"Trừ khi ngân sách được cắt giảm hàng trăm tỷ euro, sẽ không có thỏa thuận nào đạt được trong năm nay"...

Trong bối cảnh căng thẳng xung quanh vấn đề ngân sách của Liên minh châu Âu (EU), Thủ tướng Đức Friedrich Merz cùng 5 nhà lãnh đạo khác của khối này vào ngày 29/9 đã đưa ra một “tối hậu thư” nói rằng họ sẽ không nhất trí với kế hoạch ngân sách 7 năm tiếp theo của khối nếu chi tiêu không được cắt giảm tới "hàng trăm tỷ" euro.

Theo tờ báo Financial Times, động thái này phản ánh tình trạng chia rẽ trong EU về các ưu tiên chi tiêu mới, bao gồm quốc phòng và nỗ lực bảo vệ các ngành công nghiệp đang gặp khó khăn trước sự cạnh tranh từ Trung Quốc và Mỹ, trong khi khối vẫn tiếp tục hỗ trợ nông dân và các khu vực nghèo hơn.

Theo bức thư có chữ ký của các nhà lãnh đạo của Đức, Hà Lan, Thụy Điển, Đan Mạch, Áo và Phần Lan, ngân sách EU "phải được cải cách một cách căn bản. Chúng ta phải đưa ra lựa chọn".

Một nhà ngoại giao từ một trong những quốc gia ký bức “tối hậu thư” nói trên cho biết: "Trừ khi ngân sách được cắt giảm hàng trăm tỷ euro, sẽ không có thỏa thuận nào đạt được trong năm nay".

Các lãnh đạo của nhóm 6 quốc gia này muốn chuyển hướng nguồn lực sang quốc phòng và các công ty đổi mới-sáng tạo để thích ứng những thách thức kinh tế và an ninh ngày càng tăng, đồng thời cắt giảm tài trợ cho nông dân và các khu vực nghèo hơn - những hạng mục chi vốn thường chiếm tới khoảng 2/3 ngân sách EU.

Ngân sách cho giai đoạn 2028-2034 cần phải đạt được sự đồng thuận từ tất cả 27 quốc gia thành viên. Việc 6 quốc gia này đe dọa không đồng ý đi ngược lại cam kết của các lãnh đạo EU hồi tháng 6 về việc đạt được thỏa thuận ngân sách trong năm nay trước khi các cuộc bầu cử ở Pháp, Italy, Tây Ban Nha và Ba Lan có thể làm phức tạp thêm các cuộc đàm phán.

Ngân sách EU chủ yếu được đóng góp bởi các quốc gia thành viên, với 6 quốc gia ký

“tối hậu thư” nói trên đóng góp khoảng 40% tổng ngân sách của khối. Các nước này kêu gọi cắt giảm mạnh mức chi dự kiến 2 nghìn tỷ euro do Ủy ban châu Âu (EC) đề xuất, phản ánh nỗ lực kiềm chế chi tiêu trong nước.

Ireland, hiện đang giữ chức chủ tịch luân phiên của EU, đã được giao nhiệm vụ đưa ra một đề xuất thỏa hiệp vào giữa tháng 10. Chính phủ Ireland phải sẽ dung hòa yêu cầu từ những nước đóng góp ròng lớn nhất vào ngân sách EU với đa số các quốc gia nhất định muốn giữ nguyên trợ cấp nông nghiệp và tài trợ phát triển khu vực.

Một nhóm gồm 17 quốc gia, bao gồm Tây Ban Nha và Italy, khăng khăng rằng tài trợ cho các lĩnh vực chi tiêu truyền thống này nên tăng và ngân sách tổng thể nên vượt quá con số 2 nghìn tỷ euro được đề xuất. Một số quốc gia cũng muốn EU phát hành thêm nợ chung để có thể chi tiêu nhiều hơn - một hướng đi mà Berlin và các đồng minh của họ coi là điều cấm kỵ.

Pháp, một nước đóng góp ròng vào ngân sách EU nhưng cũng là nước hưởng lợi lớn nhất từ trợ cấp nông nghiệp của khối, đang thúc đẩy việc tăng thuế trên toàn EU để tạo nguồn ngân sách cho sự gia tăng chi tiêu này. EC đã đề xuất tăng thuế khoảng 60 tỷ euro mỗi năm thông qua các loại thuế như vậy, bao gồm thị trường mua bán phát thải, thuế quan đối với hàng nhập khẩu có cường độ carbon cao, thuế đối với rác thải điện tử không tái chế, thuế thuốc lá và một khoản thuế đối với các công ty lớn.

Tuy nhiên, mỗi đề xuất này đều gặp phải sự phản đối, vì thuế chủ yếu là quyền lực quốc gia mà các chính phủ thành viên EU không muốn nhượng lại cho Brussels. Các nhà ngoại giao EU cũng cảnh báo rằng các biện pháp này sẽ không đủ để đáp ứng tất cả các nhu cầu chi tiêu của khối.

Người phát ngôn của Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa, người chủ trì các hội nghị thượng đỉnh của các lãnh đạo EU, nhấn mạnh rằng các nhà lãnh đạo đã nhất trí sẽ đạt được một thỏa thuận ngân sách trước cuối năm nay. "Từ bây giờ đến cuối năm, mục tiêu sẽ là thu hẹp khoảng cách" và đạt được "một thỏa thuận tổng thể cân bằng" - người phát ngôn cho biết.