhanh chóng và không đi kèm chất xơ, điều này có thể ảnh hưởng đến cách cơ thể xử lý chúng".

Bà Crane cho biết những phát hiện trong nghiên cứu này càng củng cố thêm khuyến nghị hiện có về việc hạn chế tiêu thụ đồ uống có đường và các loại thực phẩm chế biến sẵn chứa nhiều đường bổ sung, bao gồm cả siro ngô hàm lượng fructose cao. "Ở thời điểm hiện tại, điều quan trọng là cần lưu ý đến lượng đường bổ sung nạp vào cơ thể, chứ không phải loại bỏ hoàn toàn các loại thực phẩm tự nhiên, giàu dinh dưỡng," bác sĩ Thanki kết luận.