Vào ngày 28/4, Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) tuyên bố quyết định rút khỏi Tổ chức Các nước xuất khẩu dầu lửa (OPEC) từ ngày 1/5, kết thúc hành trình gần 60 năm là một thành viên của tổ chức này...

Sự rút lui của UAE được coi là một cú sốc lớn, có thể gây ra thiệt hại không nhỏ đối với OPEC và Saudi Arabia - thủ lĩnh không chính thức của khối.

Giới phân tích nhận định động thái của UAE không chỉ phản ánh những bất đồng kéo dài giữa nước này với OPEC về hạn ngạch sản lượng khai thác dầu, mà còn cho thấy mối quan hệ căng thẳng âm ỉ giữa UAE và Saudi Arabia, cũng như nỗi bất mãn sau các cuộc tấn công từ Iran.

Trong bối cảnh thế giới đang đối mặt với cuộc khủng hoảng năng lượng lớn nhất trong nhiều thập kỷ, quyết định của UAE có thể gây ra những tác động sâu rộng đối với thị trường dầu mỏ toàn cầu.

NGUYÊN NHÂN PHÍA SAU ĐỘNG THÁI CỦA UAE

UAE, nhà sản xuất dầu lớn thứ ba trong OPEC, đã bày tỏ sự không hài lòng với hạn ngạch sản xuất của tổ chức này trong nhiều năm qua. Trước khi cuộc chiến giữa liên quân Mỹ-Israel với Iran nổ ra, UAE sản xuất khoảng 3,4 triệu thùng dầu mỗi ngày. Hạn ngạch của OPEC đã khiến UAE không thể sản xuất và xuất khẩu dầu nhiều hơn, gây ra sự bất mãn trong nội bộ nước này này.

Ông Firas Maksad, Giám đốc phụ trách khu vực Trung Đông tại công ty tư vấn địa chính trị Eurasia Group, nhận định với tờ báo Financial Times: "UAE không hài lòng khi phải hạn chế khai thác dầu, vì họ muốn bơm nhiều dầu hơn mà Saudi Arabia lại muốn bơm ít hơn”.

Ngoài ra, quyết định rút khỏi OPEC của UAE còn diễn ra trong bối cảnh căng thẳng gia tăng với Iran, khi quốc gia này phải chịu đựng các cuộc tấn công tên lửa và máy bay không người lái từ Iran - một thành viên khác của OPEC.

Các nước Vùng Vịnh đều sốc và bất bình với các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái từ Iran, nhưng UAE bị Iran tấn công mạnh hơn cả. Trong số các nước Vùng Vịnh, UAE đã theo đuổi đường lối cứng rắn nhất đối với Iran, và quan điểm của UAE là cuộc xung đột đã tiết lộ những đối tác nào có thể tin cậy và những đối tác nào không thể.

“Một số khác biệt quan điểm về chính trị càng trở nên lớn hơn vì khác biệt trong lập trường về cuộc chiến tranh giữa Mỹ và Iran, cũng như cách phản ứng với mối nguy từ Iran. Trong đó, UAE đứng về phía Mỹ và Israel, trong khi các nước OPEC khác tìm cách đa dạng hóa quan hệ và triển khai các biện pháp phòng hộ rủi ro”, ông Maksad nói.

Cùng với việc rút khỏi OPEC, UAE cũng tuyên bố rút khỏi OPEC+, liên minh giữa OPEC và. một số nước sản xuất dầu ngoài khối gồm Nga. Theo giới quan sát, điều này thể hiện sự thất vọng của UAE với sự ủng hộ của Nga dành cho Iran trong cuộc xung đột.

Trao đổi với Financial Times, Bộ trưởng Bộ Năng lượng UAE, ông Suhail al-Mazrouei, nhấn mạnh rằng đây là một "quyết định của một quốc gia có chủ quyền dựa trên tầm nhìn chiến lược và kinh tế dài hạn và tình hình thị trường năng lượng thay đổi”.

Ông cho biết thêm: "Chúng tôi đã tích cực tham gia OPEC và đã ủng hộ tất cả các quyết định của nhóm, nhưng đây là thời điểm chúng tôi cần nhìn về tương lai. Chúng tôi xem thời điểm này là phù hợp vì việc chúng tôi rời đi vào lúc này sẽ ảnh hưởng ít nhất đến các nhà sản xuất dầu khác.

Trước đây, UAE đã từng đe dọa rút khỏi OPEC và đã có mâu thuẫn với Saudi Arabia về hạn ngạch sản xuất trong nhiều năm. Các nhà phân tích cho rằng cuộc chiến tranh lần này giữa Mỹ và Iran đã thúc đẩy các động lực đã tồn tại từ trước. UAE từ lâu đã giữ quan điểm rằng họ nên xuất khẩu ở mức tối đa để tăng nguồn thu, đầu tư cho giai đoạn phát triển tiếp theo và chuẩn bị cho một trật tự mới khi thế giới dịch chuyển khỏi năng lượng hóa thạch.

