Tỷ lệ chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp giảm đáng kể nhờ các chế tài mạnh như nộp thêm khoản tiền lãi; xử phạt hành chính, công khai vi phạm...

Theo báo cáo của Bảo hiểm xã hội Việt Nam, tỷ lệ chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp tính trên tổng số phải thu đã giảm đáng kể trong những năm gần đây. Mức giảm từ khoảng 3,75% năm 2016 xuống còn 2,54% vào năm 2025 - mức thấp nhất từ trước đến nay.

Một trong những yếu tố góp phần giảm tỷ lệ nợ đóng là việc xử lý các khoản nợ khó thu tại các doanh nghiệp đã giải thể, phá sản theo Nghị quyết số 142/2024/QH15 của Quốc hội về xử lý nợ bảo hiểm xã hội đối với doanh nghiệp không còn khả năng thanh toán.

Nghị quyết cho phép áp dụng cơ chế đặc thù để giải quyết quyền lợi về hưu trí, tử tuất cho người lao động tại các đơn vị này, đồng thời tháo gỡ các vướng mắc tồn tại trong nhiều năm và tạo điều kiện để cơ quan Bảo hiểm xã hội xử lý dứt điểm các khoản nợ tồn đọng.

Cùng với đó, việc ứng dụng mạnh mẽ công nghệ thông tin trong quản lý thu cũng đóng vai trò quan trọng. Thông qua các hệ thống dữ liệu điện tử, cơ quan Bảo hiểm xã hội có thể theo dõi quá trình tham gia và đóng bảo hiểm xã hội của từng đơn vị theo thời gian thực, qua đó kịp thời phát hiện các dấu hiệu chậm đóng hoặc trốn đóng để chủ động đôn đốc, xử lý.

Hoạt động kiểm tra chuyên ngành về đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp cũng được triển khai thường xuyên, tập trung vào các doanh nghiệp có dấu hiệu vi phạm như chậm đóng kéo dài, nợ đóng với số tiền lớn hoặc có biểu hiện trốn đóng. Thông qua công tác kiểm tra, nhiều doanh nghiệp đã được yêu cầu khắc phục vi phạm, nộp đủ số tiền còn thiếu và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ theo quy định của pháp luật.

Cơ quan Bảo hiểm xã hội cũng đẩy mạnh phối hợp với các đơn vị liên quan như cơ quan thuế, cơ quan lao động, tổ chức công đoàn… nhằm chia sẻ dữ liệu, nhận diện sớm rủi ro và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm.

Tuy nhiên, theo Bảo hiểm xã hội Việt Nam, thực tế cũng cho thấy tình trạng chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội vẫn còn tồn tại ở một số doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ, hoặc những đơn vị gặp khó khăn trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Việc xử lý hành vi trốn đóng bảo hiểm xã hội vẫn còn gặp không ít khó khăn.

Hệ quả của việc chậm đóng hoặc trốn đóng bảo hiểm xã hội không chỉ là vấn đề tài chính mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động. Không ít trường hợp người lao động chỉ phát hiện doanh nghiệp chưa đóng bảo hiểm xã hội khi làm thủ tục hưởng chế độ ốm đau, thai sản hoặc khi nghỉ việc. Khi đó, việc giải quyết quyền lợi gặp nhiều khó khăn, thậm chí kéo dài trong thời gian dài.

Để khắc phục những bất cập trong quá trình thực thi pháp luật, Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 đã bổ sung nhiều quy định quan trọng nhằm tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong việc thực hiện nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội.

Một trong những điểm mới đáng chú ý của Luật là việc phân định rõ ràng hơn giữa hành vi chậm đóng và trốn đóng bảo hiểm xã hội thông qua các dấu hiệu nhận diện, mốc thời gian và tính chất hành vi.

Theo quy định mới, các doanh nghiệp chậm đóng hoặc trốn đóng bảo hiểm xã hội phải nộp đủ số tiền chưa đóng, đồng thời phải nộp thêm khoản tiền lãi tính trên số tiền và thời gian chậm đóng.

Bên cạnh đó, tùy theo mức độ vi phạm, doanh nghiệp còn có thể bị xử phạt vi phạm hành chính, công khai thông tin vi phạm trên cổng thông tin điện tử của cơ quan Bảo hiểm xã hội, và chịu các biện pháp xử lý khác theo quy định của pháp luật.

Theo cơ quan Bảo hiểm xã hội, việc tăng cường chế tài xử lý vi phạm được xem là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao tính răn đe và bảo đảm sự nghiêm minh của pháp luật.