Trong khi ngành Hải quan đẩy mạnh tự động hóa và chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, doanh nghiệp vẫn gặp không ít vướng mắc ở khâu phân loại mã HS. Cùng một mặt hàng nhưng cách áp mã chưa thống nhất có thể dẫn đến thay đổi nghĩa vụ thuế, phát sinh truy thu và làm tăng rủi ro cho doanh nghiệp trong quá trình xuất nhập khẩu…

Bấp cập nêu trên trên được phản ánh tại Diễn đàn “Ngành Thuế và ngành Hải quan đồng hành cùng doanh nghiệp, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hai con số” diễn ra sáng 8/10/2026. Về vấn đề này, Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương cho rằng yêu cầu tăng trưởng cao không chỉ đặt ra đối với cơ quan quản lý nhà nước mà còn đòi hỏi sự tham gia của cộng đồng doanh nghiệp và toàn xã hội.

Theo đó, Bộ Tài chính xác định việc xây dựng môi trường đầu tư thông thoáng, thuận lợi và củng cố niềm tin của doanh nghiệp và nhà đầu tư là yêu cầu xuyên suốt trong quá trình hoàn thiện và thực thi chính sách.

Ông Phương cho rằng trong lĩnh vực thuế, phương thức quản lý đang từng bước thay đổi theo hướng hiện đại hơn, dựa nhiều hơn vào dữ liệu, công nghệ và mức độ tuân thủ của người nộp thuế. Cùng với yêu cầu bảo đảm nguồn thu ngân sách nhà nước, chính sách thuế được định hướng hỗ trợ sản xuất, đầu tư, đổi mới và nâng cao sức cạnh tranh của doanh nghiệp.

Đối với lĩnh vực hải quan, yêu cầu cải cách còn gắn trực tiếp với bài toán thời gian và chi phí. Khi kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam được kỳ vọng sớm tiến tới mốc 1.000 tỷ USD, mỗi khâu trong quá trình thông quan đều có thể tác động đến khả năng tham gia của doanh nghiệp vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ông Trần Đức Hùng, Phó Cục trưởng Cục Hải quan, cho biết trong thời gian qua, Cục Hải quan đã trình Bộ Tài chính ban hành quyết định sửa đổi, bổ sung 66 thủ tục hành chính và bãi bỏ 47 thủ tục. Hiện 100% thủ tục hải quan cơ bản đã được thực hiện tự động, với 99,65% doanh nghiệp tham gia.

Đối với các lô hàng được phân vào luồng xanh, thời gian thông quan chỉ khoảng 1–3 giây.  Cùng với đó, tỷ lệ luồng vàng giảm 2,72 điểm phần trăm và luồng đỏ giảm 0,40 điểm phần trăm so với năm 2025, phản ánh việc tiếp tục đẩy mạnh quản lý rủi ro, tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu.

"Doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn khi áp dụng những quy định mới hoặc chưa đủ rõ ràng, trong đó có vấn đề phân loại mã số hàng hóa. Cùng một sản phẩm nhưng trong một số trường hợp có thể được phân loại theo những mã khác nhau, kéo theo khả năng doanh nghiệp phải điều chỉnh mã hoặc phát sinh truy thu thuế"

Tuy nhiên, tốc độ xử lý thủ tục không phải là vấn đề duy nhất doanh nghiệp quan tâm. Tại diễn đàn, cộng đồng doanh nghiệp nước ngoài tiếp tục phản ánh những vướng mắc liên quan đến việc phân loại mã số hàng hóa.

Một trong những vấn đề được cộng đồng doanh nghiệp nước ngoài nêu tại diễn đàn là tình trạng chưa thống nhất trong phân loại mã HS (mã số phân loại hàng hóa xuất nhập khẩu). Đây là phản ánh của ông Yoshida Susumu, Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam (JCCI).

Việc xác định mã số không chỉ liên quan đến thuế suất mà còn tác động tới chính sách quản lý hàng hóa, xuất xứ và nhiều nghĩa vụ khác của doanh nghiệp. Vì vậy, những khác biệt trong cách phân loại có thể làm gia tăng rủi ro và chi phí trong quá trình thực hiện thủ tục xuất nhập khẩu.

Từ góc độ cơ quan quản lý, ông Trần Đức Hùng, Phó Cục trưởng Cục Hải quan, cho rằng công tác phân loại hàng hóa ngày càng phức tạp do sản phẩm trên thị trường có cấu tạo, thành phần và công dụng ngày càng đa dạng.

Cục Hải quan đang tăng cường phối hợp trong việc phân loại mã số theo hệ thống hài hòa và danh mục xuất xứ hàng hoá ASEAN (HS/AHTN), đồng thời hướng tới việc xây dựng các tiêu chí rõ hơn đối với những nhóm hàng khó phân loại. Cơ quan này cũng rà soát, đề xuất đơn giản hóa biểu thuế nhằm tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp.

Song song với đó, cơ sở dữ liệu về phân loại và biểu thuế đang được xây dựng, cập nhật nhằm tạo sự thống nhất trong quá trình áp dụng. Một giải pháp được Cục Hải quan nhấn mạnh là cơ chế xác định trước mã số hàng hóa.

Với cơ chế này, doanh nghiệp có thể biết trước cách phân loại và nghĩa vụ thuế đối với hàng hóa dự kiến nhập khẩu, qua đó chủ động hơn trong kế hoạch kinh doanh và hạn chế nguy cơ phải điều chỉnh mã sau khi hàng đã thông quan.

Đây cũng là một phần trong hướng cải cách rộng hơn của ngành Hải quan khi phương thức quản lý đang chuyển dần từ việc kiểm soát trước thông quan sang quản lý dựa trên mức độ tuân thủ và rủi ro. Theo định hướng này, doanh nghiệp có lịch sử tuân thủ tốt sẽ được hưởng mức độ kiểm tra thấp hơn và thời gian xử lý thủ tục ngắn hơn, trong khi nguồn lực quản lý được tập trung vào những trường hợp có rủi ro cao.