Tại Hội nghị Thường trực Chính phủ với cộng đồng doanh nghiệp diễn ra ngày 18/7, các nhà lãnh đạo doanh nghiệp trong và ngoài nước đã thẳng thắn chỉ ra những "điểm nghẽn" cố hữu về thể chế, logistics, năng lượng và chuỗi cung ứng…

Bàn về thị trường nội địa, bà Nguyễn Thị Nga, Quyền Chủ tịch Hội Doanh nhân Tư nhân Việt Nam, Chủ tịch Tập đoàn BRG, nhận định: "Trong bối cảnh thương mại toàn cầu biến động liên tục do áp lực thuế quan và nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng, việc phát huy sức cầu nội địa là giải pháp then chốt để nâng cao tính tự chủ và sức chống chịu của nền kinh tế".

Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã và các cơ sở sản xuất quy mô nhỏ vẫn đang trầy trật trong việc tiếp cận hệ thống phân phối hiện đại. Nguyên nhân chính đến từ việc khó đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật, chi phí logistics đắt đỏ và sự thiếu hụt dữ liệu thị trường, gây ra tình trạng mất cân đối cung – cầu.

NHIỀU VƯỚNG MẮC TỪ THỰC TẾ

Khẳng định nhu cầu tiêu dùng đối với hàng Việt chất lượng cao là rất lớn, bà Nga nhấn mạnh cần một cơ chế kết nối đồng bộ giữa sản xuất và phân phối dưới sự điều phối của Nhà nước; đồng thời kiến nghị Chính phủ sớm xây dựng Chương trình quốc gia phát triển chuỗi cung ứng hàng Việt, nhằm thiết lập chuỗi liên kết xuyên suốt từ sản xuất, chế biến đến phân phối và tiêu dùng.

Đặc biệt, cần ban hành cơ chế đặt hàng và khuyến khích các doanh nghiệp lớn dẫn dắt, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và hợp tác xã thông qua việc tư vấn tiêu chuẩn chất lượng, chuyển giao công nghệ, chia sẻ hạ tầng logistics và kết nối tiêu thụ. Đây được xem là đòn bẩy nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nội địa, tạo bước đệm tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Dưới góc nhìn của dòng vốn FDI, ông Tsuchibashi Akito, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Điện tử Meiko Việt Nam, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam đặc biệt nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thúc đẩy doanh nghiệp nội địa tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

“Nhiều công ty Nhật Bản rất muốn tăng cường tỷ lệ nội địa hóa tại Việt Nam. Tuy nhiên, mức độ tham gia hiện tại của các doanh nghiệp Việt vào chuỗi cung ứng vẫn còn khá hạn chế”. ông Akito nêu thực tế; đồng thời cho cho rằng dư địa tăng trưởng đang mở ra rất lớn trong các lĩnh vực như vật liệu, linh kiện, sản xuất chính xác và dịch vụ công nghiệp chuyên dụng. Để nắm bắt cơ hội, Việt Nam không chỉ cần những "sếu đầu đàn" lớn mạnh, mà phải xây dựng được một thế hệ doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs), cùng các công ty khởi nghiệp (startup) năng động.

Khẳng định nhóm này chính là động lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo và là vườn ươm cho các tập đoàn dẫn dắt tương lai, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam, bày tỏ mong muốn Chính phủ tiếp tục hỗ trợ phát triển nhà cung cấp nội địa, mở rộng các cơ hội kết nối kinh doanh, thúc đẩy hợp tác kỹ thuật, triển khai các dự án phát triển chung để nâng đỡ nhóm SMEs và startup.

Ở góc độ hạ tầng, Trung tướng Tào Đức Thắng, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Tập đoàn Viettel nhận định, logistics là một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay. Sự thiếu đồng bộ của hạ tầng và chi phí logistics leo thang đang trực tiếp làm xói mòn sức cạnh tranh của doanh nghiệp.

Để giải quyết vấn đề này, ông Thắng đề xuất Chính phủ sớm ban hành Quy hoạch hạ tầng logistics quốc gia. Bản quy hoạch này phải đảm bảo tính đồng bộ, liên thông toàn diện giữa hệ thống giao thông, cảng biển, cảng hàng không, đường sắt, trung tâm logistics, kho vận, cho đến cửa khẩu thông minh và các trung tâm trung chuyển lớn.

"Việc thiết lập một mạng lưới logistics hiện đại, thống nhất không chỉ giúp kéo giảm chi phí cho doanh nghiệp mà còn nâng tầm năng lực cạnh tranh quốc gia, tạo bệ phóng mạnh mẽ cho thương mại điện tử, xuất khẩu và tăng trưởng kinh tế", ông Thắng nhấn mạnh.

Đối với lĩnh vực then chốt của nền kinh tế là năng lượng, ông Lê Ngọc Sơn, Chủ tịch Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PetroVietnam) đã đưa ra hàng loạt kiến nghị nhằm hoàn thiện khung pháp lý. Cụ thể, kiến nghị Chính phủ sớm trình Quốc hội thông qua Luật Dầu khí sửa đổi nhằm tạo hành lang pháp lý ổn định cho các hoạt động đầu tư lâu dài.