Tuy nhiên, OPEC - với vai trò thủ lĩnh không chính thức Saudi Arabia - đã áp đặt hạn ngạch sản xuất nhằm nâng giá dầu, hạn chế sản lượng của UAE. Riyadh cần giá dầu cao hơn nhiều - gần 100 USD/thùng - để cân bằng ngân sách, còn UAE giàu hơn và không cần tới mức giá dầu cao như vậy.

TÁC ĐỘNG ĐẾN OPEC VÀ SAUDI ARABIA

Quan hệ giữa Abu Dhabi và Riyadh đã xấu đi rõ rệt khi căng thẳng giữa hai cường quốc Vùng Vịnh bùng nổ vào tháng 12 năm ngoái và tháng 1 năm nay, trong một cuộc tranh cãi về sự ủng hộ của họ đối với các phe phái đối lập ở Yemen. Rạn nứt này dường như đã dịu đi khi các quốc gia vùng Vịnh đoàn kết trong sự phẫn nộ khi Iran tấn công vào các nước trong khu vực. Nhưng căng thẳng đã xuất hiện trở lại khi cuộc chiến làm gia tăng sự bất mãn của UAE với một số tổ chức đa phương và khu vực.

UAE đã phải hứng chịu phần lớn các cuộc tấn công trả đũa của Iran, với hơn 2.000 tên lửa và máy bay không người lái được bắn vào UAE. Abu Dhabi đã công khai chỉ trích những gì họ coi là phản ứng yếu ớt của các quốc gia Arab và Hồi giáo.

Sau khi UAE tuyên bố rút khỏi OPEC và OPEC+, giới quan sát đã có những suy đoán rằng UAE có thể đóng băng tư cách thành viên của nước này tại Liên đoàn Arab và Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC).

UAE công bố quyết định rời khỏi OPEC khi các nhà lãnh đạo của GCC - bao gồm UAE, Saudi Arabia, Qatar, Kuwait, Oman và Bahrain - đang họp tại Jeddah để thảo luận về cuộc chiến Iran.

Theo các nhà quan sát, tác động của việc UAE rút khỏi OPEC sẽ không rõ ràng cho đến khi eo biển Hormuz được mở cửa hoàn toàn và khu vực có thể vận chuyển dầu và khí đốt bình thường. Hiện tại, UAE chỉ xuất khẩu khoảng một nửa khối lượng dầu so với bình thường do eo biển này bị đóng cửa.

Ông Jorge Leon, người đứng đầu phân tích địa chính trị tại công ty tư vấn năng lượng Rystad Energy và là cựu nhân viên OPEC, cho rằng khối này sẽ "yếu hơn về cấu trúc" khi không có UAE, vì Saudi Arabia là thành viên duy nhất còn lại có năng lực sản xuất dự phòng.

Thị trường dầu mỏ có thể trở nên dễ biến động hơn vì khả năng của OPEC trong việc làm dịu sự mất cân bằng cung cầu giảm đi. UAE chiếm khoảng 12% tổng sản lượng dầu của OPEC.

Công suất dự trữ là năng lực khai thác dầu không được sử dụng hết, có thể nhanh chóng được đưa vào hoạt động để giải quyết các cuộc khủng hoảng lớn. Saudi Arabia và UAE kiểm soát phần lớn tổng công suất khai thác dầu dự trữ của thế giới, hơn 4 triệu thùng mỗi ngày, khiến hai nước này có ảnh hưởng đặc biệt lớn trong những giai đoạn khó khăn về nguồn cung dầu.

Việc UAE “rút lui làm mất đi một trong những trụ cột cốt lõi hỗ trợ khả năng quản lý thị trường của OPEC”, ông Leon nhận xét, cho rằng OPEC sẽ trở nên “yếu hơn về mặt cấu trúc” do hệ quả này.

Đây cũng là một đòn giáng mạnh vào Saudi Arabia vì làm suy yếu khả năng của nước này trong việc quản lý OPEC như một tổ chức - theo ông David Goldwyn, người từng là đặc phái viên và điều phối viên của Bộ Ngoại giao Mỹ về các vấn đề năng lượng quốc tế từ năm 2009-2011. Riyadh vẫn sẽ có khả năng đáng kể để điều tiết thị trường bằng công suất dự trữ của riêng mình, nhưng họ sẽ có vị thế yếu hơn khi UAE không còn là thành viên OPEC - ông Goldwyn nói với hãng tin CNBC.