Song song đó, cần hoàn thiện Luật Điện lực theo hướng đồng bộ và khả thi; thiết lập cơ chế quản lý điện gió ngoài khơi tương đồng với mô hình quản lý hoạt động dầu khí ngoài khơi, và định hình rõ ràng cơ quan đầu mối chịu trách nhiệm.

Lãnh đạo PetroVietnam cũng chỉ ra tính cấp bách của việc tháo gỡ vướng mắc trong tiêu thụ khí tự nhiên trong nước cho phát điện, đồng thời hoàn thiện cơ chế giá điện hai thành phần để đảm bảo khả năng thu hồi vốn, thu hút các dòng vốn đầu tư xã hội hóa.

“Hai đạo luật này sẽ là nền tảng cốt lõi để phát triển chuỗi khí điện và năng lượng ngoài khơi, giúp phát huy tối đa giá trị tài nguyên quốc gia, bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng và tính tự chủ năng lượng”, ông Sơn nhấn mạnh; đồng thời kiến nghị Thủ tướng Chính phủ sớm cụ thể hóa Nghị quyết 70-NQ/TW bằng các cơ chế, chính sách đặc thù cho ngành năng lượng, khẩn trương khơi thông các điểm nghẽn về thể chế, nguồn vốn, cơ chế giá và thủ tục hành chính tại các dự án năng lượng trọng điểm.

BỘ CÔNG THƯƠNG SẼ NGHIÊN CỨU, XEM XÉT VÀ HOÀN THIỆN CÁC LUẬT

Phản hồi trực tiếp trước các kiến nghị của cộng đồng doanh nghiệp, Thứ trưởng Bộ Công Thương Trương Thanh Hoài thẳng thắn nhìn nhận: Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không chỉ nằm ở khâu thủ tục hành chính, mà sâu xa hơn là ở phương thức quản lý.

Trong nhiều lĩnh vực then chốt của ngành Công Thương như công nghiệp và năng lượng, cơ quan quản lý nhà nước hiện vẫn can thiệp quá sâu vào quá trình đầu tư và sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Trong khi đó, điều mà doanh nghiệp cần là quyền chủ động, môi trường đầu tư ổn định, minh bạch và có tính dự báo cao để tự tin "dốc" vốn.

Để khắc phục triệt để tình trạng này, Thứ trưởng Trương Thanh Hoài khẳng định: "Trong thời gian tới, Bộ Công Thương sẽ tập trung cao độ vào việc sửa đổi các đạo luật liên quan trực tiếp bao gồm Luật Điện lực, Luật Dầu khí và các luật về công nghiệp. Tư duy quản lý cũng sẽ dịch chuyển mạnh mẽ. Theo đó, Bộ chỉ tập trung vào các nội dung cốt lõi mang tính vĩ mô như xây dựng thể chế, lập quy hoạch, ban hành tiêu chuẩn, quy chuẩn và kiểm soát đầu ra".

Ngược lại, các vấn đề cụ thể về đầu tư, xây dựng, lựa chọn công nghệ, tổ chức sản xuất hay quản trị nội bộ sẽ được giao toàn quyền cho doanh nghiệp chủ động quyết định và tự chịu trách nhiệm trước pháp luật.

Minh chứng cho sự thay đổi này, lãnh đạo Bộ Công Thương nêu rõ nguyên tắc sửa luật: Bộ sẽ chỉ quản lý quy hoạch và tiêu chuẩn đầu ra của các dự án điện lực. Các khâu trung gian như thẩm định thiết kế cơ sở, thiết kế kỹ thuật hay giám sát chất lượng công trình và dự án công nghiệp, xây dựng sẽ giao hoàn toàn cho doanh nghiệp tự chịu trách nhiệm.

Theo tính toán của Bộ Công Thương, việc mạnh tay thay đổi phương thức quản lý này sẽ giúp doanh nghiệp tiết giảm tối đa chi phí tuân thủ, đồng thời rút ngắn đáng kể tiến độ thực hiện các dự án.

Liên quan đến cơ chế giá điện, Thứ trưởng Trương Thanh Hoài khẳng định, bài toán đặt ra là phải đảm bảo đủ năng lượng cho phát triển đất nước nhưng phải đi kèm chi phí hợp lý và nâng cao tính tự chủ năng lượng quốc gia. Bộ Công Thương sẽ nghiêm túc nghiên cứu, tiếp thu các cơ chế do doanh nghiệp đề xuất để tích hợp vào quá trình hoàn thiện các văn bản luật.

“Tôi mong muốn cộng đồng doanh nghiệp sẽ chủ động đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực quản trị, tăng cường liên kết phát triển nguồn nhân lực để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu”, Thứ trưởng đề nghị, đồng thời cũng lưu ý: Khi Nhà nước đã "cởi trói" thể chế và trao quyền tự quyết lớn hơn, doanh nghiệp bắt buộc phải nâng cao năng lực thực thi, chịu trách nhiệm toàn diện trước pháp luật về hiệu quả đầu tư cũng như chất lượng sản phẩm.